II SA/Ol 96/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Asesor WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2008 roku sprawy ze skargi P. L. - reprezentowanego przez ustawową przedstawicielkę M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stypendium szkolnego 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu 10 października 2007r. do Urzędu Gminy wpłynął wniosek M. L. o przyznanie jej synowi – P.L. stypendium szkolnego w roku szkolnym 2007/2008. Po rozpatrzeniu wniosku M.L. Wójt Gminy decyzją z dnia "[...]" nie przyznał stypendium szkolnego o charakterze socjalnym dla P.L. ucznia Szkoły Podstawowej "[...]". W jej uzasadnieniu organ wskazał, iż dochód miesięczny na jednego członka rodziny w/w ucznia wyniósł 428,17 zł, tymczasem - zgodnie z art. 90 d ust 7 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) – miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia, uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może przekroczyć kwoty 351 zł. We wniesionym w przewidzianym ku temu terminie odwołaniu M.L. zwróciła się o "chociaż częściowe przyznanie stypendium". Odwołująca się nie zakwestionowała tego, że w sierpniu 2007 r. przekroczone zostało kryterium dochodowe. Wskazała, że w miesiącu tym jej wynagrodzenie było wyższe niż w pozostałych. Od 15 października 2007 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wraz z mężem i trojgiem dzieci utrzymuje się z zasiłku rodzinnego w wysokości 256 zł oraz zarobków męża, wynoszących 839 zł. Zaskarżona decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż w złożonym wniosku M.L. podała, iż w miesiącu sierpniu 2007r. na dochód pięcioosobowej rodziny składało się jej wynagrodzenie w kwocie 991,19zł, wynagrodzenie męża w kwocie 893,66zł oraz świadczenie rodzinne w wysokości 256zł. Dlatego też organ pierwszej instancji prawidłowo określił, że w miesiącu sierpniu 2007r. dochód na członka rodziny zamyka się kwotą 428,17 zł. Kolegium stwierdziło, iż z tego powodu należało wydać decyzję odmowną, gdyż stosownie do art. 90 d ust. 7 ustawy o systemie oświaty, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia, uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być wyższa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Kwota ta zweryfikowana została regulacją § 1 pkt 1 lit b rozporządzenia Rady Ministrów z 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950 ze zm.) i dla osoby w rodzinie wynosi 351 zł. Na decyzję tą, z zachowaniem ustawowego terminu, M.L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Skarżąca stwierdziła, iż w dalszym ciągu nie rozumie, dlaczego stypendium "przepada" jej za wszystkie miesiące, skoro kryterium dochodowe zostało przekroczone tylko w sierpniu 2007r. Skarżąca przyznała, iż w tym miesiącu faktycznie jej rodzina przekroczyła kryterium dochodowe, jednak skarżąca była zatrudniona jedynie do dnia 14 października 2007r. i po tej dacie jest osobą bezrobotną co miało znaczący wpływ na dochód rodziny. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenia podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Kolegium podniosło, że akta sprawy wskazują, iż skarżąca chciała złożyć wniosek o przyznanie stypendium w dniu 14 września 2007 r. (termin upływał 15 września 2007 r.) Ze złożonych przez nią wyjaśnień wynika, że pracownik organu I instancji nie chciał go przyjąć i wskazał, że skarżąca nie otrzyma świadczenia ze względu na przekroczone kryterium dochodowe. O tym, że złożenie wniosku po raz pierwszy miało miejsce już we wrześniu świadczy po pierwsze skarga złożona w dniu 4 października 2007 r. do Urzędu Spraw Społecznych, po drugie zaś wezwanie z dnia 22 października 2007 r. do uzupełnienia przez stronę dokumentów, celem ponownego rozpatrzenia wniosku o przyznanie stypendium. Należało zatem uznać, że organ I instancji przyznał, że strona faktycznie chciała złożyć wniosek w dniu 14 września 2007 r. Mimo, iż w aktach znajduje się wniosek złożony dnia 29 października 2007 r., to jednak został on złożony na wyraźne żądanie organu I instancji. Mając jednak powyższe okoliczności, Kolegium uznało, że po raz pierwszy wniosek został złożony w dniu 14 