II SAB/Ol 31/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 czerwca 2015 r. wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Starosty B. w przedmiocie wykonania czynności nakazanej prawem na skutek sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. akt II SAB/Ol 31/14 postanawia - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt II SAB/Ol 31/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę A. Z. (dalej zwanego skarżącym) na bezczynność Starosty B. w przedmiocie wykonania czynności nakazanej prawem polegającej na wydaniu aktu o pozbawieniu skarżącego statusu osoby bezrobotnej. W dniu 1 kwietnia 2014 r. do tutejszego Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata. We wniosku tym, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a do jego majątku należą: budynek mieszkalny do "rozbiórki", mieszkanie oraz nieruchomość rolna. Nie wykazał przy tym żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Stwierdził, że nie korzysta "z zasiłków od państwa polskiego", jest osobą ubogą, co wynika z przedłożonych już nieraz wniosków i oświadczeń w innych sprawach sądowych. Wskazał, że posiadana przez niego nieruchomość rolna nie stanowi źródła dochodu, a skarżący wykorzystuje ją jedynie na swoje osobiste życiowe potrzeby, gdyż stanowi ona pomoc w zaspokajaniu konsumpcyjnych potrzeb, jako główne źródło wyżywienia. Na mocy zarządzenia Starszego Referendarza Sądowego, wyznaczonego do rozpoznania powyższego wniosku, skarżącemu zostało doręczone wezwanie do złożenia oświadczenia wskazującego: źródło utrzymania w poszczególnych miesiącach 2014 r. i wysokość środków pieniężnych pochodzących z tego źródła; stałe miesięczne wydatki, ich rodzaj, wysokość i źródło finansowania; sposób wykorzystywania nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku (w tym odrębnie każdej z wykazanych pod pozycją "nieruchomość rolna"), a ponadto, wobec tego, że nieruchomości te nie przynoszą dochodu - wskazującego przyczyny braku ich wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu (np. z tytułu dzierżawy, najmu, itp.) lub ostatecznie sprzedaży oraz dokumentów źródłowych: kopii aktów notarialnych nabycia nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku (z ewentualnym usunięciem danych zbywcy), kopii dokumentacji aktualnego zadłużenia i wyciągów z rachunków bankowych za poszczególne miesiące 2014 r. Odpowiadając na to wezwanie skarżący złożył pismo procesowe, opatrzone datą 8 grudnia 2014 r., w którym polemizując z koniecznością przedłożenia żądanego dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych stwierdził, że zostały one już złożone na wezwanie z dnia 7 stycznia 2014 r. do sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 101/12 i wnosi o ich uwzględnienie. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. akt II SAB/Ol 31/14, Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienia adwokata. Zauważyć przy tym należy, że wydanie tego postanowienia nastąpiło w znacznym odstępie czasu od złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy z uwagi na konieczność uprzedniego dwukrotnego rozpoznawania przez Naczelny Sąd Administracyjny pism skarżącego zawierających wnioski o wyłączenie sędziów i referendarzy tutejszego Sądu od rozpoznania jego sprawy. Na skutek tych pism wydane zostały następujące orzeczenia: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt I OW 74/14, o wyznaczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku do rozpoznania wniosku skarżącego o wyłączenie, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 30 maja 2014 r., sygn. akt II SO/Bk 23/14, o oddaleniu wniosku skarżącego o wyłączenie oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt I OW 4/15, o odmowie wyznaczenia innego wojewódzkiego sądu administracyjnego do rozpoznania pisma skarżącego dotyczącego wyłączenia. W dniu 4 marca 2015 r. skarżący złożył w tutejszym Sądzie dwa pisma procesowe opatrzone datami 2 marca 2015 r. W pierwszym z tych pism, zatytułowanym "zażalenie", zaskarżył postanowienie z dnia 10 lutego 2015 r. o odmowie przyznania mu prawa pomocy zarzucając naruszenie: - art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, poprzez bezprawne pozbawienie skarżącego możności obrony swoich praw przed WSA w Olsztynie w zakresie wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy tego Sądu oraz przez bezprawne pozbawienie skarżącego prawa do ponownego złożenia wniosku w tym przedmiocie, co przesądza o nieważności zaskarżonego postanowienia, jako podjętego z naruszeniem art. 21 p.p.s.a.; - art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 22 § 1 i 3 p.p.s.a. i w zw. z art. 19 p.p.s.a., poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia przez orzecznika objętego wnioskiem o wyłączenie, mimo że wniosek ten nie został rozpoznany przed wydaniem tego postanowienia; - art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a. w zw. z art. 255 p.p.s.a., poprzez pozbawienie skarżącego praw do właściwego i należytego rozpoznania zakresu i charakteru jego sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy