I SA/Op 110/25
WyrokWSA w Opolu2025-05-09
Skład orzekający: Aleksandra Sędkowska, Grzegorz Gocki, Marzena Łozowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy naruszenie zasady uczciwej konkurencji i bezstronności w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, wynikające z konfliktu interesów członka komisji przetargowej, stanowi podstawę do nałożenia 100% korekty finansowej na beneficjenta środków unijnych, nawet jeśli oferta wyłoniona w przetargu była najtańsza?Ratio decidendi
Sąd uznał, że naruszenie zasady uczciwej konkurencji i bezstronności w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, wynikające z konfliktu interesów członka komisji przetargowej, stanowi nieprawidłowość w rozumieniu przepisów UE i prawa krajowego, która może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii Europejskiej. W związku z tym, nałożenie 100% korekty finansowej jest uzasadnione, ponieważ kategoria nieprawidłowości 'konflikt interesów' nie przewiduje możliwości miarkowania stawki korekty, a naruszenie fundamentalnych zasad zamówień publicznych uzasadnia zastosowanie najwyższej stawki.Stan faktyczny
Gmina Kędzierzyn-Koźle wniosła skargę na decyzję Zarządu Województwa Opolskiego nakazującą zwrot części dofinansowania projektu unijnego z powodu naruszenia procedury zamówienia publicznego. Naruszenie polegało na konflikcie interesów członka komisji przetargowej (B. A.), który jednocześnie świadczył usługi na rzecz wyłonionego wykonawcy. Organ uznał, że doszło do naruszenia zasady uczciwej konkurencji i bezstronności, co skutkowało nałożeniem 100% korekty finansowej. Gmina kwestionowała zasadność nałożenia korekty, argumentując m.in. brak obowiązku weryfikacji oświadczeń członków komisji przez zamawiającego oraz niewspółmierność kary.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę Gminy Kędzierzyn-Koźle.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2025 r. sprawy ze skargi Gminy Kędzierzyn-Koźle na decyzję Zarządu Województwa Opolskiego z dnia 2 grudnia 2024 r., nr 16/2024 w przedmiocie zwrotu części dofinansowania przyznanego Gminie Kędzierzyn-Koźle na realizację projektu pn.: "Poprawa jakości powietrza w Subregionie Kędzierzyńsko-Strzeleckim" oddala skargę.
Przedmiotem skargi wniesionej przez Gminę Kędzierzyn-Koźle (dalej jako: Strona, Skarżąca, Beneficjent, Gmina) jest decyzja Zarządu Województwa Opolskiego (dalej również jako: organ, ZWO) nr 16/2024 z 12 grudnia 2024 r., w sprawie zwrotu części dofinansowania w kwocie 2.656.274,93 zł, przyznanego na podstawie umowy o dofinansowanie nr [...] z 3 lipca 2017 r. na realizację projektu pn. Poprawa jakości powietrza w Subregionie Kędzierzyńsko-Strzeleckim.
Decyzja zapadła w poniższym stanie faktycznym i prawnym.
Gmina Kędzierzyn-Koźle zawarła 3 lipca 2017 r. z Województwem Opolskim umowę nr [...] o dofinansowanie projektu pn. Poprawa jakości powietrza w Subregionie Kędzierzyńsko-Strzeleckim. Celem projektu było zmniejszenie emisji CO2 i innych uciążliwych zanieczyszczeń, zwiększenie efektywności energetycznej transportu publicznego na terenie Subregionu Kędzierzyńsko-Strzeleckiego oraz poprawa funkcjonowania systemu komunikacyjnego. Projekt był realizowany na obszarze powiatów: Kędzierzyńsko-Kozielskiego i Strzeleckiego oraz gmin: Kędzierzyn -Koźle, Cisek, Reńska Wieś, Polska Cerekiew, Ujazd, Strzelce Opolskie, Zawadzkie.
W ramach projektu zaplanowano realizację 16 zadań. Gmina, jako Lider projektu, realizowała zadanie nr: [...], [...], [...] i [...] w partnerstwie z gminami: Cisek (realizującą zadanie [...] i [...]), Polska Cerekiew (zadanie [...] i [...]), Reńska Wieś (zadanie [...] i [...]), Ujazd (zadanie [...] i [...]), Strzelce Opolskie (zadanie [...], [...] i [...]), Zawadzkie (zadanie [...], [...] i [...]) oraz Powiatem Kędzierzyńsko -Kozielskim (zadanie [...], [...] i [...]) i Powiatem Strzeleckim (zadanie [...], [...] i [...]).
Zgodnie z umową o dofinansowanie całkowita wartość projektu wynosiła 30.272.389,34 zł. Umowa o dofinansowanie była siedmiokrotnie aneksowana. Ostatecznie, po zawarciu aneksu nr [...] z 21 marca 2022 r. całkowita wartość projektu (wydatki kwalifikowalne) wynosiła 37.903.411,23 zł (w tym: dofinansowanie w kwocie 26.488.289,70 zł i wkład własny w kwocie 11.415.121,53 zł). Aneksem nr [...] z 11 czerwca 2021 r., zmianie uległ też okres realizacji projektu, tj.: 1) rozpoczęcie: 4 kwietnia 2017 r., 2) zakończenie rzeczowe: 28 lutego 2021 r., 3) zakończenie finansowe: 31 marca 2021 r.
Instytucja Audytowa, tj. Izba Administracji Skarbowej w Opolu przeprowadziła audyt operacji RPO WO 2014-2020, w wyniku którego stwierdzono nieprawidłowości dotyczące wystąpienia konfliktu interesów przy udzieleniu zamówienia publicznego nr [...] pn. [...] oraz [...] wraz z [...] (zwanego dalej: zamówieniem publicznym nr [...]) Wydatki dotyczące w/w zamówienia publicznego zostały rozliczone we wnioskach o płatność nr: [...] i [...]. Wyniki audytu wraz z kwotą ustalonej korekty finansowej udokumentowano w "Podsumowaniu ustaleń dokonanych w projekcie nr [...] (...)", doręczonym Stronie 2 listopada 2022 r.
W związku z powyższym Instytucja Zarządzająca przeprowadziła kontrolę doraźną projektu, w ramach której dokonano weryfikacji projektu realizowanego przez Beneficjenta w partnerstwie z gminami: Cisek, Polska Cerekiew, Reńska Wieś, Strzelce Opolskie, Ujazd, Zawadzkie, Powiatem Kędzierzyńsko-Kozielskim oraz Powiatem Strzeleckim. Czynnościami kontrolnymi objęto zbadanie dokumentacji związanej z przeprowadzonymi postępowaniami o udzielenie zamówień publicznych lub potwierdzającej zachowanie zasady konkurencyjności, w tym ze szczególnym uwzględnieniem weryfikacji dokumentów związanych z wystąpieniem potencjalnego konfliktu interesów przez Lidera oraz Partnerów projektu.
W Informacji pokontrolnej nr [...] z 23 listopada 2023 r. potwierdzono ustalenia audytu, stwierdzając, że w ramach zamówienia publicznego nr [...] doszło do naruszenia zasady uczciwej konkurencji, jawności i bezstronności, w związku z wystąpieniem konfliktu interesów, polegającym na tym, że jeden z członków komisji przetargowej (B. A. - pracownik Zamawiającego) pozostawał z Wykonawcą zamówienia w takim stosunku faktycznym, który budził uzasadnione wątpliwości, co do jego bezstronności i obiektywizmu w wyborze Wykonawcy. Zaniechanie obowiązku wyłączenia B. A. z prac Komisji przetargowej skutkowało naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z 29 stycznia 2004 r. Prawo Zamówień Publicznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1579 ze zm. – dalej "pzp"). Stwierdzone naruszenie zostało zakwalifikowane do poz. 10 katalogu nieprawidłowości indywidualnych, określonych w Załączniku do Rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie warunków obniżania wartości korekt finansowych oraz wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień (Dz. U. z 2018 r. poz. 971) (zwanego dalej: rozporządzeniem o korektach) - do których zastosowanie mają stawki procentowe stosowane przy obniżaniu wartości korekt finansowych i pomniejszeń dla poszczególnych kategorii nieprawidłowości Indywidualnych tj. Konflikt interesów - korekta w wys. 100% wartości wydatków kwalifikowalnych przedmiotowego zamówienia w części współfinansowanej z Unii Europejskiej (zwanej dalej: UE). Stąd, w Informacji pokontrolnej II wskazano, iż kwota do zwrotu z tytułu stwierdzonych nieprawidłowości wynosi 2.656.274,93 zł i wezwano Beneficjenta do zwrotu środków naliczonej korekty.