września 2007 r. Złożenie bowiem wniosku po wyznaczonym terminie, tzn. po dniu 15 września 2007 r. musi być spowodowane wyjątkowymi okolicznościami, jakie w niniejszej sprawie nie zaistniały. W tej sytuacji ustalenie, czy spełnione zostało kryterium dochodowe mogło nastąpić na podstawie dochodów uzyskanych w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w sierpniu 2007r. Wpływu na to nie mógł mieć fakt, iż w październiku skarżąca utraciła zatrudnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Zatem usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W sprawie niniejszej skarżąca złożyła wniosek o przyznanie stypendium szkolnego dla syna W.L. Zasady przyznawania stypendiów szkolnych zostały określone w ustawie z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.). Art. 90d ust. 1 tejże ustawy stanowi, iż stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. Przy czym w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty ustawodawca określił, iż miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm. ). Miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana zaś na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy, o której mowa w ust. 7, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3 (art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty.). Stosownie natomiast do treści art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty wniosek o przyznanie stypendium szkolnego składa się do dnia 15 września danego roku szkolnego, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - do dnia 15 października danego roku szkolnego. W uzasadnionych przypadkach, wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 6 (art. 90n ust. 7 tejże ustawy). Z akt sprawy wynika, iż M.L. pismem z dnia 30 września 2007r. skierowanym do Wojewody wniosła skargę na Wójta Gminy wskazując, iż w dniu 14 września 2007r. pracownik Urzędu Gminy odmówił przyjęcia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego ze względu na fakt przekroczenia w sierpniu 2007r. przez rodzinę skarżącej dochodu uprawniającego do otrzymania tegoż świadczenia. Wskazała także, iż podobna sytuacja miała miejsce w dniu 24 września 2007r. W piśmie tym ponadto skarżąca zawarła wniosek o przyznanie stypendium szkolnego. Pismo wpłynęło do Wojewody w dniu 4 października 2007r. Wojewoda postanowieniem z dnia 5 października 2007r. wydanym w oparciu o art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: kpa) przekazał pismo skarżącej według właściwości Wójtowi Gminy celem rozpoznania wniosku o przyznanie stypendium szkolnego. Do organu I instancji wniosek ten wpłynął dnia 10 października 2007r. W sprawie niniejszej organy przyjęły do ustalenia uprawnień do stypendium szkolnego dochód skarżącej z miesiąca sierpnia 2007r. W uzasadnieniach wydanych decyzji natomiast zupełnie pominęły okoliczności związane z terminem złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie stypendium szkolnego. Kolegium do tej kwestii ustosunkowało się dopiero w odpowiedzi na skargę. Oceniając ustalany w sprawie stan faktyczny wskazać należy, iż z jednolitej linii orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że "odpowiedź na skargę nie może zastępować uzasadnienia decyzji. Cel tego pisma jest zupełnie inny - ma ono w zasadzie zawierać ustosunkowanie się do zarzutów skargi. Podniesienie dopiero w odpowiedzi na skargę okoliczności, które powinny być zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, jest wadą postępowania administracyjnego, pozbawiającą stronę możliwości ustosunkowania się do tych okoliczności w toku postępowania (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2005r. VI SA/Wa 1357/04 nr LEX 173937, z dnia 19 stycznia 2006r. III SA/Wa 3207/05 nr LEX 194420). Tymczasem to właśnie w odpowiedzi na skargę Kolegium przyjęło, iż postępowanie zostało wszczęte już w dniu 14 września 2007r., pomijając przy tym, iż organ I instancji czynności procesowe w sprawie podjął dopiero po przekazaniu mu stosownego wniosku postanowieniem Wojewody z dnia 5 października 2007r. Dalej Kolegium w odpowiedzi na skargę podniosło, iż art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty, w