II SA/Ol 852/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2011r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia "[...]" G. W. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną ciotką K. W. Decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" odmówił przyznania G. W. świadczenia w formie: świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wnioskowanego na K. W. oraz składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wnioskowanej na K. W. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podał m.in. art. 17 ust. 1 i ust. 3, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4, art. 26 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (DZ. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej jako: u.o.ś.r. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 u.o.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej jako: k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei na podstawie art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Podniósł, iż w związku z powyższa regulacją prawną wnioskodawczyni nie ma obowiązku alimentacyjnego w stosunku do swojej ciotki, a tym samym nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowanie nad nią opieki. W odwołaniu od powyższej decyzji G. W. wskazała, że jest dla ciotki jedyną osobą z rodziny, a ze względu na opiekę nad nią, nie może podjąć pracy. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", utrzymało zaskarżona decyzję w całości w mocy. Podało, że zgodnie art. 17 ust. 1a u.o.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Powyższa norma prawna odwołuje się wprost do definicji obowiązku alimentacyjnego zawartej w art. 128 k.r.o. Podniosło, że obowiązek alimentacyjny wynika z więzi rodzinnych i ma on na celu zapewnienie koniecznych środków utrzymania i wychowania członkom rodziny, która w ten sposób utrwala i umacnia wzajemne stosunki. Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, a w linii bocznej - tylko rodzeństwo. Jeśli chodzi o powinowatych, obowiązek alimentacyjny obciąża jedynie ojczyma i macochę z jednej strony i pasierbów z drugiej strony na zasadzie wzajemności. Obowiązek alimentacyjny obciąża również wzajemnie małżonków, niebędących osobami spokrewnionymi. Jeśli chodzi o krewnych w linii prostej, nie ma znaczenia stopień pokrewieństwa, obciążone są zarówno dzieci, jak i wnuki, prawnuki, z drugiej strony natomiast rodzice, dziadkowie, pradziadkowie. Ograniczeniu podlega natomiast pokrewieństwo boczne, z którego obowiązkiem alimentacyjnym obciążone jest jedynie rodzeństwo. Powinowactwo, w odróżnieniu od pokrewieństwa jest wyłącznie więzią prawną. Dalej argumentowało, iż z akt sprawy wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ciotką. Nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad krewną, polegającą przede wszystkim na pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego (czynności higieniczne, wizyty u lekarzy, sprzątanie i gotowanie). Posiada też gospodarstwo rolne o powierzchni "[...]". K. W. jest bezdzietną wdową, żyje jedynie jej brat (70 lat), jednak sam wymaga opieki, gdyż jest osobą schorowaną. Biorąc pod uwagę powyższe, niewątpliwe jest, że jedynie skarżąca jest w stanie zapewnić K. W. odpowiednią opiekę, jednak ze względu na fakt, iż na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem ciotki przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe. Dodało, że organy orzekające o przyznaniu, bądź nieprzyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, nie posiadają w tym zakresie swobody uznania administracyjnego. O przyznaniu świadczenia decyduje bowiem spełnienie ustawowych przesłanek, które organ ocenia na podstawie złożonych dokumentów i oświadczeń. Brak spełnienia przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej, W skardze wniesionej do Sądu na decyzję Kolegium z dnia "[...]" G. W., w całości przytaczając argumentację zawartą w odwołaniu, zwróciła się o zmianę zakwestionowanej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia, ewentualnie o wskazanie sposobu uzyskania świadczenia na podstawie przepisów innych ustaw. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do wydania orzeczenia o zmianie decyzji poprzez przyznanie stronie określonego prawa, czy uprawnienia wynikającego z przepisów prawa. Sąd administracyjny ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie orzeczeń był art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.o.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce lub ojcu; 2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny; 3. opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl ust. 1 a wskazanego przepisu osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Obowiązek alimentacyjny jest natomiast regulowany przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.). W myśl art. 128 k. r. i o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, który obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie natomiast do treści art. 617 § 1 i § 2 k. r. i o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Zaznaczyć należy, że wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną, do której należą rodzice, dziadkowie, pradziadkowie oraz linię zstępną, do której należą między innymi: dzieci, wnuki, prawnuki. W niniejszej sprawie, jak wynika to z materiału dowodowego – K. W. jest ciotką skarżącej, a zatem nie należy do kręgu osób, na których zgodnie z wyżej przytoczoną regulacją ciąży obowiązek alimentacyjny – nie jest jej krewną w linii prostej ani rodzeństwem. Jak słusznie wskazały organy orzekające w niniejszej sprawie stosunek wiążący skarżącą z jej ciotką jest stosunkiem pokrewieństwa w linii bocznej (siostrzenica - ciotka). Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu organy dokonały prawidłowej wykładni art. 17 u.o.ś.r., a w konsekwencji prawidłowo uznały, że skarżąca nie jest uprawniona do uzyskania wnioskowanego świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad swoją ciotką. Jak już wyżej wskazano istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przedmiotowe świadczenie rodzinne jest przesłanką konieczną od której wystąpienia uzależnione jest przyznanie świadczenia. Ponadto również regulacja art. 17 ust. 1a u.o.ś.r. nie mogła stanowić podstawy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie do treści wskazanej normy prawnej osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki o której mowa w ust. 1. W tym miejscu zatem, ponownie przyjdzie powtórzyć, że skoro skarżąca G. W. jest w stosunku do K. W. krewną w linii bocznej, to nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec K. W. Zatem oczywistym jest, że w tej sytuacji brak podstaw do stosowania przepisu art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub, gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania nie jest możliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W niniejszej sprawie, jak wynika to z materiału dowodowego, żyje brat K. W., na którym ciąży obowiązek alimentacyjny, a fakt, że jest osobą schorowaną, czy to, że nie może zajmować się chorą siostrą nie stanowi przesłanki przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Argumenty powyższe, niewątpliwie są istotne z punktu widzenia sytuacji życiowej i materialnej K. W., jak i Skarżącej, jednakże nie mogą one stanowić podstawy rozstrzygnięcia sprawy bowiem ustawodawca nie uzależnił możliwości przyznania tego świadczenia od istnienia takich właśnie okoliczności. Odnosząc się do wniosku Skarżącej dotyczącego wskazania sposobu uzyskania świadczenia wyjaśnić należy, iż w tej sprawie winna zwrócić się do właściwego organu administracji (Ośrodka Pomocy Społecznej), bowiem to do zadań organów administracji (a nie Sądów, które nie mogą ich zastępować) należy udzielanie wszelkich informacji i pomocy w tym przedmiocie. Mając wszystko powyższe na uwadze uznać należało, że skarżone decyzje organów administracji są zgodne z obowiązującym prawem, brak jest więc podstaw do ich eliminowania z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.