II SAB/Ol 20/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.C. na bezczynność Burmistrza "[...]" w udzieleniu informacji publicznej postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł K.C. złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała, iż "jest studentką IV roku. Nie pracuje zawodowo, nie osiąga żadnych dochodów. Prowadzi odrębne od rodziców gospodarstwo domowe. Jedyny jej majątek stanowi niezabudowana nieruchomość, jaką otrzymała w darowiźnie od rodziców. Pokrycie kosztów stanowi dla (niej) wydatek zagrażający jej egzystencji." Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz z akt administracyjnych sprawy wynika nadto, iż nieruchomość gruntowa, której skarżąca jest właścicielem, jest położona w "[...]" przy ul. "[...]", ma powierzchnię 1431 m2, a jej deklarowana wartość wynosi około 30000 zł W odpowiedzi na wezwanie z dnia 24 czerwca 2009 r. K.C. oświadczyła, iż: "1) w chwili obecnej jest(-) na utrzymaniu (...) chłopaka, który to finansuje (jej) niezbędne wydatki w postaci wyżywienia w kwocie 400 zł/miesiąc, zakupu środków higienicznych w wysokości 30 zł/miesiąc, koszty dojazdy do szkoły 25 zł/miesiąc, koszty związane z nauką 20 zł/miesiąc; 2) (jej) miejsce zameldowania tj. "[...]" ul. "[...]", miejsce to nie jest tożsame z darowaną (jej) działką. Przy ul. "[...]" znajduje się budynek będący własnością (jej) rodziców, natomiast darowana działka znajduje się po przeciwnej stronie ulicy i nie jest zabudowana; 3) nie posiada(-) rachunków bankowych". Skarżąca przedłożyła żądany dowód uiszczenia opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego działki nr "[...]", położonej w "[...]" przy ul. "[...]", w prawo własności. Rozstrzygając złożony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za korzystnym dla niej rozstrzygnięciem. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Stwierdzić należy iż, wykazane przez K.C. okoliczności nie wskazują, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącej. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawczyni posiada majątek w postaci niezabudowanej nieruchomości, na rzecz którego, jeszcze w lutym bieżącego roku, była w stanie wydatkować środki w kwocie ponad sześciokrotnie przekraczającej wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Dociekanie, jakie było źródło tych środków nie jest zadaniem sądu. Z pewnością jednak nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której wnioskodawczyni pewne swoje zobowiązania traktuje priorytetowo, zwłaszcza te, które wpłyną korzystnie na jej sytuację majątkową, natomiast inne, oczekuje aby finansowane były kosztem Skarbu Państwa. Biorąc zatem pod uwagę stan posiadania skarżącej, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http:// orzeczenia.nsa. gov.pl). Na marginesie wskazać również należy, iż niewyjaśniona pozostała dość nietypowa sytuacja, w której zamieszkująca u rodziców: studiująca i niepracująca córka, nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego i pozostaje na utrzymaniu swojego chłopaka. Okoliczność powyższa, zdaniem rozpoznającego wniosek, w świetle wiedzy i doświadczenia życiowego jest mało prawdopodobna. Z całą jednak pewnością wnioskodawczyni nie wyjaśniła przyczyn takiego stanu rzeczy. Dlatego też w okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, czy ich części, skarżąca może również oczekiwać ze strony swoich rodziców, co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Rozpoznającemu wniosek nie jest co prawda znana wysokość dochodów rodziców skarżącej, jednakże mając na uwadze fakt przekazania córce znacznego majątku oraz wysokość wpisu w niniejszej sprawie, sądzić należy, iż powyższą pomoc w zakresie uiszczenia wpisu sądowego skarżąca będzie w stanie uzyskać. Stanowiska w kwestii odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie zmienia również okoliczność, iż skarżąca zobowiązana będzie do uiszczenia 100 zł wpisu sądowego w jeszcze jednej sprawie zawisłej przed tut. Sądem (sygn. akt I SA/Ol 430/09). W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.