którym przewidziano możliwość złożenia wniosku po dniu 15 września danego roku szkolnego nie ma zastosowania, gdyż uzasadnione okoliczności uzasadniające w niniejszej sprawie złożenia wniosku po tym terminie nie zaistniały. W ocenie Sądu odniesienie się do przytoczonych kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy winno mieć miejsce – stosownie do treści art. 107 § 3 kpa - w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie zaś w piśmie procesowym wydanym po zakończeniu postępowania administracyjnego. W sprawie Kolegium argumentuje w odpowiedzi na skargę, iż skarżąca w dniu 14 września 2007r. chciała złożyć stosowny wniosek o stypendium szkolne, po czym pracownik Urzędu Gminy odmówił przyjęcia tegoż wniosku ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego. W związku z tym organ odwoławczy wywodzi, iż postępowanie zostało wszczęte już w dniu 14 września 2007r. Niemniej jednak akta administracyjne wskazują, iż organ I instancji postępowanie podjął dopiero po przekazaniu podania przez Wojewodę, o czym świadczy pismo Wójta Gminy z dnia 22 października 2007r., w którym organ podaje, że w związku ze skargą wniesioną do Wojewody wzywa skarżącą do uzupełnienia wniosku. Powyższe oznacza, iż organ pierwszej instancji wszczął postępowanie na wniosek skarżącej, który został do organu przekazany postanowieniem Wojewody z dnia 5 października 2007r., a które to postanowienie wpłynęło do organu I instancji wraz z wnioskiem strony w dniu 10 października 2007r. W takim przypadku postępowanie zostało wszczęte dopiero z datą 10 października 2007r., przyjąć bowiem należy, iż jeżeli podanie zostało doręczone organowi niewłaściwemu, a ten zgodnie z dyspozycją art. 65 § 1 kpa przekazuje je organowi właściwemu, za dzień doręczenia podania organowi właściwemu należy uważać dzień w którym podanie faktycznie wpłynęło do kancelarii organu właściwego (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 7. wydanie Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2005 str. 351). Skoro więc faktycznie od skarżącej podanie nie zostało przyjęte w sposób przewidziany w kpa i organ nie wszczął postępowania, wszczynając je po doręczeniu podania przez Wojewodę w trybie art. 65 § 1 kpa to uznać należy, iż w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty, zgodnie z którą w uzasadnionych przypadkach wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po dniu 15 września danego roku szkolnego. Strona bowiem nie może ponosić negatywnych konsekwencji procesowych związanych z nieuprawnioną odmową rozpoznania jej wniosku przez właściwy organ. W ocenie Sądu dodatkowo wskazać należy, iż za uzasadnioną przesłankę uzasadniającą możliwość późniejszego złożenia wniosku w sprawie może być także uznana utrata dochodu przez rodzinę ucznia ubiegającego się o stypendium szkole, co w niniejszej sprawie faktycznie miało miejsce w miesiącu październiku 2007r. Za taką interpretacją art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty winna przemawiać wykładnia celowościowa. Celem bowiem przyznania stypendium szkolnego jest m.in. zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienie pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia (art. 90b ust. 2 ustawy o systemie oświaty). Uregulowanie to dotyczy co oczywiste uczniów znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej (art. 90d ust. 1 tejże ustawy). Skoro więc uczeń w trudnej sytuacji materialnej związanej z niskimi dochodami znajdzie się w trakcie roku szkolnego, to trudno obronić tezę, iż nie może złożyć wniosku o przyznanie stypendium po dniu 15 września danego roku szkolnego, byłoby to bowiem sprzeczne z założeniami jakie legły u podstaw dotyczących przyznawania stypendiów szkolnych. Rozpoznając ponownie sprawę organy zastosują się do wyżej wymienionej oceny prawnej przyjmując, iż skarżąca podanie o przyznanie stypendium szkolnego złożyła w październiku 2007r. i ustalą, czy w takiej sytuacji świadczenie będzie przysługiwało P.L. W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił zaskarżoną i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji oraz z mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.