II SA/Ol 849/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2014 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu B.M. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 15 września 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 849/14 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B.M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozbiórki budynku postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku rekreacji indywidualnej, B.M. złożył wniosek o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie na jego rzecz radcy prawnego. W złożonym formularzu PPF skarżący podał, że posiada udział, wraz ze swoją mamą, w części nieruchomości lokalowej o pow. 37 m2, działkę rolną o powierzchni 1000 m2 oraz budynek i obiekt małej architektury, którego dotyczy zaskarżona decyzja. Podał, że poza tym nie posiada majątku pozwalającego bez uszczerbku na zapłatę wpisu sądowego oraz opłacenie radcy prawnego. Wyjaśnił, że w celu sporządzenia skargi zmuszony był do zapożyczenia się u rodziny, aby skorzystać z fachowej pomocy. Poinformował, że obecnie mieszka w W., gdzie studiuje zaocznie, uzyskuje dochód z tytułu umowy o dzieło w wysokości 3200 zł oraz z tytułu umowy o prace na 1/16 etatu w wysokości 130 zł. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z narzeczoną, która obecnie nie pracuje. Wskazał, że miesięczne opłaty za mieszkanie wynoszą ok. 800 zł, a opłata za studia 395 zł. Ponosi też wydatki na opłaty za przejazdy do pracy i na uczelnię. Pozostałą kwotę przeznacza na życie, nie może liczyć na pomoc ze strony rodziców. Postanowieniem z dnia 15 września 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 849/14 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu podano, że strona która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa, nawet jeśli stanowiłyby to poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Wskazano, że okoliczność taka zachodzi w niniejszej sprawie, gdyż skarżący dysponuje dochodem we wskazanej wysokości i nie tylko współwłasnością mieszkania, ale również własnością nieruchomości rekreacyjnej, na którą gotów jest czynić nakłady, bo przedmiotem również rozpatrywanej w tut. Sądzie sprawy o sygn. II SA/Ol 814/14 jest decyzja o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie altany ogrodowej. Zatem przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji stanowiłoby jego nadużycie, gdyż celem prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania, a nie ochrona majątku wnioskodawcy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że referendarz dokonał błędnej oceny jego zasobności majątkowej, przede wszystkim ze względu na jego sytuację rodzinną, jak i przedmiot postępowania. Wskazał, że posiada dochody, ale tylko zatrudnienie na umowę o pracę gwarantuje mu osiąganie stałego dochodu w wysokości 130 zł. Natomiast drugie źródło dochodu stanowi umowo o dzieło, która może być w każdej chwili zerwana. Podał, że posiadane środki finansowe w całości przeznacza na życie oraz bieżące potrzeby swoje i swojej narzeczonej, w tej sytuacji nie posiada środków na pokrycie wpisu. Ponadto nie liczył się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych, gdyż był przekonany że organy administracji zapewnią mu ochronę jego praw, a tymczasem działały one z rażącym naruszeniem prawa. Wyjaśnił, że wprawdzie posiada majątek w postaci działki, lecz nie posiada majątku pozwalającego na dokonywanie nakładów na tę działkę. Na działce znajduje się wiata i budynek rekreacji indywidualnej, wybudowany przez poprzedniego właściciela w warunkach samowoli budowlanej. Obecnie toczy się postępowanie legalizacyjne, a skarga od której ma uiścić wpis dotyczy orzeczenia wydanego w toku tego postępowania. Tym samym sprzedaż tej działki celem dokonania wpisu i opłacenia profesjonalnego pełnomocnika powodowałaby bezprzedmiotowość postępowania. Podał ponadto, że tylko działanie profesjonalnego pełnomocnika zapewni mu należytą ochronę jego praw. Zarządzeniem z dnia 16 października 2014 r. skarżący został wezwany, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa., do nadesłania wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont za ostatnie trzy miesiące, a także oświadczeń wskazujących: źródła utrzymania w poszczególnych miesiącach 2014 r., tj. od lipca 2014 r. do dnia odbioru wezwania; wszystkie kategorie ponoszonych wydatków oraz wydatki w postaci przejazdów do pracy i na uczelnię, wysokość opłaty za naukę i z jakiego tytułu oraz miesięczną wysokość i źródło finansowania każdego z nich. W odpowiedzi skarżący nadesłał jedynie własne oświadczenie o wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków oraz wyciąg z rachunku bankowego obejmujący miesiące: lipiec, sierpień, wrzesień 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W wyniku wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy ppsa.). Zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy ppsa., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy ppsa.