II SO/Ol 19/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku F.W. o odtworzenie przez Prezesa Sądu Rejonowego w Szczytnie akt postanawia zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, odmówił zwolnienia F.W. od kosztów sądowych w sprawie z wniosku F.W. o odtworzenie przez Prezesa Sądu Rejonowego w Szczytnie akt . Referendarz sądowy uznał bowiem, że strona uniemożliwiła ocenę swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej, co wykluczyło możliwość przyznania prawa pomocy. W złożonym na to postanowienie sprzeciwie, skarżący zarzucił, że jego wniosek został rozpoznany nieobiektywnie, gdyż Sądowi jest znana jego sytuacja materialna. Dodał, że prowadzi kilka spraw przed tut. Sądem i Sąd przyznawał mu prawo pomocy w żądanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu, powyższe postanowienie straciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Z powyższego również wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji, Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). W niniejszej sprawie, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, winien więc wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona regulacja obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 246 § 1. Podkreślenia przy tym wymaga, że ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. W rozpatrywanej sprawie skarżący spełnił ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z włączonych do akt niniejszej sprawy akt ze sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 70/13 - tj. wniosku strony o przyznanie prawa pomocy z dnia 8 lipca 2013 r. i jego pisma procesowego z dnia 25 czerwca 2013 r. - wynika, że zarówno stan majątkowy F. W. "[...]" jak i wysokość uzyskiwanych dochodów, przemawiają za przyjęciem poglądu, że nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. W ocenie Sądu, skarżący uprawdopodobnił, że posiadany dochód otrzymywany ze świadczeń emerytalno-rentowych w wysokości 1.552 zł miesięcznie, nie jest wystarczający do utrzymania trzyosobowej rodziny i poniesienia kosztów związanych z wniesioną w niniejszej sprawie skargą, a także kosztów wiążących się z wniesieniem skargi w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 502/13. Skarżący podał, że miesięcznie ponosi wydatki z tytułu podatku od nieruchomości (65 zł), opłat za: energię elektryczną (350 zł), wodę (40 zł), abonamenty radiowo- telewizyjne (60 zł), wywóz odpadów (46 zł), utrzymanie posesji i ogrodu (200 zł) oraz zakup opału (300 zł). Nie można zakwestionować konieczności ponoszenia powyższych wydatków, w tym wydatków na opał czy utrzymanie posesji, ogrodu i domu, gdyż są to koszty przeznaczone na codzienne utrzymanie obiektów w stanie zabezpieczającym ich użyteczność i umożliwiającym korzystanie zgodnie z przeznaczeniem. Nie sposób uznać, że wydatki te nie są koniecznymi, podobnie jak wydatki wynikające z potrzeby wcześniejszego gromadzenia środków na zakup opału wykorzystywanego w sezonie grzewczym. Skarżący podał ponadto, że miesięcznie 150 zł wydatkuje na zakup leków. Sytuacja rodziny jest trudna także z uwagi na bezrobocie niemogącego znaleźć pracy pełnoletniego syna skarżącego, pozostającego na utrzymaniu rodziców. W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarżący wykazał, iż znajduje się wraz z rodziną w trudnych warunkach materialnych i nie posiada środków majątkowych, które umożliwiałyby mu poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.