I SA/Op 105/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 9 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zbycia nieruchomości, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi P. S. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 9 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zbycia nieruchomości. W dniu 24 marca 2016 r. skarżący uiścił wymagany wpis od skargi w kwocie 2.000 zł. Wyrokiem z dnia 17 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę w przedmiotowej sprawie. W dniu 26 czerwca 2017 r. skarżący uiścił opłatę kancelaryjną za pisemne sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1369) – zwanej dalej p.p.s.a, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczących wpisu od skargi kasacyjnej (taki zakres wskazał pełnomocnik skarżącego w piśmie z 11 września 2017 r.). Z treści wniosku wynika, że podstawą utrzymania skarżącego, jego żony, córki i syna, pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, są miesięczne dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości 5.223,96 zł netto (skarżącego - 1.464,48 zł, żony - 1.459,48, córki - 2.300 zł). Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika również, że skarżący wraz z rodziną ponoszą w skali miesiąca koszty utrzymania w wysokości 5.195,26 zł (wyżywienie – 1.000 zł, zakup leków oraz wyjazdy do szpitala – 423 zł, energia elektryczna – 237,17 zł, opłata za wodę i odpady komunalne – 242,59 zł, gaz – 292,50 zł, usługi telekomunikacyjne – 100 zł, zakup odzieży – 700 zł, zakup środków czystości i kosmetyków – 600 zł, czynsz za studia syna – 900 zł, wyżywienie syna i środki do nauki – 700 zł). Skarżący wskazał również, że jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m² Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w części następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z zacytowanej wyżej przesłanki, instytucja prawa pomocy jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tej przyczyny przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 9 października 2017 r. wezwano skarżącego, za pośrednictwem pełnomocnika, do przekazania: - dowodów potwierdzających fakt i wysokość ponoszenia kosztów, w szczególności kosztów dotyczących opłat komunalnych, zakupu gazu, wody, energii elektrycznej, lekarstw, środków czystości, odzieży oraz czynszu za studia syna łącznie z wyżywieniem i środkami do nauki i kosztów opłat za wizyty lekarskie (w przypadku kredytów i pożyczek zażądano przedłożenia kopii odpowiednich umów łącznie z harmonogramem spłaty i dowodami spłaty rat kredytu), - aktualnych dowodów potwierdzających zawartą w formularzu PPF informację w zakresie dochodów uzyskiwanych z tytułu umowy o pracę, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2016 r. (PIT), - kserokopii deklaracji podatkowych składanych przez niego dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za październik, listopad i grudzień 2016 r. oraz styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2017 r., w sytuacji gdyby prowadzona była aktualnie działalność gospodarcza, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego oraz żony i córki pozostałych z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesięcy. W odpowiedzi pełnomocnik przekazał pismo sporządzone w dniu 20 października 2017 r., w którym wyjaśnił, iż skarżący zajmuje mieszkanie H. G., ponosząc koszty jego utrzymania, stąd też rachunki zawierają jej dane. Wraz z pismem pełnomocnik przekazał zaświadczenia o wynagrodzeniach skarżącego, jego żony i córki oraz kserokopie faktur dotyczących energii elektrycznej, gazu i rozliczenia za dostawę wody i odprowadzenie ścieków, wyciągów z rachunku bankowego skarżącego, paragonu fiskalnego dotyczącego zakupu żywności, dowodów wpłaty raty kredytu inwestycyjnego, abonamentu telewizyjnego i opłaty za Internet. W ocenie referendarza, dokonanej po analizie informacji zawartych zarówno w urzędowym formularzu PPF jak i wynikających z przekazanego pisma oraz załączonych dokumentów, skarżący nie wyjaśnił w sposób pełny i nie budzący wątpliwości sytuacji finansowej i majątkowej swojego gospodarstwa domowego. Nie przekazano bowiem wszystkich żądanych informacji i dowodów mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową i majątkową. Przede wszystkim skarżący, wezwany za pośrednictwem pełnomocnika, nie przekazał wyciągów z posiadanych przez żonę i córkę rachunków bankowych, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych jego gospodarstwa domowego. Niewiadomym jest aktualny stan tych rachunków. Skarżący wezwany został bowiem o przekazanie wyciągów z rachunków rownież żony i córki za okres ostatnich trzech miesięcy licząc wstecz od daty wezwania. Wezwanie o wyciągi z rachunków bankowych miało bowiem służyć ustaleniu jakimi zasobami finansowymi, w tym dochodami dysponuje (bądź dysponowała w ostatnim okresie) osoba wezwana o przekazanie takich dokumentów. Ponadto nie przekazano żądanych zeznań podatkowych, co miało służyć wypełnieniu wiedzy na temat sytuacji finansowej gospodarstwa domowego skarżącego. Jednocześnie analizując dane pochodzące z wyciągu z rachunku bankowego skarżącego zwrócono uwagę, że w okresie od 16 sierpnia do 9 października 2017 r. (a więc w okresie niespełna 2 miesięcy) na jego konto wpłynęły środki pieniężne w kwocie 6.896 zł. Wskazana kwota, uwzględniając skalę miesięczną, odbiega od oświadczonej na urzędowym formularzu PPF i potwierdzonej zaświadczeniem kwoty dochodów w wysokości 1.464,48 zł. Kwestia ta jednak nie została w żaden sposób wyjaśniona. Z kolei co do wykazanych w formularzu PPF kosztów referendarz sądowy, w wyniku analizy przekazanego przez skarżącego materiału dowodowego, uznał jedynie te z nich jako niezbędne do utrzymania jego i rodziny, które zostały udokumentowane. Poza udokumentowanymi wydatkami uznano również wykazaną kwotą kosztów wyżywienia. Zatem z uwagi na nieudokumentowanie uznano za niewiarygodne oświadczenie skarżącego odnośnie kosztów na leczenie, zakup odzieży, kosmetyków i środków czystości w łącznej kwocie 1.723 zł. Podobnie nie potwierdzone materiałem dowodowym zostały wydatki dokonane na rzecz syna. Natomiast odnośnie obsługi kredytu bankowego należy podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by strona skarżąca w ramach posiadanych środków finansowych preferencyjnie traktowała zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Ponadto należy wskazać, iż uzyskanie kredytu bankowego wiąże się z uzyskaniem wysokiej zdolności kredytowej, czyli zdolności do terminowej spłaty zadłużenia. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). Powyższe wskazuje na brak współdziałania skarżącego w celu ustalenia pełnego i odpowiadającego prawdzie stanu faktycznego w zakresie sytuacji finansowej i majątkowej jego gospodarstwa domowego. W tym względzie należy przywołać orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślono, iż "czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy" (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym orzeczeniu (postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przekazał wyjaśnień i dowodów mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową i majątkową należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W szczególności jeżeli porówna się skalę udokumentowanych dochodów z wielkością potwierdzonych dowodami (i tym samym przyjętych jako wiarygodne) kosztów. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 w/w ustawy, orzeczono jak w sentencji.