II SAB/Ol 72/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. K. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. A. K. zwrócił się o ustanowienie adwokata do reprezentowania go w postępowaniu kasacyjnym, stwierdzając, iż nie jest w stanie pokryć kosztu takiej usługi "bez jakiegokolwiek uszczerbku w swoim utrzymaniu i bycie", "a już szczególnie gdy (...) wnosi też i o powyższe w sprawie (...) o sygn. akt II SA/Ol 949/13, a powiązanej nierozerwalnie z niniejszą sprawą, gdyż stanowiącą jej faktyczne podłoże." Z informacji zawartych we wniosku wynika, iż skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada majątku, w tym "znacznych oszczędności", a jego miesięczny dochód, uzyskiwany ze stosunku pracy, wynosi 2425,28 zł brutto (1710,42 zł netto). Miesięczne wydatki na wynajęcie "lokum" wynoszą 400 zł, czesne uczelniane - 340 zł, przejazdy - 140 zł, obiady w stołówkach - 420 zł (skarżący nie ma warunków do ich samodzielnego przygotowania), śniadania i kolacje - 280 zł, telefon - 70 zł, środki czystości - 20 zł, kontakty z rodziną, w tym dojazdy do niej - 20 zł. Skarżący nadmienił, iż wyszczególnione wydatki - w sumie 1690 zł - są stałe i niezbędne, a "zdarzają się też i nieplanowane wydatki", związane z nauką, ubiorem, czy stanem zdrowia, "co zakłóca równowagę budżetową". Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2014r. Referendarz sądowy odmówił ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata. Zdaniem referendarza, dane przedstawione przez skarżącego nie przekonują, by znajdował się on w szczególnej sytuacji ekonomicznej. Za sprawą uzyskiwania stałego dochodu w wysokości 1710,42 zł netto miesięcznie, przy jednoczesnym braku konieczności ponoszenia nadzwyczajnych wydatków, posiada on obiektywnie rozumianą zdolność pozyskania potrzebnych środków finansowych na rynku produktów kredytowych. Sprzeciw od ww. postanowienia wniósł A. K.. Zdaniem wnoszącego sprzeciw, Referendarz nie przeprowadził należycie analizy posiadanych dowodów w oparciu o wiedzę i doświadczenie życiowe i nieobiektywnie wywiódł w swoim postanowieniu, że uszczerbku, o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, nie można utożsamiać z pogorszeniem sytuacji materialnej wskutek poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu przesłanki jej zastosowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Podnieść również należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11Wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednakże, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada majątku, w tym "znacznych oszczędności", a jego miesięczny dochód, uzyskiwany ze stosunku pracy, wynosi 2425,28 zł brutto (1710,42 zł netto). Miesięczne wydatki na wynajęcie "lokum" wynoszą 400 zł, czesne uczelniane - 340 zł, przejazdy - 140 zł, obiady w stołówkach - 420 zł (skarżący nie ma warunków do ich samodzielnego przygotowania), śniadania i kolacje - 280 zł, telefon - 70 zł, środki czystości - 20 zł, kontakty z rodziną, w tym dojazdy do niej - 20 zł. Skarżący nadmienił, iż wyszczególnione wydatki - w sumie 1690 zł - są stałe i niezbędne, a "zdarzają się też i nieplanowane wydatki", związane z nauką, ubiorem, czy stanem zdrowia, "co zakłóca równowagę budżetową". W ocenie Sądu dochody (w łącznej wysokości1710,42 zł netto) umożliwiają stronie poczynienie oszczędności niezbędnych do ustanowienia adwokata. Wnioskodawca racjonalnie gospodarując swoimi zasobami pieniężnymi może poczynić niezbędne oszczędności dla opłacenia kosztów ustanowienia adwokata, w sprawie, w której ma swój interes prawny. Dostrzec należy, że skarżący jest osobą samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe, a więc wydatki wnioskodawcy koncentrują się na jego osobie. Nie ma on bowiem na utrzymaniu rodziny, w tym dzieci. Dochody jakie otrzymuje strona z tytułu wynagrodzenia nie są też najniższe, przewyższają bowiem kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę o około 400 zł. Analiza przedłożonej przez stronę struktury wydatków w ocenie Sądu daje możliwość poczynienia niewielkich oszczędności w celu sfinansowania obsługi prawnej w postaci sporządzenia skargi kasacyjnej. Skoro bowiem strona jest w stanie ponosić koszt spożywania obiadów w lokalu gastronomicznym, co przecież jest znacznie kosztowniejsze niż przygotowanie posiłków we własnym zakresie, to powinna rozważyć możliwość zredukowania tego wydatku, po to aby poczynić niezbędne oszczędności dla sfinansowania kosztu profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto zasadnym jest w tym miejscu przytoczyć jak najbardziej słuszną argumentację Referendarza, który w swoim postanowieniu wskazał, że koszt sporządzenia skargi kasacyjnej przez przeciętnego profesjonalnego pełnomocnika (pozostałych czynności procesowych strona może dokonywać samodzielnie) nie jest w obecnych warunkach zbyt wysoki (tak Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 2 października 2012 r., sygn. akt I OZ 731/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na to, że jest on ustalany między stronami, w zależności od stopnia trudności sprawy, można jedynie posiłkowo wskazać, iż wynagrodzenie adwokata, który zostałby w niniejszej sprawie wyznaczony na zasadzie prawa pomocy, byłoby przyznawane według zasad określonych rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Zgodnie z § 19 tego rozporządzenia, koszty te obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych. Stosownie do § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b ww. rozporządzenia, stawka minimalna za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej przez adwokata, który nie prowadził sprawy w pierwszej instancji, wynosi 75 % stawki minimalnej określonej w pkt 1. W niniejszej sprawie, z uwagi na jej przedmiot, zastosowanie miałby stawka minimalna określona w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia, wynosząca 240 zł. Przyznawana opłata byłaby podwyższona o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach (§ 2 ust. 3 ww. rozporządzenia). Cenę sporządzenia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie szacować więc można na ok. 220 zł. Reasumując, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstw od generalnej reguły, jaką jest ponoszenie kosztów sądowych przez strony postępowania. Na gruncie przedmiotowej sprawy wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uniemożliwia mu poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z dokumentów jakie przedłożył wnioskodawca wynika co najmniej możliwość poczynienia stosownych oszczędności w celu sfinansowania kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.