Beneficjent pismem z 14 grudnia 2023 r. przekazał stanowisko Powiatu [...] odmawiające wykonania zaleceń i rekomendacji pokontrolnych oraz konieczności zwrotu kwoty naliczonej korekty finansowej wraz z odsetkami.
Wobec braku spłaty wymaganej kwoty, IZ zawiadomieniem z 11 marca 2024 r. wszczęła z urzędu postępowanie administracyjne, po zakończeniu którego Zarząd Województwa Opolskiego decyzją nr 12/2024 z 6 sierpnia 2024 r. zobowiązał Beneficjenta do zwrotu części dofinansowania w kwocie 2.656.274,93 zł. U podstaw tego rozstrzygnięcia legło stwierdzenie, że w ramach zamówienia publicznego nr [...] doszło do naruszenia zasady uczciwej konkurencji, jawności i bezstronności, w związku z wystąpieniem konfliktu interesów, gdyż pracownik Zamawiającego i członek Komisji przetargowej (a następnie na etapie realizacji umowy nr [...] - [...] w zakresie wykonywania obowiązków umownych), pozostawał z Wykonawcą w takim stosunku prawnym, który budził uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w zakresie wykonywania obowiązków w ramach komisji przetargowej przedmiotowego postępowania.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją, Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, kwestionując ocenę prawną organu I instancji.
Wskazaną na wstępie decyzją nr 16/2024 z 2 grudnia 2024 r., Zarząd Województwa Opolskiego, działając na podstawie m.in. art. 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 9a ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r., poz. 818 - dalej: ustawa wdrożeniowa), w zw. z art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 - dalej "kpa") i art. 207 ust. 1 pkt 2 i ust. 9 pkt 1 w zw. z art. 184 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022r., poz. 1634 ze zm. –dalej "ufp") - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w sprawie, w tym m.in. art. 65 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającym przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 320) (zwanym dalej: Rozporządzeniem 1303/2013) oraz art. 184 i art. 207 oraz art. 5 ust.1 pkt 2 ufp. Podkreślił, że zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy wdrożeniowej, umowa o dofinansowanie projektu stanowi podstawę dofinansowania projektu. Umowa nr [...] z 3 lipca 2017 r. o dofinansowanie projektu określała procedury, zasady, warunki i tryb, na jakich Beneficjentowi zostało przyznane dofinansowanie, a także prawa i obowiązki Beneficjenta oraz konsekwencje wynikające m.in. z naruszenia postanowień umowy. Była ona elementem projektu. Beneficjent podpisując umowę o dofinansowanie i przystępując do realizacji projektu, dobrowolnie przyjął na siebie zobowiązania wynikające z zawartej Umowy. Na podstawie § 4 pkt 1 i 6 Umowy Beneficjent odpowiada za realizację projektu (...), w tym za zapewnienie stosowania Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków. Zgodnie natomiast z § 21 Umowy o Beneficjent oraz Partnerzy udzielają zamówień w ramach Projektu zgodnie z ustawą Pzp lub zasadą konkurencyjności na warunkach określonych w Wytycznych, o których mowa w § 1 pkt 15. Ponadto, w umowie wskazano, że: jeżeli na podstawie wniosków o płatność lub czynności kontrolnych zostanie stwierdzone, że dofinansowanie jest wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ufp, beneficjent zwraca te środki wraz z odsetkami na pisemne wezwanie Instytucji Zarządzającej, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania do zapłaty, na rachunek bankowy wskazany przez IZ (...) (§ 15 ust. 1-2 Umowy), a przy braku dokonania ww. zwrotu - wydawana jest decyzja administracyjna w tym zakresie (§ 15 ust. 4 Umowy),
Przechodząc do oceny merytorycznej organ odwoławczy przypomniał stan faktyczny sprawy. Wskazał, że stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły zamówienia nr [...] pn. [...] oraz [...] wraz z [...]. Partnerem projektu był Powiat [...], którego zarząd przeprowadził postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego na roboty budowlane, na podstawie art. 39 pzp w trybie przetargu nieograniczonego, z procedurą odwróconą (art. 24aa pzp).
Organ odwoławczy opisał szczegółowo przebieg postępowania o udzielenie w/w zamówienia publicznego, przedstawiając na str. 16-20 decyzji m.in.: informacje dotyczące publikacji ogłoszenia o zamówieniu, zakresu przedmiotowego i specyfikacji istotnych warunków zamówienia, liczby złożonych ofert, kryteriów wyłonienia wykonawcy. Przedstawił również tryb wyłonienia oraz skład osobowy powołanych przez Partnera projektu organów wykonujących czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia, czyli: 1) kierownik zamawiającego w składzie: A. A. (starosta [...]), A. B. (wicestarosta [...]), A. C. (członek zarządu), A. D. (członek zarządu) oraz 2) komisja przetargowa w składzie: A. E. (sekretarz Powiatu [...] - przewodnicząca komisji przetargowej), B. B. ([...] wydziału [...], zastępca przewodniczącej komisji), B. C. ([...] wydziału [...] - sekretarz komisji), A. H. ([...] wydziału [...] - członek komisji), B. A. ([...] wydziału [...] - członek komisji). Wskazał, że wszystkie osoby wchodzące w skład tych organów - w tym też B. A. - złożyły oświadczenia określone w art. 17 ust. 2 pzp, oświadczając, że nie występują okoliczności powodujące konieczność wyłączenia się z postępowania o udzielenie zamówienia.
W wyniku przeprowadzonej oceny ofert, jako najkorzystniejszą wybrano ofertę złożoną przez A z siedzibą: [...] B., ul. [...], która łącznie uzyskała 100 pkt. Na podstawie przeprowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia została zawarta 30 sierpnia 2018 r. Umowa nr [...] pomiędzy Zamawiającym (Powiatem [...]) a Wykonawcą tj. "A".
Zgodnie z zapisem § 9 ust. 1 i ust. 3 Umowy nr [...], Zamawiający powołał R. M. jako inspektora nadzoru inwestorskiego oraz A. F. i B. A. jako [...] w zakresie wykonywania obowiązków umownych. Natomiast Aneksem nr [...] z 28 września 2018 r. zmieniono treść w/w § 9 ust. 3 Umowy, stanowiąc, że Zamawiający powołuje [...] w zakresie wykonywania obowiązków umownych w osobach A. F., B. A. i B. B.
Organ odwoławczy, w oparciu o zgromadzoną dokumentację, zwrócił uwagę na czynności, w których brał udział B. A., zarówno na etapie prowadzonej procedury wyboru wykonawcy, jak również później, już na etapie realizacji zawartej umowy (dokumenty podpisane przez B. A., w tym: protokoły komisji przetargowej, protokoły rady budowy, protokoły odbioru technicznego wyszczególniono na str. 21-22 skarżonej decyzji). Zaznaczył następnie, że do obowiązków służbowych B. A., pełniącego funkcję [...] w wydziale [...] Starostwa Powiatowego w [...], należało m.in.: opracowywanie dokumentacji technicznej i specyfikacji technicznych niezbędnych w procedurze zamówień publicznych, opracowywanie wniosków o wszczęcie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na [...] oraz projektów umów, realizacja postępowań o udzielenie zamówień publicznych w Wydziale [...] na podstawie obowiązującego regulaminu udzielania zamówień publicznych, praca w komisjach przetargowych w zakresie określonym zarządzeniami starosty. Organ podkreślił, że w zgromadzonej dokumentacji znajduje się również korespondencja elektroniczna (e-mail) prowadzona przez B. A. m.in. z firmą G. z 21 stycznia 2019 r. oraz z "A" z 5 kwietnia 2019 r. dotycząca realizacji zawartej umowy. Powyższe według organu potwierdza, iż B. A. wykonywał czynności na etapie prowadzenia postępowania o udzielenia zamówienia publicznego, jak również na dalszym etapie wykonywał czynności związane z realizacją umowy (zamówienia) po stronie Zamawiającego, jako [...] w zakresie wykonywania obowiązków umownych, tj. m.in. czynności potwierdzające jakość wykonanych robót, stwierdzające brak usterek i wad, a także ustalające wartość wykonanych robót.
