II SA/Ol 979/21

Dnia 22 lutego 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie sędzia WSA Adam Matuszak sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lutego 2022 roku sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi M. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. M. F. (strona, skarżący) zwrócił się w dniu 23 lipca 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie pomocy i przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału zimowego i na naprawę pieca opałowego. Wysokość oczekiwanej pomocy skarżący określił podczas wywiadu środowiskowego w dniu 30 lipca 2021 r., wnosząc odpowiednio: o kwotę 750 zł na zakup opału zimowego i 200 zł na naprawę pieca opałowego. Działający z upoważnienia Wójta Gminy, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (organ I instancji) decyzją z dnia [...] odmówił przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego na zakup opału zimowego w kwocie 750 zł i na naprawę pieca opałowego w kwocie 200 zł. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono podstawę prawną i faktyczną podjętego rozstrzygnięcia. Wskazano, że strona nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania zasiłku celowego. Organ wskazał, że rozpatrywał sprawę również pod kątem szczególnego przypadku i uznał, iż sytuacja strony nie wykazuje znamion uprawniających do takiego zakwalifikowania. Organ I instancji podkreślił, że dokonując oceny miał na uwadze całokształt sprawy, w tym w szczególności fakt stabilnej sytuacji finansowej wnioskodawcy i uzyskiwanie stałych dochodów, dzięki którym ma on możliwość zaspokojenia potrzeb we własnym zakresie, jak również uprawnienia, zasoby i możliwości finansowe jednostki. Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji, wskazując, że nie zgadza się z jej treścią. Podniósł, że uzasadnienie decyzji jest celowo mylne, kłamliwe i niezgodne z wywiadem środowiskowym z dnia 30 lipca 2021 r., a pracownicy socjalni "mieli okazję dopisać bajeczki sfałszowane", aby celowo odmówić stronie wnioskowanej pomocy. Skarżący podał, że pracownicy socjalni widzieli, w jakich trudnych warunkach mieszkaniowych żyje razem z córka A. F., mieszkanie wymaga w całości remontu, a piec opałowy okropnie dymi i wymaga naprawy. Ponadto strona potrzebuje opału na zimę. Opisał swoje dochody i konieczne wydatki, w tym wskazał, że poniósł duży wydatek w związku z pogrzebem córki E. F. i do odwołania załączył swoje oświadczenie zawierające wykaz wydatków w związku z pogrzebem. Ponadto opisał swoją sytuację zdrowotną, wskazując, że nie ma zdrowia i jest w ciężkiej sytuacji finansowej. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że dochód na osobę w rodzinie wynosi 1580,20 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, wynoszące dla rodziny strony 1.056,00 zł i na osobę w rodzinie stanowiące kwotę 528 zł. Dodatkowo rodzina wnioskodawcy posiada comiesięczne środki finansowe w wysokości 500 zł z tytułu świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, przyznanego na skarżącego. Tym samym skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Strona może się zatem ubiegać jedynie o specjalny zasiłek celowy przewidziany w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekracząjącej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Według Kolegium stan sprawy nie pozwala na stwierdzenie szczególnie uzasadnionej okoliczności o charakterze wyjątkowym, która uzasadniałaby przyznanie stronie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup opału zimowego w kwocie 750 zł i na naprawę pieca opałowego w kwocie 200 zł. Podkreślono, że strona ma stabilny i stały dochód na zabezpieczenie potrzeb życiowych niezbędnych do utrzymania. W ocenie organu odwoławczego mając na uwadze ustaloną sytuację życiową strony, jej stan zdrowia, konieczność ponoszenia wydatków niezbędnych do utrzymania, jak i brak wystarczających środków finansowych na zaspokojenie wszystkich potrzeb, stwierdzić trzeba, że są to okoliczności o charakterze ogólnym, a nie wyjątkowym, od zaistnienia których warunkowane jest prawo do zasiłku celowego specjalnego. Kolegium zauważyło, że obciążenia budżetu domowego wydatkami w celu uiszczenia koniecznych opłat za mieszkanie, jak i obowiązek zapłaty rat zaciągniętego kredytu na meble (pozostały 4 raty po 175,83 zł), również nie stanowią szczególnej przesłanki, tym bardziej, że nie mają charakteru sytuacji niespotykanej, niecodziennej i wykraczającej poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. W ocenie organu odwoławczego konieczność pokrycia kosztów pogrzebu córki przez wnioskodawcę w kwietniu 2021 r., jakkolwiek zdarzenie trudne dla strony i obciążające budżet domowy, również nie może stanowić o wystąpieniu szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego, zważywszy przy tym na przysługiwanie stronie zasiłku pogrzebowego. Skargę na decyzję Kolegium wywiódł skarżący, wnosząc o jej uchylenie. Skarżący opisał decyzje zapadłe w sprawie, wyrażając niezadowolenie z podjętych rozstrzygnięć. Co do zasady strona powtórzyła stanowisko i argumentację zaprezentowane w odwołaniu. Podkreśliła, że jest w ciężkiej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i materialnej i w jej ocenie wnioskowane świadczenie się jej należy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.) Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do ust. 3, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie ustalono, że nie wszystkie strony postępowania posiadają możliwości techniczne uczestniczenia w zdalnej rozprawie. Dlatego zarządzeniem z 8 lutego 2022 r. Przewodniczący Wydziału II skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia spraw. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium z [...], którym to rozstrzygnięciem utrzymano w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego na zakup opału zimowego w kwocie 750 zł i na naprawę pieca opałowego w kwocie 200 zł. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.), dalej u.p.s.. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej - w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu - może być przyznany zasiłek celowy. Przyznanie zasiłku celowego zależne jest od kryterium dochodowego, bowiem - zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Z kolei w myśl art. 41 pkt 1 u.p.s.a. