II SA/Ol 930/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – D. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Oświadczył: "Mam zadłużenie, wypowiedziane kredyty budowlane hipoteczne, (...) i brak środków aby nie uszczupliło to życia mojej rodziny i nieletniego syna." Dodał, iż leczy się "[...]". W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący w rubryce nr 6 (Stan rodzinny) wykazał syna, który jak wskazał w rubryce nr 8 uczy się i nie ma dochodu, w rubryce nr 7.1. (Nieruchomości) - "dom w budowie" o powierzchni "[...]" ("zajęte hipoteka"), w rubryce nr 7.2.1. (Oszczędności) - "[...]", w rubryce nr 10 (Dochody) - dochód własny z tytułu umowy o pracę w kwocie "[...]", natomiast w rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki: wyżywienie - "[...]", energia elektryczna - "[...]", woda, śmieci - "[...]", studia wyższe - "[...]", ubezpieczenie domu - "[...]", podatek od nieruchomości - "[...]", rata kredytu hipotecznego - "[...]" oraz zadłużenie na karcie kredytowej - "[...]". Mając na uwadze powyższe zważyć należy, co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. W niniejszej sprawie, postanowieniem z dnia 16 września 2015 r., Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika - radcy prawnego lub adwokata, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, lecz postanowieniem z dnia 29 października 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na skutek sprzeciwu skarżącego, postanowił zmienić przedmiotowe postanowienie w ten sposób, że przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych, w pozostałym zaś zakresie postanowienie utrzymał w mocy. Zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w postanowieniu sądu administracyjnego bez określenia zakresu tego zwolnienia oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków (art. 241 ppsa). Wobec tego, iż skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a ppsa. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. To strona tym samym powinna przekonać rozpoznającego wniosek, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając to na uwadze zauważyć należy, iż postanowieniem z dnia 16 września 2015 r., Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił m.in. ustanowienia dla skarżącego zawodowego pełnomocnika - radcy prawnego lub adwokata, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia 29 października 2015 r., utrzymał w tym zakresie przedmiotowe postanowienie w mocy. Starszy referendarz sądowy uznał, że skoro skarżący, pozbawiony własnych dochodów (wówczas osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku), mógł dotychczas liczyć na pomoc najbliższych i znajomych w znacznym zakresie, umożliwiającą - nawet bez konieczności korzystania ze świadczeń socjalnych - zdobycie środków niezbędnych na pokrycie wszelkich wydatków związanych z utrzymaniem własnym i syna oraz domu, w tym spłatą rat kredytu w wysokości ok. "[...]" miesięcznie, to dzięki pomocy najbliższych i znajomych będzie w stanie zdobyć środki pieniężne również na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym. Wskazał jednocześnie, iż na obecnym etapie postępowania jego koszty ograniczają się w istocie do wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi tylko sporządzenie skargi kasacyjnej - stosownie do art. 175 ppsa - objęte jest bowiem szczególnym wymogiem dokonania tej czynności przez zawodowego pełnomocnika. W wyniku rozpoznania sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził wprawdzie, że skarżący w obecnej sytuacji finansowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego samodzielnie, gdyż spowodowałoby to uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego jego oraz rodziny, lecz podzielając stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane w orzecznictwie (postanowienia z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 154/08, z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08), uznał, że na obecnym etapie postępowania brak jest procesowej konieczności ustanowienia dla skarżącego zawodowego pełnomocnika. Dodać należy, iż w sprzeciwie skarżący wskazał, iż jego syn mieszka z matką, z którą on nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Mając na uwadze powyższe zauważyć należy, iż na obecnym