W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał na ustalenia poczynione podczas audytu i kontroli doraźnej, z których wynikało, iż B. A. zawarł z "A" trzy umowy cywilno-prawne, jeszcze przed opublikowaniem w BZP ogłoszenia o zamówieniu publicznym, tj.:
1) Umowę o dzieło nr [...] z 24 maja 2017 r. na wykonanie [...] dla zadania pn. [...] oraz dla zadania pn. [...]. Zgodnie z zawartą umową wykonanie dzieła miało nastąpić w terminie od 24 maja 2017 r. do 30 czerwca 2017 r., a jego zakończenie miało nastąpić z chwilą odbioru dzieła poprawionego. Ustalono wynagrodzenie w wysokości 5.000 zł netto za wykonanie dzieła. Rachunek do umowy o dzieło nr [...] wystawiono 18 lipca 2017 r.
2) Umowę o dzieło nr [...] z 7 czerwca 2017 r. na wykonanie [...] dla zadania pn. [...], dla zadania pn. [...], a także dla zadania pn. [...]. Zgodnie z zawartą umową wykonanie dzieła miało nastąpić w terminie od 7 czerwca 2017 r. do 31 lipca 2017 r. a zakończenie umowy z chwilą odbioru dzieła poprawionego. Ustalono wynagrodzenie w wysokości 7.500 zł netto za wykonanie dzieła. Rachunek do umowy o dzieło nr [...] wystawiono 18 lipca 2017 r.
3) Umowę o dzieło nr [...] z 30 kwietnia 2018 r. na opracowanie [...] dla realizowanego przez "A" umów w ramach zamówień publicznych. Zgodnie z zawartą umową wykonanie dzieła miało nastąpić w terminie od 1 maja 2018 r. do 31 grudnia 2018 r., zaś odbiór dzieła poprawionego stanowi zakończenie dzieła. Zgodnie z zapisem pkt 4 umowy, po zakończeniu dzieła Wykonawca zobowiązał się do przedstawienia wykazu wykonanych dzieł ([...]). Zamawiający w pkt 5 umowy zobowiązał się wypłacić Wykonawcy wynagrodzenie (jednorazowo gotówką) w terminie 7 dni od daty złożenia rachunku przez Wykonawcę. Rachunek Do umowy numer [...] na kwotę 70.094 zł brutto został wystawiony 31 grudnia 2018 r. Kwota netto do wypłaty wyniosła 60.000 zł. B. A. swoim podpisem pokwitował na ww. rachunku odbiór kwoty 60.000 zł 31 grudnia 2018 r.
Zdaniem organu, powyższe umowy wskazują na stałą współpracę pomiędzy B. A. a firmą "A", w ramach której obie strony czerpały korzyści finansowe, co wyłącza bezstronność i obiektywizm i wskazuje co najmniej na potencjalne wystąpienie konfliktu interesów. Organ zaznaczył, że umowy zawierane były w latach 2017-2018 (3 umowy), zatem współpraca między B. A. a wybranym Wykonawcą nie miała incydentalnego charakteru Co istotne, ostatnia z zawartych umów, tj. Umowa o dzieło nr [...], zawarta została na okres od 1 maja 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. i dotyczyła wykonania [...] dla realizowanych przez "A" umów w ramach zamówień publicznych. Oznacza to, że w/w umowa obowiązywała w okresie, w którym wszczęto postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego (13 czerwca 2018 r.) oraz podpisano z Wykonawcą umowę na realizację niniejszego zamówienia publicznego (30 sierpnia 2018 r.), a także w okresie realizacji umowy podpisanej w wyniku rozstrzygnięcia postępowania o udzielenie zamówienia. Z kolei z Rachunku do umowy [...] wynika, iż B. A. w okresie od 1 maja 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. wykonał dzieło na łączną kwotę 70.094 zł brutto, co było związane z wykonaniem [...] dla realizowanych przez "A" umów w ramach uzyskanych zamówień publicznych, zgodnie z załączonym wykazem.
Jednocześnie organ zwrócił uwagę, że ani B. A., ani A. M. nie przekazali, kopii wykazu wykonanych [...], stanowiącego załącznik do Rachunku do umowy numer [...]. Jak wynikało z akt sprawy, pismem z 4 czerwca 2024 r. organ I instancji wezwał B. A. do złożenia wyjaśnień oraz dokumentów, tj. kopii wykazu dotyczącego wykonania projektów dla realizowanych przez "A" umów w ramach zamówień publicznych, stanowiącego załącznik do Rachunku do umowy numer [...] z 31 grudnia 2018 r. W odpowiedzi B. A. poinformował: (...) Z tego co pamiętam, sygnalizowałem ustnie u Zamawiającego wykonywanie dzieła na rzecz wykonawcy ubiegającego się o zamówienie. Najprawdopodobniej w wyniku uzgodnienia doszliśmy do wniosku, że wykonywanie dzieła na rzecz wykonawcy nie wyczerpuje ustawowych przesłanek wyłączenia z postępowania. W przedmiotowym postępowaniu pełniłem funkcję członka komisji przetargowej, która jest jedynie zespołem pomocniczym (...) komisja przetargowa jest zespołem składającym się z co najmniej kilku osób, udział mojej osoby w badaniu i ocenie ofert nie przesądzał (...) o wyborze oferty jako najkorzystniejszej (...) podnoszę że przed odebraniem oświadczenia kierownik zamawiającego (...) nie uprzedził mnie o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia (...) nie ponoszę odpowiedzialności, zarówno za przygotowanie, jak i przeprowadzenie przedmiotowego zamówienia (...) potwierdzenie jakości wykonania robót i rozliczenie ich wykonania zgodnie z projektem należało do Inspektora Nadzoru Inwestorskiego branży [...] wraz z Inspektorami branżowymi. (...)[...] projektu (...) koordynowali czy prace prowadzone są zgodnie z warunkami umownymi, SIWZ (...). Odbiór robót dokonywała zawsze komisja odbiorowa składająca się najczęściej z Inspektora/Inspektorów Nadzoru, Kierownika Budowy, osób koordynujących roboty, często Starosty, przedstawicieli Gminy, sołtysa (...). Ponadto w piśmie B. A. oświadczył, że nie posiada załącznika do Rachunku do umowy numer [...].
O wyjaśnienie zakresu przedmiotowego Umowy o dzieło nr [...] został wezwany też właściciel firmy "A": A. M., który pismem z 20 czerwca 2024 r. poinformował, iż nie posiada załącznika do Rachunku, a autorem [...] w ramach realizowanej Umowy nr [...] był D. K., (ówczesny pracownik "A"). W toku postępowania odwoławczego ponownie wezwano A. M. do złożenia wyjaśnień na temat zakresu przedmiotowego Umowy o dzieło nr [...]. Pismem z 30 września 2024 r. A. M. poinformował, iż B. A. w ramach w/w umowy o dzieło zobowiązał się opracować dokumentację [...] dla realizowanych w tamtym okresie przez firmę "A" niektórych zadań inwestycyjnych. Ze względu na duży upływ czasu od zawarcia umowy o dzieło do dnia dzisiejszego, firma "A" nie dysponuje już dokumentacją związaną z wykonaniem przedmiotowego dzieła przez B. A. Również niemożliwe jest precyzyjne odtworzenie nazw zadań inwestycyjnych dla realizacji których zamówione zostały [...]. Ponadto A. M. stwierdził, że dla umowy o dzieło nr [...] upłynął już według niego okres przedawnienia roszczeń i brak jest w związku z tym uzasadnionych i logicznych powodów dla których dokumentacja ta miałaby być przechowywana do dnia dzisiejszego. Ponownie przy tym oświadczył, iż wykonawcą [...] w ramach umowy nr [...] był D. K.
