II SAB/Ol 33/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. Ż. o wyłączenie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie: A. B. od wykonywania czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi I. Ż. na bezczynność Komendanta Powiatowego Policji w K. w przedmiocie udzielenia informacji publicznej postanawia oddalić wniosek. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SAB/Ol 33/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę I. Ż. na bezczynność Komendanta Policji w K. w przedmiocie udzielenia informacji publicznej. W związku ze złożeniem przez skarżącego wniosku o uzasadnienie wskazanego wyroku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wezwał I. Ż. do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzanym na skutek zgłoszonego wezwania. W dniu 2 maja 2012 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że jest emerytem i wychowuje niepełnosprawnego syna, który wymaga ciągłego leczenia i rehabilitacji, a wydatki z tym związane wynoszą ok. 400 – 500 złotych miesięcznie. Podał, iż nie ma dochodów, lecz otrzymuje pomoc w postaci świadczenia z pomocy społecznej – posiada orzeczenie o niepełnosprawności z powodu nadciśnienia oraz choroby kręgosłupa. Podniósł przy tym, iż zarówno on, jak i syn wymagają specjalistycznych turnusów rehabilitacyjnych, których koszt wynosi od ok. 1000 zł do ok. 3 000 zł, konieczny jest również zakup sprzętu rehabilitacyjnego. Wskazał, iż na swoje lekarstwa wydatkuje ok. 100 zł miesięcznie, a koszty utrzymania mieszkania wynoszą ok. 800 zł miesięcznie. Żona skarżącego nie pracuje i zajmuje się chorym synem. Podał również, że w związku z zamianą mieszkania zaciągnął w rodzinie pożyczkę i do spłaty pozostało mu 4 000 zł. Ponadto ma zaciągnięty kredyt gotówkowy na kwotę 1500 zł oraz podpisaną umowę o kredyt odnawialny w wysokości 700 zł, który w zasadzie co miesiąc jest użytkowany. Natomiast jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną i synem i uzyskuje dochód w postaci emerytury w wysokości 1721,19 zł miesięcznie, a żona skarżącego otrzymuje świadczenie z pomocy społecznej w kwocie 520 zł miesięcznie, zaś syn skarżącego – rentę socjalną w wysokości 597,23 zł na miesiąc. Posiada też mieszkanie "współwłasnościowe" o powierzchni ok. 57m². Tym samym, poniesienie kosztów sądowych jest w tej sytuacji niemożliwe, bowiem oznaczałoby pozbawienie jego rodziny środków do rehabilitacji, a może nawet i życia. W związku z powyższym, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie pismem z dnia 14 maja 2012 r. wezwała skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wezwanie to zostało doręczone stronie skarżącej w dniu 16 maja 2012 r. W dniu 18 maja 2012 r. do tut. Sądu wpłynęło pismo skarżącego zatytułowane "sprzeciw na postanowienie w sprawie wezwania", w którym skarżący zarzucił referendarzowi brak wskazania podstawy prawnej wezwania go do dokonania określonych czynności prawnych, wiążących się z jego osobistymi sprawami, jak np. wysokość kosztów leków, możliwość ustalenia chorób, na które cierpi rodzina skarżącego, czy wysokość wydatków na prywatne sprawy. Zdaniem skarżącego Sąd winien dokonać oceny, czy istnieje możliwość poniesienia przez niego kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny na podstawie przedstawionego mu oświadczenia, a następnie wydać stosowne postanowienie. Stawiane przez Sąd żądania są niezgodne z art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem w ocenie skarżącego takimi dokumentami nie mogą być dokumenty mogące świadczyć o wydatkach czy też wyciągi bankowe. W ocenie skarżącego złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest wystarczająco uzasadniony i sprecyzowany. Jednocześnie skarżący odmówił udzielenia informacji o otrzymanych świadczeniach socjalnych, przedstawienia wyciągów z kont bankowych oraz złożenia oświadczenia co do wydatków i źródła uzyskania pieniędzy na opłacenie wpisu sądowego. W ocenie skarżącego fakt opłacenie kosztów sądowych w jakiejś sprawie nie pozostaje w związku z wnioskiem o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej. Nie jest też jasne skąd i na jakiej podstawie referendarz wszedł w posiadanie informacji o poprzednich działaniach skarżącego, co sugeruje przetwarzanie informacji niezgodnie z przepisami prawa. W świetle powyższych okoliczności, skarżący wniósł o wyłączenie wskazanego referendarza od rozpatrywania jego sprawy w związku z przekroczeniem uprawnień i działaniem na jego szkodę. Wskazany we wniosku o wyłączenie referendarz WSA w Olsztynie A. B. złożyła do akt sprawy oświadczenie, w którym wskazała, że nie istnieje między nim a stroną tego postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w rozpoznawanej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Wniosek należy uznać za nieuzasadniony. Instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową prawidłowego rozpoznania sprawy przez sąd. