II SPP/Ol 4/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2019r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E B od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 5 marca 2019r. sygn. akt II SPP/Ol 4/19 w sprawie ze skargi E B na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie kary z tytułu urządzania gier hazardowych postanawia utrzymać w mocy postanowienie Starszego referendarza sądowego z dnia 5 marca 2019 r., sygn. akt II SPP/Ol 4/19. 1. W efekcie wezwania skarżącej do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 875/18 E B wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, stwierdzając że w aktualnej sytuacji nie jest w stanie ich ponieść "bez uszczerbku dla siebie". Wyjaśniła w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jej majątek stanowi współwłasność mieszkania o powierzchni "[...]" m2 oraz uzyskuje dochód z prac dorywczych w wysokości ok. "[...]" zł miesięcznie. Stałe wydatki ponoszone przez nią stanowią czynsz w wysokości "[...]" zł, media "[...]" zł, wyżywienie "[...]" zł oraz leki "[...]" zł. 2. Postanowieniem z dnia 5 marca 2019 r., starszy referendarz sądowy odmówił zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. W motywach uzasadnienia wskazano, iż po wezwaniu o przedłożenie oświadczeń i dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżąca w piśmie z dnia "[...]"r. stwierdziła, że wykonuje prace dorywcze poza granicami kraju, jej córka nie użytkuje razem z nią przedmiotowego lokalu mieszkalnego, córka jest osobą dorosłą i nie zna wysokości jej dochodów, nie może liczyć na pomoc córki w zakresie poniesienia kosztów sądowych, gdyż samotnie wychowuje ona dziecko. Do pisma załączono wyciągi z rachunku bankowego skarżącej za okres od "[...]"r. do "[...]"r. oraz zestawienie "opłat za mieszkanie w styczniu" tj. "[...]"zł - czynsz do spółdzielni mieszkaniowej, "[...]"zł - media, "[...]"zł - dopłata za gaz, "[...]" zł- dopłata za ciepłą wodę. Wskazano, że mimo zawartego w wezwaniu pouczenia, iż nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanego dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych będzie mogło skutkować odmową przyznania prawa pomocy, skarżąca nie oświadczyła, z jaką częstotliwością i za wynagrodzenie w jakiej wysokość wykonywała prace dorywcze od "[...]"r., nie dostarczyła wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych, gdyż przedłożone wyciągi dokumentują przelewy przychodzące z konta walutowego skarżącej na kwotę łącznie "[...]" zł oraz dowodów uiszczenia w "[...]" r. czynszu i opłat za media. Nadto podkreślono niespójność jaka ma miejsce w zakresie wysokości wydatków mieszkaniowych, a sumą wydatków mieszkaniowych z wydatkami na wyżywienie i leki, która przekracza zadeklarowany dochód. Nie wiadomo też, o ile dysproporcję tę zwiększają niewspomniane przez skarżącą koszty związane z mieszkaniem za granicą. W efekcie oceniono, że powstało uzasadnione domniemanie, że przedstawiona we wniosku sytuacja dochodowa skarżącej odbiega od rzeczywistej, co wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy. 3. Skarżąca wniosła w terminie sprzeciw od ww. postanowienia wyjaśniając, że wskazała przeciętną wysokość dochodów, bowiem utrzymuje się z prac dorywczych. Podała, że nie ponosi żadnych opłat związanych z mieszkaniem poza granicami kraju, a różnice w wysokości opłat za mieszkanie wynikają ze spłaty zaległości, zaś wysokość wydatków na wyżywienie wynika z wysokości uzyskiwanych dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 1302, z późn zm) - dalej jako: p.p.s.a., rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym - art. 260 § 3 p.p.s.a. Wobec powyżej zacytowanych przepisów stwierdzić należy, iż art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od generalnej zasady określonej w art. 167a § 6 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie kwestionowane sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego dotyczyło merytorycznej strony wniosku o przyznanie prawa pomocy, którym to postanowieniem odmówiono zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05, postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: CBOSA). Z powyższego również wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym przepisie. Wnioskodawczyni ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez nią informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych stanowi prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09, dostępne w CBOSA). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy w ocenie Sądu, wniesiony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone przez skarżącą oświadczenia dotyczące jej sytuacji materialnej oraz dokumenty uniemożliwiają Sądowi dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jej sytuacja majątkowa. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że skarżąca nie podała, z jaką częstotliwością wykonywała prace dorywcze za granicą oraz za wynagrodzenie w jakiej wysokości w okresie od dnia "[...]"r., jak również nie dostarczyła wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Z przedłożonych wyciągów z konta skarżącej, za okres "[...]" miesięcy, wynika natomiast, że posiada ona jeszcze inny rachunek bankowy. Nadto, dokonywała przelewu środków na rachunki bankowe innych osób tytułem, np. "zasilenie" - kwota "[...]" zł dla A G, "kredyt hipoteczny (...) R B" – "[...]" zł, "przelew środków (...) M W" – "[...]" zł. Osoba, która dysponowałaby nieregularnym, niewielkim dochodem - przeciętnie miesięcznie w wysokości ok. "[...]"zł, jak to przedstawiła w swojej sytuacji finansowej, nie byłaby bowiem w stanie w przeciągu dwóch miesięcy przekazać kwoty ok. "[...]"zł innym osobom. Poza tym podkreślić pozostaje, że skarżąca nie podała, aby miała jakiekolwiek zadłużenie, w szczególności, aby zaciągała pożyczki poza instytucjami finansowymi, np. u innych członków rodziny. Nie wiadomo więc, jak faktycznie kształtuje się rzeczywista wysokość jej dochodu. Zaspokojenie podstawowych, bieżących potrzeb życiowych ograniczonych nawet do niezbędnego minimum, takich jak zakup żywności, środków czystości, ubrań, leczenie, konieczne przejazdy, wymaga bowiem wyższych środków, niż zadeklarowane przez stronę skarżącą. Podnosząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodów, skarżąca faktycznie nie ujawniła źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków. Pozostawanie zaś przez osobę składającą wniosek o przyznanie prawa pomocy w stanie ubóstwa nie jest uzależnione od subiektywnego nastawienia wnioskodawczyni do swojej sytuacji majątkowej, ale od przyjętej przez Sąd oceny tej sytuacji, która rozważana być musi w oparciu o zobiektywizowane kryteria. W rzeczonej zaś sprawie niewyjaśniona pozostała przez skarżącą jej sytuacja materialna, tzn. nie wiadomo, jaki dochód rzeczywiście pozostaje w jej dyspozycji, a nawet jak kształtują się jej wydatki. W sprawie tej nie sposób zatem powiedzieć o wykazaniu zaistnienia przesłanki warunkującej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że prawidłowo odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, skoro nie wykazała ona przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tego względu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji. .