Dążąc do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz realizując wnioski dowodowe pełnomocnika Strony, do akt sprawy włączono pisemne wyjaśnienia personelu Zamawiającego. Otóż, na etapie przeprowadzania audytu sekretarz Powiatu [...]: A. E. pismem z 12 października 2022 r. poinformowała: że Zamawiający nie posiadał wiedzy o ewentualnych powiązaniach B. A. z wybranym Wykonawcą oraz że Zamawiający 2 lipca 2018 r. przyjął oświadczenie B. A. jako członka komisji przetargowej i nie dokonał weryfikacji prawdziwości oświadczeń przez osoby uczestniczące w postępowaniu, gdyż nie miał on uzasadnionego podejrzenia, iż pomiędzy pracownikami Zamawiającego będącymi członkami komisji przetargowej zachodzą relacje o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2-4 pzp. Na dalszym etapie postępowania A. E. pismem z 7 maja 2024 r. przekazała odpowiedzi A. F., B. B., B. C. oraz A. E. Z wyjaśnień wynika, iż żadna z ww. osób nie miała i nie posiadała wiedzy, iż B. A. w przeszłości wykonywał jakiekolwiek usługi na rzecz "A". Ponadto B. C. i A. E. poinformowały, iż B. A. nie złożył oświadczenia o bezstronności i braku konfliktu interesów. Z kolei B. B. nie pamiętał, czy przedmiotowe oświadczenie zostało złożone przez B. A. Natomiast A. F. wyjaśnił, iż: a) B. A. nie poinformował go, iż może zachodzić potencjalny konflikt interesów; b) w odniesieniu do prac [...] w zakresie wykonywania obowiązków umownych ze strony Zamawiającego: w ww. czynnościach brało udział każdorazowo nie mniej niż dwóch [...]. W celu kontroli robót były przeprowadzane rady budowy w cyklach cotygodniowych, w których uczestniczyli [...], inspektor nadzoru R. M. oraz D. K. - inżynier [...], a także w zależności od etapu [...] inne wskazane osoby, c) roboty budowlane były odbierane wg zasad określonych w umowie, Specyfikacji Technicznych Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych, w nawiązaniu do przepisów ustawy prawo budowlane, przez komisję odbiorową, d) zakres prac [...] obejmował: uczestnictwo w radach budowy i w komisjach odbioru robót oraz odbiorach usunięcia usterek; przygotowywanie protokołów konieczności oraz protokołów robót zamiennych, a także aneksów do umów i protokołów odbioru robót; opracowywanie wniosków do zarządu Powiatu [...] celem podjęcia decyzji związanej z budową oraz korespondencji związanej z realizacją zadania; przekazanie i zwrot dokumentacji projektowej, [...], e) [...] nie miał prawa zatwierdzania jednoosobowo lub z innym [...] spraw do wypłaty. Faktury były wystawione na podstawie bezusterkowego protokołu i były jedynie opisywane, a następnie sprawdzane pod względem merytorycznym przez Naczelnika Wydziału [...] lub Zastępcę Naczelnika w okresie jego nieobecności.
Analizując powyższe informacje organ zwrócił uwagę na rozbieżności z nich wynikające. B. A. twierdzi, że ustnie informował Zamawiającego o wykonywaniu na rzez A. M. umów o dzieło, natomiast osoby wchodzące w skład komisji przetargowej oraz A. F. twierdziły, że nie wiedziały, iż B. A. świadczył usługi dla "A".
W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał na definicję konfliktu interesów określoną w art. 24 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylająca dyrektywę 2004/18/WE (Dz.U.UE.L.2014.94.65 - dalej: Dyrektywa 2014/24/UE), zgodnie z którą konflikt interesów obejmuje co najmniej każdą sytuację, w której członkowie personelu instytucji zamawiającej (...) biorący udział w prowadzeniu postępowania o udzielenie zamówienia lub mogący wpłynąć na wynik tego postępowania mają, bezpośrednio lub pośrednio, interes finansowy, ekonomiczny lub inny interes osobisty, który postrzegać można jako zagrażający ich bezstronności i niezależności w związku z postępowaniem o udzielenie zamówienia.
Omówił również wyrażone w art. 7 ust. 1 i 2 pzp zasady prowadzenia postępowań o udzielenie zamówienia publicznego, w myśl których zamawiający ma obowiązek realizować zamówienie w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji i równego traktowania uczestników postępowania, według zasad proporcjonalności i przejrzystości. W szczególności Zamawiający powinien zapewnić, aby wszystkie czynności związane z przygotowaniem i prowadzeniem postępowania były dokonywane przez osoby zapewniające bezstronność i obiektywizm. W celu zapewnienia realizacji tych zasad w art. 17 pzp zawarto katalog wyłączenia osób wykonujących czynności w postępowaniu, stanowiąc, że osoby wykonujące czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia podlegają wyłączeniu, jeżeli (pkt 4) pozostają z wykonawcą w takim stosunku prawnym lub faktycznym, że może to budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności tych osób.
Według organu, Zamawiający nie podjął żadnych działań w celu weryfikacji prawdziwości złożonych na podstawie art. 17 ust. 2 upzp przez członków Komisji przetargowej oświadczeń a tym samym nie dochował należytej staranności w celu zagwarantowania, by wszystkie czynności związane z przygotowaniem i prowadzeniem postępowania były dokonywane przez osoby zapewniające bezstronność i obiektywizm. Wskazał przy tym na treść art. 61 ust. 2 i 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii (...), podnosząc, że po stronie Zamawiającego zabrakło działań określonych w tych przepisach. Zeznania B. A., jakoby ustnie informował swojego przełożonego o potencjalnym konflikcie interesów w związku z realizacją umów cywilnoprawnych na rzecz jednego z wykonawców, nie znalazły potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Nie ma także żadnych dowodów, że pracodawca (kierownik Zamawiającego) podjął jakiekolwiek działania, mające na celu wykluczenie możliwości zaistnienia konfliktu interesów.