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W ocenie Sądu organy prawidłowo przyjęły, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe wskazane w art. 8 u.p.s., w związku z tym należy odpowiedzieć na pytanie, czy organy prawidłowo rozważyły możliwość przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego. Specjalny zasiłek celowy przyznawany jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy wyraźne określenie "może być przyznany". Oznacza to, że organ administracji, mając na względzie ogólne zasady udzielenia wsparcia z pomocy społecznej, ma - co do zasady - swobodę w podjęciu decyzji co do przyznania takiej pomocy, jak i jej wysokości. Nie oznacza to dowolności, bo warunkowane jest dokonaniem w sprawie prawidłowych ustaleń faktycznych . Jak wynika z art. 41 ust. 1 u.p.s. specjalny zasiłek celowy można otrzymać tylko w szczególnie uzasadnionym przypadku, jednakże powyższe pojęcie nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę. W orzecznictwie przyjmuje się, że jest to przypadek na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu ludzkiej zapobiegliwości. Szczególnie uzasadniony przypadek jest to zatem taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe zdarzenia drastyczne w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe. Są to te zdarzenia, które występują całkowicie wyjątkowo, incydentalnie, są zbiegiem wielu niefortunnych zdarzeń, niemożliwych do przewidzenia i przeciwdziałania. Innymi słowy szczególnie uzasadniony przypadek stanowi sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności (por. wyroki NSA z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 186/20, z dnia 26 października 2011 r. sygn. I OSK 962/11 czy z dnia 12 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 164/11, dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Podkreśla się także, że specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy. Przy czym organ rozpoznając wniosek powinien wziąć pod uwagę nie tylko indywidualną sytuację strony, ale także ogólną sytuację pozostałych potrzebujących oraz cele i zadania pomocy społecznej pamiętając, że załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela jest możliwe, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz możliwości organu związane z posiadanymi uprawnieniami i środkami. W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącego, organy administracji prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i zasadnie uznały, iż w rozpoznawanej sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s. W toku postępowania administracyjnego nie ustalono bowiem istnienia żadnych szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie skarżącemu wnioskowanej pomocy. Zgodzić się należy, że analiza sytuacji skarżącego nie pozwala na stwierdzenie szczególnie uzasadnionej okoliczności o charakterze wyjątkowym, która uzasadniałaby przyznanie mu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup opału zimowego w kwocie 750 zł i na naprawę pieca opałowego w kwocie 200 zł. Rację mają organy podnosząc, że skarżący wraz z córką mają stabilny i stały dochód w wysokości 3.160,40 zł czyli 1580,96 zł na osobę w rodzinie na zabezpieczenie potrzeb życiowych niezbędnych do utrzymania. Biorąc zaś to pod uwagę zgodzić się należy, że obciążenia budżetu domowego wydatkami w celu uiszczenia koniecznych opłat za mieszkanie, jak i obowiązek zapłaty rat zaciągniętego kredytu na meble (pozostały 4 raty po 175,83 zł), również nie stanowią szczególnej przesłanki, tym bardziej, że nie mają charakteru sytuacji niespotykanej, niecodziennej i wykraczającej poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Kolegium zasadnie przyjęło również, że konieczność pokrycia kosztów pogrzebu córki przez wnioskodawcę w kwietniu 2021 r., jakkolwiek zdarzenie trudne dla strony i obciążające budżet domowy, to jednak także nie może stanowić o wystąpieniu przesłanki szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego, szczególnie że skarżącemu z tego przykrego tytułu przysługiwał zasiłek pogrzebowy. Skarżący nie wykazał wystąpienia zdarzenia, które można by uznać za szczególnie uzasadniony przypadek w postaci wystąpienia nadzwyczajnej sytuacji życiowej jego lub jego rodziny, wynikającej z faktu zaistnienia wyjątkowo negatywnych, niecodziennych okoliczności. Trudna sytuacja rodzinna, problemy zdrowotne jego i jego córki oraz obiektywnie niezbyt wysoki dochód nie stanowią o zaistnieniu takiej przesłanki. Podkreślić należy, że aby uznać spełnienie przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku warunkującego uzyskanie specjalnego zasiłku celowego, musi zaistnieć przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z 6 września 2017 r., I OSK 2389/16). Takie zawężenie możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, że ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych, uregulowanych w art. 39 u.p.s. Beneficjenci świadczeń z art. 41 pkt 1 nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom - przy ograniczonych środkach finansowych i ogromnej liczbie beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie - wymaga zaistnienia zdarzeń absolutnie wyjątkowych (por. wyroki NSA z: 16 maja 2018 r., I OSK 179/18; z 13 grudnia 2017 r., I OSK 1177/17). Takie zaś nadzwyczajne wydarzenia nie zaistniały w przypadku skarżącego, który może podjąć trud i przy pomocy własnych zasobów zaspokoić potrzeby, o które wnioskuje, w postaci zakupu opału i naprawy pieca. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżona decyzja organu odwoławczego i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające ich uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto w decyzjach wskazano okoliczności i fakty, które zostały udowodnione, na których oparł się organ wydając swoje rozstrzygnięcie. Mając powyższe na względzie, stosownie do art. 151 p.p.s.a., Sąd w pkt I oddalił skargę. O kosztach postępowania (pkt II wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 18). Zwrot kosztów postępowania objął wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej w kwocie stawki obowiązującej w pozostałych sprawach (240 zł).