II SAB/Ol 14/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpatrzeniu odwołania w sprawie świadczeń wychowawczych na dzieci W. i O. postanawia odrzucić skargę. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W dniu 22 grudnia 2025 r. M. M. (dalej jako: "skarżąca") zaskarżyła do tutejszego Sądu, za pośrednictwem organu, przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ") w rozpatrzeniu odwołania od decyzji ZUS z 5 stycznia 2023 r., znak: 010070/680/8111162/2022, odmawiającej prawa do świadczeń wychowawczych na dzieci W. i O. D. M. na okres świadczeniowy 2021/2022. Skarżąca udokumentowała, że wnioskiem z 6 lipca 2022 r. zwróciła się do ZUS o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci pozostające w jej pieczy zastępczej od 9 kwietnia 2022 r. W dniu 5 stycznia 2023 r. ZUS wydał decyzję odmowną. Odwołanie od tej decyzji skarżąca złożyła w dniu 9 stycznia 2023 r. W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z 25 listopada 2025 r., Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Skarżąca zarzuciła, że decyzja odmowna wydana została z naruszeniem prawa po upływie blisko 4 lat po złożeniu wniosku. Wniosła o uchylenie decyzji wraz z orzeczeniem obowiązku wypłaty świadczenia wychowawczego za okres kwiecień i maj 2022 r. z ustawowymi odsetkami. Zarządzeniem z 27 stycznia 2026 r. Przewodniczący Wydziału II rozdzielił skargi na decyzje z 25 listopada 2025 r. i przewlekłe prowadzenie postępowania do odrębnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania pełnomocnik organu wniósł o jej odrzucenie, gdyż skarga wniesiona została po zakończeniu postępowania i wydaniu decyzji, ponadto w sprawie nie zostało wniesione ponaglenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Przedmiotem niniejszego postępowania jest skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa ZUS w rozpatrzeniu odwołania w sprawie świadczeń wychowawczych na dzieci W. i O. Merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako: "p.p.s.a."), przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak. Z treści art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: "k.p.a.") wynika, że bezczynność to stan niezałatwienia sprawy w określonym przepisami terminie. Przewlekłość zaś występuje, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). W orzecznictwie przyjmuje się w związku z tym, że bezczynność organu administracji publicznej ma miejsce wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Natomiast przez przewlekłość postępowania przed organem administracji publicznej należy rozumieć brak należytego zaangażowania organu w załatwieniu sprawy. Przewlekłość postępowania obejmuje takie przypadki prowadzenia postępowania jak np.: wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, wykonywanie czynności pozornych powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzeby wynikające z istoty sprawy, stan zastoju procesowego wynikający z zaniechania lub wadliwości działań organu (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SAB/Ol 9/12; z dnia 21 kwietnia 2016r., sygn. akt II SAB/Ol 85/15, publ. Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie: "CBOSA"). Instytucja skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania ma na celu ochronę praw strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie lub podjęcia czynności kończących postępowanie w sprawie (art. 149 § 1 p.p.s.a.), jednakże bez przesądzenia o treści czy skutkach tych działań. Dlatego też w orzecznictwie zgodnie wskazuje się na specyfikę badania takich skarg, która polega na tym, że sąd ogranicza się do skontrolowania czy organ rzeczywiście nie podjął stosownych działań w załatwieniu wniosku, do którego był zobowiązany. Oznacza to, że rozpatrując skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd nie wnika jaka decyzja powinna zapaść w sprawie a bierze pod uwagę jedynie sam fakt, czy w danej sprawie zostało wydane orzeczenie administracyjne albo została dokonana stosowna czynność (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1628/14, publ. w CBOSA). W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że organ, któremu skarżąca zarzuca przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczeń wychowawczych na dzieci za kwiecień i maj 2022 r., już to postępowanie zakończył zaskarżonymi decyzjami z 25 listopada 2025 r., wydanymi odrębnie dla każdego z wymienionych dzieci. Bezspornym jest, że decyzje te doręczone zostały skarżącej, gdyż je zaskarżyła zgodnie z pouczeniem zawartym w tych decyzjach. Skoro zaś w czasie wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania organ nie pozostawał już w zwłoce w załatwieniu odwołania, to nie było już podstaw do wywodzenia skargi, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Zgodnie z uchwałami Naczelnego Sądu Administracyjnego: sygn. akt II OPS 5/19 z 22 czerwca 2020 r. i sygn. akt II OPS 1/21 z 7 marca 2022 r. (publ. w CBOSA) skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wniesiona po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Skład orzekający w tej sprawie jest związany stanowiskiem wyrażonym w wymienionych uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a. W wyroku z 26 marca 2025 r., sygn. akt III OSK 298/25, publ. w CBOSA Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, że treść obydwu wskazanych uchwał oparta jest na ogólnym spostrzeżeniu, zgodnie z którym wydanie aktu w sprawie administracyjnej sprawia, że ewentualny stan bezczynności (przewlekłości) staje się stanem historycznym, co z kolei oznacza, że skarga wniesiona w czasie, w którym bezczynność (przewlekłość) jest już takim właśnie stanem historycznym, podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Z podanych przyczyn Sąd orzekł o odrzuceniu skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.