Odnosząc się do argumentów Strony, że z uwagi na wieloosobowy skład Komisji przetargowej, jeden jej członek (B. A.) nie miał realnego wpływu na wynik postępowania, organ podniósł, że każda z osób wchodzących w skład Komisji przetargowej zawsze ma realny wpływ na wynik postępowania, gdyż to członkowie komisji przetargowej dokonują rekomendacji wyboru konkretnej oferty. Zdaniem organu, B. A. jako członek Komisji przetargowej mógł w sposób bezpośredni lub pośredni wpływać na innych członków Komisji, aby dokonały wyboru konkretnej oferty (mógł w sposób mniej lub bardziej bezpośredni przekonywać każdego z członków Komisji przetargowej). Ponadto B. A., jako pracownik Zamawiającego oraz równocześnie świadczący usługi w ramach zawartych umów o dzieło dla wybranego Wykonawcy, posiadał wiedzę o przygotowywanych w Wydziale [...] Starostwa Powiatowego w [...] dokumentach związanych z ogłoszeniem zamówienia (czy też przyszłych zamówień), które mogły być hipotetycznie przez niego przekazywane, a następnie wykorzystywane przez "A" na etapie sporządzenia oferty (czy sporządzania ofert w przyszłości). Wprawdzie brak jest bezpośrednich dowodów, by takie działania miały miejsce, jednakże sama taka możliwość oznacza, że wystąpił co najmniej potencjalny konflikt interesów, co narusza zasadę równego traktowania wykonawców i uczciwej konkurencji. Według organu, B. A. mógł mieć interes osobisty w tym, aby faworyzować "A" w trakcie całego postępowania o udzielenia zamówienia, jak również później na etapie realizacji umowy, gdyż zawarta 30 kwietnia 2018 r. Umowa o dzieło nr [...] obowiązywała w tym okresie a za realizację tej umowy wypłacono mu wynagrodzenie, a tym samym B. A. mógł mieć interes osobisty i zawodowy, a nawet można stwierdzić, iż mógł mieć "przyszły interes finansowy" licząc na zawarcie kolejnych umów z "A". Organ podkreślił, że B. A. zatrudniony na stanowisku [...] w Wydziale [...] Starostwa [...], który pełnił obowiązki członka komisji przetargowej (skład komisji powołany 29 czerwca 2018 r.) złożył 2 lipca 2018 r. oświadczenie, w którym wskazał: (...) nie pozostaję z żadnym wykonawcą w takim stosunku prawnym lub faktycznym, że może to budzić uzasadnione wątpliwości co do mojej bezstronności (...), podczas gdy w latach 2017 i 2018 oraz w dacie zamieszczenia ogłoszenia o zamówieniu, tj. 13 czerwca 2018 r., jak i w okresie pełnienia obowiązków członka Komisji przetargowej, realizował Umowę o dzieło nr [...] i uzyskiwał z tego tytułu przychody od Wykonawcy zamówienia publicznego nr [...], tj. A. M., prowadzącego "A", co potwierdzone zostało podpisem B. A. na Rachunku do umowy numer [...] (potwierdzenie odbioru kwoty 60.000 zł 31 grudnia 2018 r.). Powyższe okoliczności, według organu, wskazują, iż B. A. nie mógł być bezstronny i obiektywny, wykonując obowiązki członka Komisji przetargowej i jednocześnie pracując na rzecz firmy, która stanęła do przetargu i ten przetarg wygrała.
W podsumowaniu organ stwierdził, że w ramach udzielonego zamówienia nr [...] doszło do naruszenia przez Beneficjenta art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 pzp, podrozdziału 6.2 pkt 1 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności z 19 lipca 2017 r. oraz § 2 pkt 3 Umowy o dofinansowanie, wskutek niezachowania zasad uczciwej konkurencji, jawności i bezstronności w związku z wystąpieniem konfliktu interesów, polegającego na tym, że B. A.: pracownik Zamawiającego i członek Komisji przetargowej (a następnie na etapie realizacji Umowy nr [...] - [...] w zakresie wykonywania obowiązków umownych), pozostawał z Wykonawcą w takim stosunku prawnym, który budzi uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w zakresie wykonywania obowiązków w ramach komisji przetargowej.
W rezultacie organ odwoławczy podzielił stanowisko, iż w rozpatrywanej sprawie doszło do wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej określonej w art. 2 Rozporządzenia 1303/2013, która skutkowała nałożeniem korekty finansowej. Zgodnie z tym przepisem nieprawidłowością jest "każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem". Organ podkreślał, że przepis ten, mówiąc o możliwości spowodowania szkody w budżecie UE, wskazuje, że nie zawsze nieprawidłowość musi być utożsamiana z konkretną wyliczoną szkodą. Nieprawidłowością nie będzie zatem samo naruszenie procedur przez Beneficjenta, ale działanie lub zaniechanie, które mogło spowodować realną (faktyczną) lub hipotetyczną (potencjalną) szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku. Przykładem szkody potencjalnej może być np. nieprawidłowość wynikająca z naruszenia zasady uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców. Odnosząc się do zastosowanych stawek procentowych organ odwoławczy zaznaczył, że naruszenie przepisów ustawy pzp w ww. postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego nie pozwala na oszacowanie rozmiaru szkody spowodowanej ujawnionymi naruszeniami, zatem należy zastosować tzw. metodę wskaźnikową, tj. określić stawkę korekty według załącznika do Rozporządzenia o korektach pn.: Stawki procentowe stosowane przy obniżaniu wartości korekt finansowych i pomniejszeń dla poszczególnych kategorii nieprawidłowości indywidualnych. W poz 10 tego załącznika przewidziano 100% korektę w przypadku nieprawidłowości kwalifikowanej jako "konflikt interesów", czyli zaniechanie obowiązku wyłączenia z postępowania osób, wobec których istnieją wątpliwości co do ich bezstronności i obiektywizmu - bez możliwości obniżenia stawki procentowej korekty. Zatem, ponieważ ta kategoria nieprawidłowości nie przewiduje możliwości miarkowania korekty, Instytucja Zarządzająca była zobowiązana do nałożenia korekty finansowej w wysokości 100% wartości wydatków kwalifikowanych przedmiotowego zamówienia w części współfinansowanej z UE.
Końcowo organ przedstawił zestawienie i wyliczenie tabelaryczne łącznej wartości dofinansowania przypadającej do zwrotu.
W skardze wniesionej na powyższą decyzję Skarżąca, działając poprzez ustanowionego pełnomocnika, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, podniosła zarzuty naruszenia:
1) art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa, gdyż organ : a) niewyczerpująco zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, w szczególności niezasadnie nie uwzględnił okoliczności podnoszonych przez Stronę, zmierzających do właściwego wyjaśnienia sprawy, b) nie podjął wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w szczególności w zakresie ustaleń, czy wskazane przez organ naruszenie stanowi nieprawidłowość indywidualną w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013, c) nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności związanych z nałożeniem korekty finansowej, zasadnością jej nałożenia, wagą i charakterem stwierdzonych nieprawidłowości, w związku z czym niemożliwym była właściwa ocena zastosowania bądź niezastosowania art. 143 ust. 2 rozporządzenia 1303/2013, d) ograniczył uzasadnienie do ogólnikowych stwierdzeń odnoszących się do: potencjalnej szkody w budżecie ogólnym Unii Europejskiej; oceny charakteru i wagi stwierdzonych nieprawidłowości; okoliczności mogących uzasadnić obniżenie zastosowanej korekty finansowej, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania do organów państwa oraz uniemożliwia efektywną kontrolę instancyjną decyzji, e) nie rozstrzygnął ujawnionych w toku postępowania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść Strony, m.in. poprzez przyjęcie abstrakcyjnego założenia, że jeden członek komisji może decydować o jej decyzjach choć posiada tylko jeden głos, co więcej organ doszedł do niczym nieuzasadnionych wniosków pozbawionych logiki w sytuacji, gdy ww. członek komisji przetargowej nie uczestniczył w kluczowej dla oceny stanu faktycznego decyzji, czyli posiedzeniu komisji przetargowej w dniu, w którym wybrano wykonawcę zamówienia f) ustalając stan faktyczny dokonał bezpodstawnych i niemających żadnego uzasadnienia w zakresie dowodów założeń w ocenie motywacji po stronie B. A. jak również w zakresie możliwości wpływania przez niego na wynik postępowania przetargowego - pomijając przy tym fakt, że ww. osoba nie uczestniczyła w posiedzeniu komisji przetargowej w dniu, w którym dokonano wyboru oferty.
2) art. 207 ust. 1 pkt 2. w zw. z art. 184 ust. 1 ufp w zw. z art. 2 pkt 36 Rozporządzenia 1303/2013 poprzez przyjęcie, że doszło do naruszenia przez Stronę procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków przeznaczonych na realizację programów finansowych z udziałem środków europejskich, skutkującego obowiązkiem zwrotu środków, podczas gdy: a) Strona nie naruszyła procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków przeznaczonych na realizację programów finansowych z udziałem środków europejskich, w szczególności nie dopuściła się naruszenia zasady uczciwej konkurencji; b) organ nie wykazał, a nawet nie uprawdopodobnił w żaden sposób tego, że działanie Strony spowodowało lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie Unii Europejskiej.
