II SPP/Ol 71/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 4 września 2019r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E B na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O z dnia "[...]"r. nr "[...]" w przedmiocie kary z tytułu urządzania gier hazardowych na skutek sprzeciwu E B od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 12 lipca 2019r. sygn. akt II SPP/Ol 71/19 postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 – sentencja postanowienia Po utrzymaniu w mocy postanowienia starszego referendarza sądowego o odmowie zwolnienia E B od kosztów sądowych w sprawie o sygn. akt "[...]" została skarżąca wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wobec niewykonania wezwania Sąd odrzucił skargę postanowieniem z 30 maja 2019 r. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu złożonego następnie na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z "[...]"r. podała, że pracuję dorywczo w H, spłaca kredyt hipoteczny w wysokości "[...]" zł, raty kredytu zaciągniętego na poczet długów byłego męża w wysokości "[...]" zł oraz inny kredyt w wysokości "[...]" zł. Pomaga córce M G oraz jej małoletniej córce, ponieważ jest osobą bezrobotną i samotnie wychowującą córkę, mającą długi z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, która została zamknięta w ubiegłym roku. Skarżąca oświadczyła, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nią ww. córka oraz wnuczka. Jedynym jej majątkiem jest mieszkanie o pow. "[...]" m2. Córka nie posiada majątku. Dochód miesięczny netto skarżącej z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi "[...]" zł. Córka otrzymuje "[...]" zł alimentów i świadczenie 500+. Zobowiązania i stałe wydatki stanowi: kredyt hipoteczny "[...]", kredyt "[...]", koszty ponoszone na mieszkanie "[...]" zł, opłaty media "[...]", żywność ok. "[...]", przedszkole "[...]". Postanowieniem z "[...]"r. Starszy referendarz sądowy odmówił E B przyznania prawa pomocy. w uzasadnieniu stwierdzono, że skarżąca nie uwzględniła wcześniejszych zastrzeżeń przy składaniu kolejnego wniosku, poprzestając na powtórzeniu treści składanego przez nią na wcześniejszym etapie postępowania uzasadnienia sprzeciwu od postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych (sygn. akt II SPP/Ol 4/19). Milczeniem zostały zbyte kwestie dotyczące niedostarczenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, prac dorywczych, kosztów związanych z pracą za granicą. Należało również oczekiwać od skarżącej wytłumaczenia całkowitej odmienności obecnie prezentowanych informacji w zakresie stanu osobowego gospodarstwa domowego, dochodów i wydatków. Tego jednak skarżąca nie uczyniła. W ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw na to postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na błędnym ustaleniu faktycznej sytuacji materialnej skarżącej. Skarżąca stwierdziła, że uzupełniła wszystkie brakujące dokumenty. Wskazała, że nie zgadza się, iż przedstawiona przez nią sytuacja materialna opisana we wniosku odbiega od jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Podkreśliła, że wszystkie przedstawione okoliczności są zgodne ze stanem rzeczywistym. Stwierdziła, że wyższe koszty związane z utrzymaniem mieszkania wynikały z zaległości. Natomiast koszt wyżywienia podała jako uśredniony. Wysokość zarobków również nie jest stała w związku z tym została podana w uśrednieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym, to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Należy wyjaśnić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10.01.2005r. sygn. akt FZ 478/04, stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (także w postanowieniu NSA z 11.01.2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Odnosząc powyższe uregulowania do rozpoznawanej sprawy, należy wyjaśnić, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawczyni nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wskazanym przez nią zakresie. Należy podkreślić, że skarżąca przy składaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie odniosła się w dalszym ciągu do kwestii dotyczących braku dostarczenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, wskazania prac dorywczych, kosztów związanych z pracą za granicą oraz wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania. W stanowiącym przedmiot sprzeciwu postanowieniu, Starszy referendarz sądowy słusznie podał, że należało oczekiwać od skarżącej wyjaśnienia całkowicie odmiennie obecnie prezentowanej swojej sytuacji w zakresie stanu osobowego gospodarstwa domowego, dochodów i wydatków. Nie można bowiem bezkrytycznie przyjąć informacji, że jeszcze co najmniej do "[...]" r. (data sporządzenia sprzeciwu od postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych sygn. akt II SPP/Ol 4/19) córka skarżącej nie użytkowała z nią mieszkania przy ul. P w M, oraz "samodzielnie" wychowywała dziecko i jej dochody nie były znane skarżącej (pismo skarżącej z "[...]"r.), w którym wykazała tylko dochód w wysokości "[...]" zł, a już co najmniej od "[...]"r. (data wniosku) córka mieszka razem z nią oraz ze swoim dzieckiem, otrzymując miesięcznie jedynie "[...]" zł i jest zdana na pomoc skarżącej, która teraz deklaruje prawie trzykrotnie większy dochód. Z kolei wydatki skarżącej tj. "[...]" zł na mieszkanie - suma opłat czynszowych oraz opłat za media i "[...]" zł na spłatę kredytów są ponad pięć razy większe niż wcześniej ("[...]"zł na mieszkanie i "[...]" zł na leki), a wydatki na żywność dalej wynoszą "[...]" zł, chociaż dotyczą już nie jednej, a trzech osób. Skarżąca podniosła w uzasadnieniu sprzeciwu, że podała uśrednioną wielkość dochodów, większe koszty utrzymania mieszkania wiązały się ze spłatą zaległości, a koszty ponoszone w związku z zakupem żywności są podawane wobec zmienności tych wydatków w przybliżeniu. W ocenie Sądu, nawet biorąc pod uwagę przedstawione wyżej wyjaśnienia skarżącej nie przedstawiła ona wiarygodnie, logicznie i precyzyjnie swojej sytuacji finansowej, lub inaczej rzecz ujmując nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nawet zmienność jej sytuacji finansowej (szczególnie w zakresie osiąganych dochodów) wskazuje, że może ona zgromadzić środki na pokrycie kosztów postępowania. Podkreślić należy przy tym, że zgodnie ze stanowiskiem NSA zawartym w postanowieniu z 9.10.2014r. sygn. akt I OZ 813/14 (dostępnym w Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl), to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Skarżąca nie wykazała, że zdobycie przez nią smrodków na pokrycie kosztów sądowych nie jest możliwe. Co więcej zawarte we wniosku o udzielenie prawa pomocy informacje były lakoniczne, ale nawet w tej formie nie wykazywały aby skarżąca nie była w stanie zgromadzić środków na pokrycie kosztów postępowania. Wręcz przeciwnie osiąga ona dochód w wysokości wyższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Pamiętać przy tym należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że prawo pomocy, jako wyłom w zasadzie ponoszenia przez strony kosztów procesu, przyznawane może być w sytuacją wyjątkowych. Odnosząc się zaś do podnoszonych przez skarżącą argumentów dotyczących ponoszonych przez nią kosztów m.in. związanych z ze spłatą kredytów, wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że złej sytuacji majątkowej nie może potwierdzać konieczność spłaty kredytów. Zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżąca powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienie NSA z 30.03.2016r., sygn. akt I GZ 164/16, dostępne w CBOSA) W związku z tym na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.