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawa ppsa.). Należy podkreślić, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., I OZ 1099/11, dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA: z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. II FZ 833/11, dostępne w CBOSA). Przy czym wskazać należy, że to Sąd dokonuje oceny, czy przedstawione przez osobę ubiegającą się o prawo pomocy oświadczenia są wiarygodne, a tym samym czy wnioskodawca wykazał przesłanki określone w ustawie. W związku z tym to Sąd, a nie wnioskodawca, decyduje jakie dokumenty są niezbędne dla ustalenia sytuacji materialnej strony. Strona ubiegająca się o pomoc finansowaną ze środków publicznych musi zaakceptować fakt, iż jest obowiązana ujawnić wszystkie okoliczności dotyczące swojej sytuacji finansowej i majątkowej, do których ujawnienia wezwie Sąd rozpatrujący wniosek o prawo pomocy. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 1 i art. 252 § 1 ustawy ppsa wynika bowiem, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi, na podstawie których możliwe jest ustalenie, czy zaistniały ustawowe przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżący został wezwany do nadesłania dokumentów, w tym oświadczeń wskazujących źródło finansowania każdego z ponoszonych miesięcznie wydatków. Dokumenty te nie zostały jednak nadesłane. Skarżący przedłożył jedynie własne oświadczenie o wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków oraz wyciąg z rachunku bankowego obejmujący miesiące: lipiec, sierpień, wrzesień 2014 r. Ponadto z analizy operacji na rachunku skarżącego za okres trzech miesięcy nie wynika, aby ponosił jakiekolwiek wydatki na mieszkanie, czyli wskazywane przez niego opłaty eksploatacyjne, funduszu remontowy i media, których wysokość zadeklarował na kwotę około 615 zł miesięcznie. Z wyciągu bankowego nie wynika bowiem, aby były wykonywane jakiekolwiek przelewy na konto zarządcy, czy też na konto dysponentów mediów. Także analiza wysokości wypłat gotówkowych z bankomatu nie wskazuje, aby były to kwoty przeznaczane na uregulowanie przedmiotowych należności. Podnieść także należy, że wprawdzie skarżący twierdzi, że nie dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na uiszczenie opłat sądowych i opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, lecz z rachunku bankowego wynika, że np. w dniu 25 sierpnia 2014 r., a zatem już po wniesieniu skargi do Sądu, skarżący dokonał zakupów na Allegro uiszczając kwotę 1629 zł. Okoliczności te wskazują, że podawane przez skarżącego okoliczności co do jego sytuacji finansowej nie są wiarygodne. Nie bez znaczenia jest też okoliczność, że zgodnie z twierdzeniem skarżącego prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z narzeczoną J.M., która obecnie nie pracuje. Tymczasem w dniu 27 sierpnia 2014 r. J.M. przelała na konto skarżącego kwotę 219 zł, mimo że z oświadczenia skarżącego, zawartego w formularzu PPF wynika, że nie osiąga ona żadnych dochodów. Nie jest także wiarygodne twierdzenie skarżącego, że nie może uzyskać pomocy od rodziców, skoro w dniu 26 września 2014 r., czyli także już w toku postępowania sądowego, na konto skarżącego wpłynęła kwota 500 zł z tytułu przelewu dokonanego przez matkę skarżącego. Należy podkreślić, że prawo pomocy może być przyznane tylko wtedy, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Jeżeli strona, pomimo wezwania Sądu, nie przedkłada wszystkich żądanych dokumentów to uniemożliwia ocenę jej sytuacji pod kątem istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Także jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje, nie znajdują pokrycia nawet w przedstawionej częściowo dokumentacji, to nie można stwierdzić, że skarżący wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy ppsa. w związku z art. 260 ustawy ppsa., orzekł jak w sentencji postanowienia.