3) art. 143 ust. 2 rozporządzenia 1303/2013 przez: a) odstąpienie od analizy przesłanek miarkowania korekty finansowej opisanych w tym przepisie; b) błędną wykładnię przepisów rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie warunków obniżania wartości korekty finansowanych oraz wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień w związku art. 143 ust 2 rozporządzenia 1303/13 polegającą na przyjęciu, iż w związku z faktem, iż niniejsza kategoria nieprawidłowości nie przewiduje możliwości obniżenia stawki procentowej korekty, brak jest możliwości jej miarkowania,
4) art. 1 Decyzji Komisji Europejskiej z dnia 14 maja 2019 r. ustanawiającej wytyczne dotyczące określania korekt finansowych w odniesieniu do wydatków finansowanych przez Unię w przypadku nieprzestrzegania obowiązujących przepisów dotyczących zamówień publicznych oraz art.143 ust. 2 Rozporządzenia 1303/13 poprzez: a) brak zastosowania zasady proporcjonalności określonej w pkt. 1.4 załącznika wydanego na podstawie art. 1 ww. Decyzji KE przy ocenie nieprawidłowości (o ile przyjmiemy, że ona wystąpiła) w sytuacji, w której przy ostatecznym ustaleniu korekty organ jest zobligowany do zbadania i uwzględnienia wszystkich szczególnych cech, jakie charakteryzują stwierdzoną nieprawidłowość, w porównaniu do elementów branych pod uwagę przy ustalaniu wartości w taryfikatorze, które to cechy mogą uzasadniać dokonanie większej bądź niższej korekty.
5) art. 17 ust. 2 pzp, wg brzmienia obowiązującego w 2018 r., poprzez przyjęcie, że w stanie faktycznym będącym podstawą do wydania decyzji doszło do konfliktu interesów oraz, że Powiat [...] działając jako zamawiający miał inne obowiązki poza odebraniem oświadczeń od członków komisji przetargowej, w sytuacji, gdy żaden przepis prawa nie narzuca ani też nie wyposaża zamawiającego w uprawnienia do skutecznej kontroli oświadczeń składanych przez członków komisji przetargowej.
6) art. 61 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2018/1046 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii poprzez uznanie, że Organ administracji jest zobowiązany do stosowania ww. przepisu, podczas gdy normy prawne z niego wynikające wiążą jedynie instytucje wykonujące budżet UE a nie Organ.
W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z jego uzasadnieniem faktycznym i prawnym, wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej jako: [ppsa], decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie wystąpienia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto w myśl art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania).
Oceniając legalność zaskarżonego aktu z punktu widzenia wskazanych kryteriów, a przy tym niezależnie od zarzutów skargi oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 ppsa), Sąd stwierdza, że nie narusza on prawa w sposób skutkujący koniecznością jego uchylenia.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że całkowicie nietrafne jest stanowisko organu o bezprzedmiotowości skargi. Według pełnomocnika organu, ponieważ Skarżąca przed wniesieniem skargi uiściła sporną należność, bez zastrzeżenia jej zwrotu, zobowiązane to wygasło i zastosowanie winien mieć art. 411 pkt 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej.
Zgodnie z art. 67 ust. 1 ufp, do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Natomiast w art. 60 ufp wymienione zostały środki publiczne stanowiące niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, a wśród nich - należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności (pkt 6).
Z powyższego wynika, że zwrot dofinansowania wynika z relacji o charakterze publicznoprawnym. Podstawę zwrotu takiego dofinansowania stanowi art. 207 ust. 9 ufp. O zwrocie orzeka się w decyzji administracyjnej (zob. wyrok NSA z 9 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1390/14, - dostępny, podobnie jak pozostałe przytaczane niżej orzeczenie, na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zważywszy przy tym na zawarte w przepisach ufp odesłanie do odpowiedniego zastosowania działu III op, kwestię wygaśnięcia zobowiązania z tego tytułu reguluje art. 59 § 1 op, a nie - jak błędnie podnosi pełnomocnik organu - przepisy kodeksu cywilnego, w szczególności art. 411 pkt 1 kc, dotyczący instytucji bezpodstawnego wzbogacenia. Niezrozumiały dla Sądu jest też wywód pełnomocnika, jakoby zapłata należności określonej w kontrolowanej decyzji prowadziła do bezprzedmiotowości skargi. Należy zauważyć, że w skarżonej decyzji zobowiązano Skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranego dofinansowania wraz z należnymi odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w terminie 14 dni (podkr. Sądu) od dnia doręczenia decyzji organu II instancji. Wykonanie tego obowiązku przez Skarżącą nie oznaczało jednak, że akceptuje ona rozstrzygnięcie organu (co wyraźnie zastrzegła) i w żadnym wypadku nie mogło pozbawić jej możliwości dochodzenia swych praw przed sądem. Żaden z obowiązujących przepisów nie przewiduje bowiem, by zapłata należności publicznoprawnej powodowała stan bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego. Tym samym - wbrew błędnemu przekonaniu organu - skarga Gminy Kędzierzyn-Koźle podlegała merytorycznemu rozpoznaniu.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy zasadności naliczenia korekty finansowej w związku z nieprawidłowościami, jakich - w ocenie organu - dopuściła się Skarżąca przy realizacji umowy o dofinansowanie.
Rozstrzygając powyższy spór należy wpierw wyjaśnić, że podstawy prawne realizacji programów operacyjnych w ramach polityki rozwoju regionalnego wynikają zarówno z przepisów prawa Unii Europejskiej jak i prawa krajowego państw członkowskich.
W zakresie prawa Unii Europejskiej - jak trafnie wskazał organ - zasadnicze znaczenie mają przepisy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. Zgodnie z art. 143 ust. 2 tego Rozporządzenia, państwa członkowskie dokonują korekt finansowych wymaganych w związku z pojedynczymi lub systemowymi nieprawidłowościami stwierdzonymi w operacjach lub programach operacyjnych. Korekty finansowe polegają na anulowaniu całości lub części wkładu publicznego w ramach operacji lub programu operacyjnego. Użyte w przepisie pojęcie nieprawidłowości zostało natomiast zdefiniowane w art. 2 pkt 36 Rozporządzenia i oznacza ono każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. W wyroku z 26 maja 2016 r. w sprawach połączonych C-260/14 i C-261/14, Județul Neamț i Județul Bacău przeciwko Ministerul Dezvoltării Regionale și Administrației Publice, (ECLI:EU:C:2016:360) TSUE jednoznacznie wskazał, że pojęcie "nieprawidłowości" w rozumieniu art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 i art. 2 pkt 7 rozporządzenia nr 1083/2006 winno być interpretowane, jako obejmujące swym zakresem nie tylko każde naruszenie prawa Unii, ale również naruszenie prawa krajowego, które przyczynia się do zapewnienia właściwego stosowania prawa Unii w dziedzinie zarządzania projektami finansowanymi z funduszy Unii". (pkt 37). W konsekwencji, wykrycie naruszenia czy to prawa unijnego, czy też prawa krajowego i uznanie go za nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 36 Rozporządzenia nr 1303/2013, rodzi obowiązek odzyskania przez państwo członkowskie kwot wydatkowanych nieprawidłowo - poprzez nałożenie korekty finansowej.
Natomiast w krajowym porządku prawnym, aktem prawa krajowego, który określa zasady realizacji programów jest ustawa z 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020. Z art. 24 ust. 1 tej ustawy wynika, że stwierdzenie wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej albo nieprawidłowości systemowej, zwanych dalej "nieprawidłowościami", powoduje powstanie obowiązku podjęcia przez właściwą instytucję odpowiednich działań, o których mowa w ust. 9 lub ust. 11. Zatem w przypadku stwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej w uprzednio zatwierdzonym wniosku o płatność właściwa instytucja nakłada korektę finansową oraz wszczyna procedurę odzyskania od beneficjenta kwoty współfinansowania UE w wysokości odpowiadającej wartości korekty finansowej, zgodnie z art. 207 ufp – co wynika z art. 24 ust. 9 pkt 2 ustawy wdrożeniowej.
