II SAB/Ol 70/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu F. W. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 11 lipca 2013r. Sygn. akt II SAB/Ol 70/13 w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. W. na bezczynność Starosty w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. F. W. złożył skargę na bezczynność Starosty "[...]" w sprawie ustalenia odszkodowania za zajęcie nieruchomości przez "[...]" i szkody powstałe na jego działce. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem, a stałymi źródłami ich utrzymania są: renta skarżącego w kwocie "[...]" oraz emerytura jego żony w wysokości "[...]". Syn jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Skarżący posiada dom o powierzchni "[...]", nieruchomość rolną o powierzchni "[...]" oraz "nieczynny" obiekt szklarniowy. Wyjaśnił, że ponosi stałe wydatki z tytułu podatku od nieruchomości w wysokości "[...]", opłaty za wodę – "[...]", opłaty za energię elektryczną – "[...]", opłaty za telefon – "[...]", "utrzymania posesji, ogrodu, domu" – "[...]", kosztów opału – "[...]" oraz zakupu lekarstw – "[...]". Postanowieniem z dnia 11 lipca 2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła zwolnienia F. W. od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podano, że nie wszystkie wydatki skarżącego zasługują na miano "obowiązkowych", a ograniczenie zdolności płatniczej w wyniku przeznaczania "[...]" miesięcznie na utrzymanie posesji, ogrodu i domu nie może przekładać się na obciążenie ciężarem finansowania kosztów prowadzonych przez skarżącego postępowań sądowych przez Skarb Państwa. Ponadto wskazano, że z oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku PPF wynika, że wydatków na opał - w kwocie ok. "[...]" miesięcznie - faktycznie nie ponosi w okresie od maja do połowy października. Wywiedziono ponadto, że oceniając aktualną sytuację finansową skarżącego i jego rodziny, niezasadne byłoby uwzględnianie gromadzenia brakujących środków na przyszły sezon grzewczy, tym bardziej, że do tego czasu sytuacja skarżącego i jego rodziny może ulec poprawie ze względu na mającą nastąpić wypłatę odszkodowań. Oceniono, że mimo niewysokich dochodów skarżącego i jego rodziny ("[...]" miesięcznie), po reorganizacji wskazanych wyżej wydatków, skarżący jest w stanie zgromadzić obecnie środki pieniężne na partycypowanie w kosztach sądowych w niniejszej sprawie i innych, wszczętych z jego inicjatywy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, szczególnie, że dotychczas skarżący wielokrotnie korzystał z prawa pomocy, co w sposób znaczący odciążało jego budżet domowy. Od postanowienia tego sprzeciw złożył F. W. Podał, że jego niekorzystna sytuacja finansowa jest spowodowana przez funkcjonariuszy publicznych, a zatem winno mu przysługiwać zwolnienie od kosztów sądowych do czasu jej poprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu wyżej wskazane postanowienie Referendarza sądowego straciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a. Podnieść należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Z powyższego również wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Przy czym podkreślić należy, iż orzekając o przyznaniu prawa pomocy Sąd nie bada zasadności wniesionej skargi, a ocenia jedynie wyżej wskazane kryteria dotyczące sytuacji materialnej skarżącego. Zatem nie jest słuszne twierdzenie skarżącego, że powinien być zwolniony od kosztów sądowych tylko na tej podstawie, że w jego ocenie sytuacja finansowa skarżącego jest wynikiem działań funkcjonariuszy publicznych. Sąd przyznaje prawo pomocy w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 246 § 1. Dotyczy to przypadków, gdy skarżący istotnie nie posiada możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania, gdyż ze względu na okoliczności życiowe pozbawione jest środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. W ocenie Sądu skarżący spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uprawdopodobnił bowiem, że posiadany dochód ze świadczeń emerytalno-rentowych - w łącznej wysokości "[...]" miesięcznie - nie jest wystarczający do utrzymania trzyosobowej rodziny i poniesienia kosztów związanych z wniesioną w niniejszej sprawie skargą. Skarżący podał, że miesięcznie ponosi wydatki z tytułu podatku od nieruchomości ("[...]" zł), opłat za: energię elektryczną ("[...]" zł), wodę ("[...]" zł), abonamenty radiowo- telewizyjne ("[...]" zł), wywóz odpadów ("[...]" zł), utrzymanie posesji i ogrodu ("[...]" zł) oraz zakup opału (‘[...]" zł). Nie można zakwestionować konieczności ponoszenia powyższych wydatków, w tym wydatków na opał czy utrzymanie posesji, ogrodu i domu, gdyż są to koszty przeznaczone na codzienne utrzymanie obiektów w stanie zabezpieczającym ich użyteczność i umożliwiającym korzystanie zgodnie z przeznaczeniem. Nie sposób uznać, że wydatki te nie są koniecznymi, podobnie jak wydatki wynikające z potrzeby wcześniejszego gromadzenia środków na zakup opału wykorzystywanego w sezonie grzewczym. Skarżący podał ponadto, że miesięcznie "[...]" zł na wydatkuje na zakup leków. Sytuacja rodziny jest trudna także z uwagi na bezrobocie pełnoletniego syna skarżącego, pozostającego na utrzymaniu rodziców. Zatem wysokość uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszone wydatki przemawiają za przyjęciem poglądu, że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.