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami odnoszącymi się do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Dlatego wyłączenie sędziego następuje nie tylko z mocy samego prawa w sytuacjach przewidzianych w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270, w skrócie: p.p.s.a.), ale również wówczas, gdy istniejące okoliczności mogą wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego - art. 19 p.p.s.a. W takim przypadku wyłączenie może nastąpić na żądanie sędziego lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Należy wskazać, iż strona obowiązana jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia we wniosku zgłoszonym do sądu. Powyższe przepisy odnoszące się do wyłączenia sędziego w myśl art. 24 § 1 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio m.in. do wyłączenia referendarza sądowego. W pierwszej kolejności należy podnieść, iż wskazany we wniosku referendarz orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie złożyła oświadczenie o braku podstaw do wyłączenia jej od orzekania w przedmiotowej sprawie wobec braku pomiędzy nią a którąkolwiek ze stron postępowania tego rodzaju okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w niniejszej sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że skoro sędzia (w tym przypadku referendarz sądowy), którego dotyczy wniosek złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010r., sygn. akt I OZ 864/10). Jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości tego oświadczenia, obowiązana jest zatem wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność tego oświadczenia. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w żaden sposób nie uzasadniła zgłoszonych we wniosku zarzutów i nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów, dyskredytujących prawdziwość złożonego przez referendarza oświadczenia. Samo bowiem przeświadczenie strony skarżącej o działaniu wskazanego we wniosku referendarza na jego niekorzyść nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej, w myśl art. 19 p.p.s.a., jego wyłączenia od orzekania w sprawie. Oceny tej nie może zmienić subiektywne przekonanie skarżącego o działaniu na niekorzyść strony, wynikające z wezwania skarżącego do przedłożenia na podstawie art. 255 p.p.s.a. wskazanych w przedmiotowym wezwaniu dokumentów źródłowych i oświadczeń. Należy bowiem wskazać, iż w przypadku, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości możliwe jest wezwanie wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Z kolei osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży więc w interesie strony. Uwzględniając treść cytowanych wyżej przepisów, należy zatem stwierdzić, że rozstrzygnięcie sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Ponadto jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 listopada 2011r. (sygn. akt II FZ 554/11, LEX nr 1070046) w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskującego o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy, gdyż należy mieć na względzie, że oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść jego sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Tym samym, należy stwierdzić, iż wydane w niniejszej sprawie przez referendarza sądowego wezwanie z dnia 14 maja 2012 r. znajduje oparcie w obowiązujących przepisach prawa, a jego zakres mieści się w granicach określonych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i nie ma żadnych podstaw, by kwestionować jego zasadność. Należy jeszcze raz wyraźnie podkreślić, iż to wnioskodawca na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, co w rzeczywistości polegać będzie na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Takich informacji można udzielić jedynie poprzez przedstawienie dokumentów poświadczających wydatki nie tylko samego skarżącego, ale również członków jego rodziny, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy przy tym wyjaśnić, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności referendarza w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony, bądź utrata zaufania do bezstronności referendarza wynikająca z samego przeczulenia strony lub subiektywnego odczucia. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony skarżącej o niekorzystnych działaniach podejmowanych przez referendarza, lecz konieczne jest wskazanie istotnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do jego bezstronności. Wyłączenie referendarza, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sędziów (w rozpoznawanej sprawie referendarza), których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08, publ. w Internecie-http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc powyższe pod uwagę, na mocy art. 19, art. 22 § 2 oraz art. 24 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.