II SAB/Ol 34/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 10 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.Ś. i Z.Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D.Ś i Z.Ś. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie wydania pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł D. i Z. Ś. złożyli wniosek o przyznanie im prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W jego uzasadnieniu stwierdzili, iż znajdują się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej. Wydatki na bieżące utrzymanie, pokrywane z dochodu w wysokości 2868,86 zł netto, wynoszą łącznie 2830 zł. Są one ponoszone na: "1) czynsz + kredyt - 880 zł, 2) telefon TPSA - 150 zł, 3) telefon komórkowy - 100 zł, 4) utrzymanie samochodu - 350 zł, 5) życie - 800 zł (w tym leki /.../ - 100), 6) kredyt hipoteczny - 550 zł". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika nadto, iż: skarżący sami prowadzą gospodarstwo domowe; jedyny ich wartościowy majątek stanowi mieszkanie (63 m2), działka rekreacyjna (1960 m2) z domkiem i samochód osobowy m-ki Toyota (rocznik 1999). W wyniku rozpatrzenia przedstawionego wniosku referendarz sądowy, postanowieniem z 12 września 2008 r., odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy uznając, że pokrycie przez skarżących kosztów postępowania nie spowodowałoby uszczerbku w wydatkach na zaspokojenie ich najniezbędniejszych potrzeb. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wyrazili przekonanie, iż sytuacja materialna przedstawiona we wniosku dostatecznie uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stwierdzili iż: "(U)zyskiwane dochody nie wystarczają na prawidłowe utrzymanie rodziny natomiast ponoszone wydatki je przewyższają. Zważywszy na okoliczność, iż od ponad trzech miesięcy ma(ją) chorą córkę, która na chwilę obecną nie uzyskuje dochodów pozwalających na samodzielne utrzymanie (pomimo przekroczonego wieku 18 lat) powinna być okolicznością przeważającą za zasadnością przyznania prawa pomocy. Jakkolwiek te koszty nie zostały uwzględnione w złożonym wniosku, to w cale nie oznacza, że osiągane dochody pozwalają na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Utrzymanie pełnoletniej córki jest o tle niecelowe, o ile jest w stanie samodzielnie zarabiać na własne utrzymanie. Tym niemniej, okoliczność zarażenia chorobą wirusową w szpitalu powszechnej opieki zdrowotnej, które obecnie jest w fazie wyjaśnień dotyczących przyczyn oraz sprawcy zarażenia pojawiły się na tyle nagle i niespodziewanie, iż nie uwzględnili(-) ich w złożonym wniosku. /.../ (Ł)ożona na jej obecne utrzymanie przy zdrowiu wiąże się z koniecznością ponoszenia co miesięcznych wydatków na poziomie ok. 400 zł. miesięcznie." Po wtóre, zdaniem skarżących, nie sposób znaleźć uzasadnienia dla odmowy przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia nie znalazło się nawet jedno zdanie dla wyjaśnienia przyczyn takiej odmowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Celowym ze względu na treść sprzeciwu jest wyjaśnienie na wstępie terminu "koszty postępowania", zawartego w przytoczonej wyżej konkluzji referendarza sądowego. Otóż odnosi się on nie tylko do kosztów sądowych, które obejmują opłaty sądowe oraz wydatki (art. 211 p.p.s.a), lecz również kosztów ponoszonych przez stronę w związku z jej udziałem w postępowaniu, czyli m.in. właśnie wynagrodzenia dla reprezentującego ją adwokata lub radcy prawnego (art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a). Zasadą jest, ze związane ze swym udziałem w sprawie koszty postępowania ponosi strona (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady. Jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, następuje przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jeśli natomiast wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z regulacji tej wynika jednoznacznie, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, tj. udowodnienia, przedstawienia w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Służyć temu mają informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym na urzędowym formularzu. Powinien on zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 252 p.p.s.a.). Jeśli informacje w tym zakresie są kompletne i niebudzące wątpliwości, stanowią wystarczającą podstawę do podjęcia stosownego rozstrzygnięcia. Złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wymaga się wyłącznie wtedy, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.). Analiza wniosku D. i Z. Ś., dokonana przez pryzmat ich sprzeciwu, prowadzi do wniosku, iż nie może on być podstawą do przyznania prawa pomocy. Okoliczności podniesione w sprzeciwie stoją bowiem w wyraźnej sprzeczności z informacjami przedstawionymi na urzędowym formularzu. Według skarżących, "wszystkie okoliczności podniesione w złożonym wniosku przemawiają za odmiennymi wnioskami od tych jakie wyciągnął referendarz sądowy". Ich "sprawa nie została dogłębnie zanalizowana", gdyż "uzyskiwane dochody nie wystarczają na prawidłowe utrzymanie rodziny natomiast ponoszone wydatki je przewyższają". Należy więc przyjąć, iż sytuacja ta istniała już w czasie wypełniania formularza, czyli 22 sierpnia 2008 r. Zgadza się to z treścią sprzeciwu sporządzonego 26 września 2008 r. Wynika z niego, iż nieuwzględnione we wniosku o przyznanie prawa pomocy wydatki na poziomie ok. 400 zł miesięcznie ponoszone są w związku z chorobą córki, która trwa od ponad trzech miesięcy. W świetle zasad logiki oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego nie sposób pogodzić pominięcia tak ważkiego wydatku z faktem, iż w uzasadnieniu wniosku powołano się na szczegółowe zestawienie wydatków na "bieżące utrzymanie rodziny", w tym takich jak koszty korzystania z telefonów (250 zł), czy utrzymania samochodu (350 zł). Uwadze nie może ujść także to, że sami skarżący określili sumę tych wydatków na 2830 zł, kwotę o jedynie 38,86 zł niższą od ich dochodu. Doliczenie "nieuwzględnionego" kosztu w wysokości 400 zł musiałoby więc oznaczać, że skarżący ponoszą wydatki nie znajdujące pokrycia w wykazanych środkach. Sąd nie jest jednak zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę przedstawione, tym bardziej, że ma ona przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie określonych kosztów postępowania (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OZ 572/08, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) W opisanej sytuacji nie sposób przyjąć, że sytuacja materialna strony została wykazana w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, co w świetle przytoczonych unormowań przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy. Ze stanowiskiem takim koresponduje uwaga, jaką poczynił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 stycznia 2008 r. (sygn. akt I FZ 437/07, orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Stwierdził on mianowicie, iż "bezpodstawnym jest twierdzenie /.../, jakoby nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wymagało wykazania przez Sąd, że strona jest w stanie koszty takie ponieść. Wręcz przeciwnie: Sąd jest władny wniosek strony uwzględnić jedynie wówczas, gdy ta samodzielnie udowodni, że spełnia przesłanki z przytoczonego przepisu. W każdym odmiennym wypadku, tj. w sytuacji, gdy z oświadczenia strony wynika, że jest w stanie ponieść koszty, ale także, gdy z niego nie wynika, że nie jest w stanie, Sąd musi wniosek oddalić. Druga z przytoczonych sytuacji może mieć miejsce na przykład wtedy, gdy oświadczenie zawiera sprzeczne informacje, nielogiczne wnioski, bądź też gdy mimo wezwania Sądu strona wniosku nie uzupełniła." Z podanych przyczyn orzeczono jak w sentencji.