Przepis 207 ust. 1 pkt 2 ufp przewiduje, że w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 tej ustawy, wówczas podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Natomiast art. 184 ufp, do którego powyższy przepis odsyła, stanowi, że wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ufp - w tym środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej - są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to podziela, że dokonując interpretacji pojęcia "innych procedur obowiązujących przy ich wykorzystaniu", o którym mowa w art. 184 ust. 1 ufp, należy uwzględnić zarówno potoczne znaczenie wyrazu "procedura", jak i sposób uregulowania w prawie krajowym wdrażania programów operacyjnych (por. wyrok NSA z 14 września 2023 r., sygn. akt I GSK 1283/22). Inne procedury, o których mowa w art. 184 ust. 1 pkt 2 ufp to także procedury określone w umowie między beneficjentem a instytucją zarządzającą projektem (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt I GSK 173/19). Dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu rozumie się nie tylko normy proceduralne, lecz także i inne regulacje wynikające z prawa ustrojowego, czy prawa materialnego. Wyrażenie to obejmuje swym zakresem również wytyczne do poszczególnych programów wydawane przez właściwego ministra do spraw rozwoju regionalnego. Z kolei w umowach o dofinansowanie projektów ze środków europejskich umieszczane są postanowienia obligujące beneficjentów do przestrzegania tych wytycznych, na co wprost wskazuje art. 206 ust. 2 pkt 4a ufp. I choć wytyczne posiadają odmienny charakter prawny od ustaw i rozporządzeń, nie stanowią bowiem źródeł prawa powszechnie obowiązującego w świetle art. 87 Konstytucji RP, to należy je zaliczyć do przepisów (procedur) obowiązujących przy wykorzystaniu środków z budżetu UE, które w głównej mierze kierowane są do podmiotów zaangażowanych w realizację określonego programu, w szczególności do jego beneficjentów (por. wyrok WSA w Poznaniu z 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Po 72/24. Przyjąć należy zatem, że wszelkie dokumenty tworzące system realizacji przedsięwzięcia (umowa o dofinansowanie, wytyczne, komunikaty opracowane przez instytucje zarządzające, regulamin wewnętrzny opracowany przez beneficjenta) stanowią wprawdzie specyficzne, ale prawne uregulowania i przyznaje się im walor źródła prawa.
Do uznania, że spełniła się przesłanka zwrotu środków z art. 207 ust. 1 pkt 2 ufp, organ musi wskazać, na konkretne zachowanie beneficjenta, które spowodowało naruszenie określonej normy prawnej lub postanowienia umownego, a więc procedur, o których mowa w art. 184 ufp. Ponadto, jak wynika z treści w/w przepisów art. 2 pkt 36 w zw. z art. 143 ust. 2 Rozporządzenia nr 1303/2013, konieczne jest jednoczesne wykazanie, że wskutek ich naruszenia doszło do powstania szkody lub mogłoby dojść do jej powstania w budżecie ogólnym UE. W orzecznictwie wskazuje się, że powyższa definicja nakazuje poszukiwać związku pomiędzy naruszeniem prawa a możliwością zaistnienia szkody w budżecie UE. Szkoda może bowiem mieć zarówno charakter rzeczywisty, jak również potencjalny. NSA w wyroku z 15 września 2015 r. II GSK 2370/14 zaakceptował pogląd, zgodnie z którym przy orzekaniu o zwrocie środków nie można poprzestać wyłącznie na ustaleniu, że doszło do ich wydatkowania z naruszeniem procedur ale konieczne jest również stwierdzenie, czy i w jaki sposób to naruszenie wpłynęło na możliwość chociażby potencjalnej szkody dla budżetu ogólnego UE, gdyż nie każda nieprawidłowość będzie powodować konieczność dochodzenia zwrotu dofinansowania. Aby zatem orzec o zwrocie środków niezbędne jest wykazanie dwóch przesłanek, a mianowicie: po pierwsze, musi zaistnieć naruszenie procedur, a po drugie, ich naruszenie spowodowało lub mogło spowodować szkodę w budżecie ogólnym UE (por. m.in. wyrok NSA z 11 października 2018 r., I GSK 2162/18).
W kontrolowanej sprawie powodem wydania przez Instytucję Zarządzającą decyzji określającej Skarżącej do zwrotu kwotę środków otrzymanych z funduszów unijnych i zobowiązującej do jej zwrotu wraz z odsetkami, było ustalenie, że przy realizacji jednego z zadań Projektu - tj. zadania nr [...] "[...] oraz [...] wraz z [...]" - naruszona została procedura udzielenia zamówienia publicznego nr [...], gdyż zamawiający (Powiat [...] - partner projektu) dopuścił do konfliktu interesów rozumianego jako brak bezstronności i obiektywności przy wyłanianiu wykonawcy robót budowlanych. W sprawie ujawniono bowiem, że pomiędzy jednym z członków Komisji przetargowej, tj. B. A. (pracownikiem zamawiającego) a wybranym wykonawcą (A) istniały stosunki polegające na świadczeniu przez B. A. na rzecz A. M. usług w ramach umowy o dzieło. Według organu powiązania te budziły uzasadnione wątpliwości co do bezstronności B. A., natomiast złożenie oświadczenia przez ww. osobę o przeciwnej treści, tj. o braku okoliczności stanowiących podstawę wyłączenia z udziału w komisji, stanowi naruszenie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 pzp. W rezultacie, zdaniem organu, Beneficjent, przy współpracy z Partnerem projektu, naruszyli wiążące ich na podstawie ustawy pzp i umowy o dofinansowanie procedury związane z udzieleniem zamówienia publicznego [...], działając w sposób naruszający zasadę uczciwej konkurencji, jawności i bezstronności w związku z wystąpieniem konfliktu interesów, co stanowiło nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 ust. 7 rozporządzenia nr 1303/2013 i skutkowało koniecznością naliczenia korekty finansowej w wysokości 100 % wartości wydatków kwalifikowalnych.
Strona skarżąca, kwestionując ustalenia i ocenę dokonaną przez Zarząd Województwa Opolskiego, podnosi w skardze, że Zamawiający nie miał prawnego obowiązku ani możliwości skutecznej weryfikacji oświadczeń składanych przez członków komisji przetargowej, które zostały złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej, co z punktu widzenia Zamawiającego stanowiło wystarczającą podstawę do uznania ich za wiarygodne i wiążące. Tym samym nie sposób takiego braku działania kwalifikować jako nieprawidłowości i naruszenia jakichkolwiek procedur. Ponadto, według pełnomocnika Strony, powiązania zidentyfikowane w sprawie nie przesądzają jednoznacznie, czy do konfliktu interesu doszło. Przesłankę z art. 17 ust. 1 pkt 4 pzp należy bowiem oceniać przez pryzmat tego, czy osoba biorącą udział w przetargu może wywrzeć wpływ na wynik tego przetargu, czego, zdaniem pełnomocnika, organ nie wykazał. Pełnomocnik wskazywał w tym względzie, że Komisja przetargowa była organem kolegialnym, zatem głos jednego członka nie przesądzał o wyborze wykonawcy, zwłaszcza, że B. A. nie brał udziału w kluczowym posiedzeniu Komisji, tj. dotyczącego wyboru wykonawcy oraz że wybrano ofertę najtańszą z ważnie złożonych. Brak jest też jakichkolwiek dowodów, by B. A. miał osobisty interes w wyborze wyłonionego wykonawcy, przeciwnie dokonany wybór nie miał żadnego wpływu na jego sytuację materialną. Skarżąca zarzuca również, że nałożona korekta finansowa jest niewspółmierna do charakteru i wagi ewentualnego naruszenia, podnosząc, że organ mógł i powinien miarkować wysokość tej korekty.
W ocenie Sądu, zgromadzony materiał dowodowy potwierdza dokonane przez organ i zaprezentowane w decyzjach ustalenia faktyczne, a ich ocena prawna nie mogła być uznana za sprzeczną z przepisami w jakiejkolwiek części.