etapie postępowania wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata złożony został w związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 29 grudnia 2015 r., oddalającego jego skargę. Z uwagi na uprzednie zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych, koszty związane z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika są jedynymi kosztami postępowania, do jakich uiszczenia jest zobowiązany. W ocenie Starszego referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, iż sytuacja rodzinna i materialna skarżącego była już przedmiotem oceny zarówno Starszego referendarza sądowego, jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, lecz od czasu wydania postanowień z dnia 16 września 2015 r. i z dnia 29 października 2015 r., sytuacja ta uległa zmianie. Wprawdzie na skarżącym wciąż ciążą zobowiązania z tytułu umów kredytowych (zgodnie z wnioskiem - rata kredytu hipotecznego w kwocie "[...]" oraz zadłużenie na karcie kredytowej w kwocie "[...]", innych zobowiązań skarżący nie wykazał), lecz jak wynika z protokołu rozprawy, skarżący w październiku 2015 r. znalazł pracę i co wynika z wniosku uzyskuje obecnie stałe dochody w wysokości "[...]". Wydatki skarżącego, poza związanymi ze wskazanymi zobowiązaniami kredytowymi, wynoszą obecnie "[...]" (wyżywienie, energia elektryczna, woda, śmieci, studia wyższe, ubezpieczenie domu, podatek od nieruchomości). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż sytuacja finansowa skarżącego uległa poprawie. Wprawdzie uzyskiwany obecnie dochód wciąż nie przekracza wysokości wydatków skarżącego, lecz jest na tyle wysoki, że pokrywa koszty związane z utrzymaniem, zaś - jak przyjąć należy - dzięki stałej pomocy najbliższych i znajomych, umożliwia również poczynienie pewnych oszczędności. We wniosku skarżący wykazał bowiem oszczędności w kwocie "[...]". W tej sytuacji, stwierdzić należy, że skoro pomimo problemów finansowych skarżący jest w stanie zaoszczędzić pewne kwoty to przeczy to twierdzeniu, że zdobycie środków na sfinansowanie wydatku związanego z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika jest dla niego obiektywnie niemożliwe. Z kwot czynionych oszczędności mogłoby być bowiem sfinansowane - stosownie do warunków umowy zawartej z zawodowym pełnomocnikiem - jego wynagrodzenie. Wprawdzie na skarżącym wciąż ciążą zobowiązania z tytułu umów kredytowych, lecz zauważyć należy, iż obciążenie budżetu domowego wydatkami związanymi ze spłatą pożyczek, czy też kredytów, nie może być uznane samo w sobie za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, gdy strona wykonuje inne ciążące na niej zobowiązania, a jednocześnie żąda by na tej podstawie koszty postępowania sądowego w jej sprawie pokrywał za nią Skarb Państwa. Nie można tym samym uznać za usprawiedliwiony poglądu, według którego cele, na które zaciągnięte zostały pożyczki/kredyty, są w każdym przypadku ważniejsze od ponoszenia kosztów sprawy sądowoadministracyjnej. Zobowiązania cywilnoprawne nie mają bowiem pierwszeństwa przed zobowiązaniami wynikającymi z obowiązku opłacenia kosztów postępowania. W razie problemów finansowych strona, na której ciąży obowiązek spłaty rat zaciągniętych pożyczek/kredytów, może wykorzystać oferowane jej przez instytucje finansowe możliwości w zakresie np. odroczenia spłaty rat pożyczki/kredytu, czy też przedłużenia okresu kredytowania. Zauważyć jednocześnie należy, że we wniosku skarżący jako zobowiązania i stałe wydatki, poza wydatkami związanymi z utrzymaniem, wykazał jedynie "Kredyt hipoteczny (...) - rata "[...]" (...)" i "Karta kredytowa (zadłużenie) - "[...]"". Obecnie - przy stałym dochodzie - skarżący może zatem renegocjować warunki wiążących go umów kredytowych, dostosowując warunki ich spłaty do aktualnych zdolności płatniczych. W tych okolicznościach, stwierdzić należy, że skarżący, dysponujący stałym miesięcznym dochodem w kwocie przekraczającej kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę, umożliwiającym poczynienie pewnych oszczędności, nie wykazał, że jego aktualna sytuacja finansowa jest na tyle zła, że uniemożliwia zdobycie środków pieniężnych na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem adwokata. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.