i w jej zakresie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Z tych też powodów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości ze stwierdzeniem jego nieważności lub rażącego naruszenia prawa. Natomiast w drugim ze złożonych w tutejszym Sądzie w dniu 4 marca 2015 r. pism skarżący zażądał wyłączenia konkretnych sędziów oraz referendarzy sądowych tutejszego Sądu. Po przekazaniu tego wniosku Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, Sąd ten postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OW 65/15, odmówił wyznaczenia innego wojewódzkiego sądu administracyjnego do jego rozpoznania. W uzasadnieniu tego postanowienia podano, że skarżący ponownie wystąpił o wyłączenie wszystkich sędziów i referendarzy orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, ponownie nie przytaczając żadnych okoliczności, które nie zostały już wcześniej podniesione i ocenione, a mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności wskazanych sędziów i referendarzy. Oceniono, że skarżący jedynie polemizuje z orzeczeniami: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 30 maja 2014 r., sygn. akt II SO/Bk 23/14 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2015 r. sygn. akt I OW 4/15. Stąd przyjęto, że pismo skarżącego nie jest wnioskiem o wyłączenie sędziów, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. Po zwrocie akt z Naczelnego Sądu Administracyjnego, na mocy zarządzenia z dnia 11 maja 2015 r., skarżący został wezwany do podania, jakie są konkretnie źródła jego utrzymania i jakie kwoty otrzymuje z tego tytułu. Ponadto skarżący został zobowiązany do złożenia oświadczenia, czy uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia, pobierania renty lub emerytury oraz, czy korzysta w jakiejkolwiek formie z pomocy społecznej. Ustosunkowując się do tego wezwania skarżący wyjaśnił (w piśmie z dnia 5 czerwca 2015 r.), że na wszystkie pytania udzielił już odpowiedzi we wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu. Podniósł także, że swoją sytuację finansową, bytową, dochodową i majątkową oraz rodzinną przedstawiał już nie raz we wnioskach o prawo pomocy przedkładanych we wszystkich sprawach zawisłych przed tym Sądem, a powielanie okoliczności związanych z tą sytuacją uznał za zbyteczne i nadmiernie utrudniające skarżącemu dochodzenie jego praw. Zauważył także, że postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OW 65/15, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał merytorycznie jego wniosku o wyłączenie, a jedynie formalnie postanowił nie wyznaczyć sądu właściwego do jego rozpoznania. Wraz z odpowiedzią na wezwanie skarżący przedłożył Sądowi pismo z dnia 5 czerwca 2015 r. zawierające kolejne żądanie wyłączenia wszystkich sędziów i referendarzy tutejszego Sądu. Ponownie nie przytoczył jednak żadnych okoliczności, które nie zostały już wcześniej podniesione i ocenione, a mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności wskazanych sędziów i referendarzy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), na postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego, który można wnieść w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Jak wynika z akt sprawy (k. 108), skarżący został prawidłowo pouczony o trybie i sposobie wniesienia sprzeciwu. Skoro zaś skarżący, w otwartym terminie do wniesienia tego sprzeciwu, skierował do tutejszego Sądu pismo zatytułowane "zażalenie" na postanowienie z dnia 10 lutego 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, to pismo to należało uznać za sprzeciw od tego postanowienia. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowych przesłanek, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w całości, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, podlega ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Wyjaśnić jednak należy, że przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest bezczynność organu administracji publicznej w sprawie dotyczącej statusu bezrobotnego. Zgodnie zaś z art. 239 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., strona skarżąca bezczynność organu w takiej sprawie nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Skoro skarżący w niniejszej sprawie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, do rozpatrzenia w ramach prawa pomocy pozostaje wyłącznie kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. W świetle zaś art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonując wykładni wskazanej przesłanki trzeba mieć jednak na uwadze, że przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową względem powszechnego obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania, o którym mowa w art. 199 p.p.s.a. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, który należy podzielić także na gruncie niniejszej sprawy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać i należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Co prawda wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), jednak dane w nim podawane stanowią jedynie ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. Natomiast, z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Stąd, bardzo ważne jest współdziałanie wnioskodawcy z Sądem przy ustalaniu istnienia tych przesłanek. Rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy bowiem od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Ze złożonego w niniejszej sprawie przez skarżącego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a do jego majątku należą: budynek mieszkalny do "rozbiórki", mieszkanie oraz nieruchomość rolna. Skarżący nie wykazał w tym formularzu żadnych dochodów, zasobów pieniężnych, czy też przedmiotów wartościowych. W ocenie Sądu, powyższe dane nie są wystarczające do oceny, czy skarżący spełnia przesłankę do przyznania prawa pomocy, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., to jest, czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie sposób bowiem przyjąć, aby skarżący mógł egzystować i utrzymać wykazany majątek bez jakiegokolwiek dochodu. W takiej zaś sytuacji zastosowanie znajduje art. 255 p.p.s.a., w świetle którego, jeżeli oświadczenie strony zawarte na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z uwzględnieniem powyższej regulacji prawnej, na mocy zarządzenia z dnia 11 maja 2015 r., skarżący został wezwany do podania, jakie są konkretnie źródła jego utrzymania i jakie kwoty otrzymuje z tego tytułu. Ponadto skarżący został zobowiązany do złożenia oświadczenia, czy uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia, pobierania renty lub emerytury oraz, czy korzysta w jakiejkolwiek formie z pomocy społecznej. W zakreślonym terminie skarżący nie udzielił wyjaśnień w żądanym przez Sąd zakresie. Podał jedynie (w piśmie z dnia 5 czerwca 2015 r.), że na wszystkie pytania udzielił już odpowiedzi we wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu. Wskazał także, że swoją sytuację finansową, bytową, dochodową i majątkową oraz rodzinną przedstawiał już nie raz we wnioskach o prawo pomocy przedkładanych we wszystkich sprawach zawisłych przed tym Sądem, a powielanie okoliczności związanych z tą sytuacją uznał za zbyteczne i nadmiernie utrudniające skarżącemu dochodzenie jego praw. Wobec tego, że skarżący uchyla się od przedstawienia Sądowi w należyty sposób swojej sytuacji majątkowej, jego wniosek o przyznanie prawa pomocy należy ocenić jako niezasadny. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży więc w interesie strony. W sytuacji bowiem braku po stronie wnioskodawcy woli wykazania tych okoliczności, z czym niewątpliwie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, nie ma możliwości przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez wnioskodawcę środków. Kryterium ekonomiczne jest zaś jedyną przesłanką uprawniająca do uzyskania prawa pomocy. Ponadto odnosząc się do stanowiska skarżącego wskazać należy, że każda sprawa jest sprawą odrębną i odrębnie jest przez Sąd rozpoznawana. Przy czym zauważyć należy, że skarżący także w innych zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach nie wskazuje źródeł swojego utrzymania i uchyla się od podania – na wezwania Sądu - danych dotyczących jego sytuacji rodzinnej i majątkowej. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącego, na podstawie danych zgromadzonych w innych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem, nie jest możliwa ocena, czy skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Odnosząc się natomiast do podnoszonego przez skarżącego zarzutu nierozpoznania jego wniosków o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy sędziów i referendarzy tutejszego Sądu wyjaśnić należy, że jak wynika z uzasadnień postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2015 r. (sygn. akt I OW 4/15) oraz z dnia 23 kwietnia 2015 r. (sygn. akt I OW 65/15), pisma skarżącego z dnia 9 grudnia 2014 r. oraz z dnia 2 marca 2015 r., zawierające żądania w tym przedmiocie, nie zostały uznane przez Naczelny Sąd Administracyjny za wnioski o wyłączenie wobec nie przytoczenia przez skarżącego żadnych okoliczności, które nie zostały już wcześniej podniesione i ocenione przez inne sądy administracyjne, a mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności wskazanych sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Zauważyć należy, że także w piśmie z dnia 5 czerwca 2015 r., w którym skarżący zawarł ponowne żądanie wyłączenia wszystkich sędziów i referendarzy tutejszego Sądu, skarżący nie przytoczył żadnych okoliczności, które nie zostały już wcześniej podniesione i ocenione, a mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności wskazanych sędziów i referendarzy. Pismo to w swej treści w istocie stanowi powielenie pism skarżącego z dnia 9 grudnia 2014 r. oraz z dnia 2 marca 2015 r., które – jak już podano, nie zostały przez Naczelny Sąd Administracyjny zakwalifikowane jako wnioski o wyłączenie sędziów i referendarzy. Wobec tego, na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II, pismo skarżącego z dnia 5 czerwca 2015 r. włączono do akt sprawy bez nadawania mu dalszego biegu.