Z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych wynika, że Strona zawarła z Zarządem Województwa Opolskiego Umowę z 3 lipca 2017 r., w której zobowiązała się do realizacji Projektu zgodnie z wnioskiem (§ 4 ust. 1) do stosowania postanowień Wytycznych w zakresie kwalifikowalności (§ 4 ust. 1 pkt 6) oraz do udzielania zamówień w ramach Projektu zgodnie z ustawą Pzp albo zasadą konkurencyjności na warunkach określonych w Wytycznych (§ 21 ust. 1). Umowa zakładała, że Beneficjentem jest również Partner projektu i podmiot upoważniony do ponoszenia wydatków wskazany we wniosku (§ 1 pkt 1). Jednocześnie Umowa przewidywała, a więc Beneficjent jako jej strona miał w tym zakresie pełną wiedzę, że jeśli na podstawie wniosków o płatność lub czynności kontrolnych stwierdzone zostanie, że dofinansowanie wykorzystane zostało z naruszeniem procedur, o którym mowa w art. 184 ufp, Beneficjent zwraca te środki wraz z odsetkami, a w przypadku braku dokonania zwrotu - wydawana jest decyzja administracyjna w tym zakresie (§ 15 ust. 1-4). Co równie istotne, zgodnie z § 21 ust. 5 Umowy Instytucja Zarządzająca w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Beneficjenta zasad określonych w Wytycznych dokonuje korekt finansowych, zgodnie z wytycznymi, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 7 ustawy wdrożeniowej, oraz rozporządzeniem wydanym na podstawie art. 24 ust. 13 ustawy wdrożeniowej. Korekty obejmują całość wydatku poniesionego z naruszeniem ww. zasad, tj. zarówno ze środków dofinansowania, jak też wkładu własnego.
Nie ulega zatem wątpliwości, że Skarżąca wraz z Partnerem projektu zobowiązani byli podczas realizacji zadań projektu przestrzegać przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych (ówcześnie obowiązujący t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1579), regulującej zasady i tryb udzielania zamówień publicznych. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pzp zamawiający przygotowuje i przeprowadza postępowanie o udzielenie zamówienia w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji i równe traktowanie wykonawców oraz zgodnie z zasadami proporcjonalności i przejrzystości. Czynności związane z przygotowaniem oraz przeprowadzeniem postępowania o udzielenie zamówienia wykonują osoby zapewniające bezstronność i obiektywizm (ust. 2).
Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu, uregulowana w art. 7 ust 2 pzp zasada bezstronności i obiektywizmu jest nadrzędną zasadą w zamówieniach publicznych i ma ona na celu, aby w postępowaniu o udzielenie zamówienia nie były zaangażowane osoby, których relacje z wykonawcą uzasadniają przypuszczenie, że mogą one w jakikolwiek sposób sprzyjać wykonawcy. Zasada bezstronności i obiektywizmu jest ściśle związana z zasadą uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców, co oznacza, że nie da się traktować równo i uczciwie wszystkich wykonawców, jeżeli jednemu z wykonawców się sprzyja, obojętnie czy to z uwagi na interes osobisty, ekonomiczny, czy finansowy. Zasada bezstronności w równym stopniu i zakresie dotyczy personelu zamawiającego (pracowników), jak również osób trzecich, tj. osób świadczących usługi na rzecz zamawiającego w zakresie obsługi zamówień, np. doradcy prawni, techniczni czy doradcy finansowi.
Realizacją tej zasady jest art. 17 ust. 1 pzp, określający okoliczności, w których osoby wykonujące czynności w postępowaniu podlegają wyłączeniu, w tym m.in. gdy osoby te pozostają z wykonawcą w takim stosunku prawnym lub faktycznym, że może to budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności tych osób (pkt 4). Zgodnie z ust. 2 art. 17, osoby wykonujące czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia składają, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, w formie pisemnej oświadczenie o braku lub istnieniu okoliczności, o których mowa w ust. 1. Przed odebraniem oświadczenia, kierownik zamawiającego lub osoba, której powierzył czynności w postępowaniu, uprzedza osoby składające oświadczenie o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.
W sprawie niniejszej bezspornym jest, że wchodzący w skład Komisji przetargowej B. A. złożył oświadczenie w trybie art. 17 ust. 2 pzp, z którego wynikało, że nie występują określone w ust. 1 tego przepisu przeszkody, powodujące konieczność jego wyłączenia z prac w Komisji. Niekwestionowana jest również okoliczność, że przed powołaniem B. A. w skład Komisji zawarł on z A, czyli wybranym wykonawcą, trzy umowy cywilno-prawne (zawarte umowy o dzieło nr: [...] z 24 maja 2017 r., [...] z 7 czerwca 2017 r. i [...] 30 kwietnia 2018 r. zostały szczegółowo opisane we wstępnej części uzasadnienia, wobec czego nie ma potrzeby ich powielania).
W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, prawidłowo organy przyjęły, że Skarżąca nie dołożyła należytej staranności w celu uniknięcia konfliktu interesów, rozumianego jako brak bezstronności i obiektywności przy wyłanianiu wykonawcy usług. Sąd nie ma żadnych wątpliwości, że relacje łączące B. A. z A. M. stanowiły istotną obiektywną przeszkodę dla bezstronnego i obiektywnego podjęcia decyzji o wyborze wykonawcy. Trafnie organ akcentował, że ostatnia z zawartych umów o dzieło, tj. Umowa nr [...], zawarta na okres od 1 maja 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. obowiązywała w okresie, w którym wszczęto postępowanie o udzielenie spornego zamówienia publicznego (13 czerwca 2018 r.) oraz podpisano z wykonawcą umowę na realizację tego zamówienia (30 sierpnia 2018 r.), a także w okresie realizacji umowy podpisanej w wyniku rozstrzygnięcia postępowania o udzielenie zamówienia. Warto też zwrócić uwagę, że wartość umowy o dzieło nr [...], opiewająca na kwotę ponad 60.000 zł netto, była znacząco wyższa niż wartość pozostałych, wcześniej zawartych umów o dzieło (odpowiednio 5.000 zł i 7.500 zł netto), zaś strony tej umowy, pomimo wezwań organu, nie ujawniły, jakie konkretnie świadczenia wchodziły w jej zakres przedmiotowy. Podkreślenia wymaga, że zawarte umowy o dzieło pomiędzy B. A. a Wykonawcą nie miały charakteru incydentalnego. Umowy zawierane były w latach 2017-2018 (3 umowy), co wskazuje na ciągłą współpracę. Równie istotna jest okoliczność, że do obowiązków służbowych B. A., pełniącego funkcję [...] w Wydziale [...] Starostwa Powiatowego w [...], należało m.in. opracowywanie dokumentacji technicznej i specyfikacji technicznych niezbędnych w procedurze zamówień publicznych, opracowywanie wniosków o wszczęcie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na [...] oraz projektów umów oraz realizacja postępowań o udzielenie zamówień publicznych w Wydziale [...] na podstawie obowiązującego regulaminu udzielania zamówień publicznych. Wobec tego zasadnie organy przyjęły, że ponieważ B. A. posiadał wiedzę o przygotowywanych przez Zamawiającego dokumentach związanych z ogłoszeniem przedmiotowego zamówienia, nie można wykluczyć, iż przed wszczęciem procedury przetargowej kluczowe informację kształtujące to postępowanie były przez niego przekazywane, a następnie wykorzystywane przez "A" na etapie sporządzenia oferty. Co prawda brak jest bezpośrednich dowodów, by takie działania miały miejsce, niemniej jednak - jak trafnie podnosi organ - dla naruszenia zasady równego traktowania wykonawców i uczciwej konkurencji wystarczające jest już samo ryzyko wystąpienia takich zachowań. Z tych względów również argument Skarżącej, że cena podana przez wybrany w przetargu podmiot była najniższa nie może stanowić przesłanki eskulpującej wobec stwierdzonych naruszeń.
Wszystkie te kwestie pozwalają uznać za zasadne stanowisko organu, że zachodzi uzasadniona obawa, iż B. A. nie był bezstronny i obiektywny wykonując obowiązki członka Komisji przetargowej i jednocześnie pracując na rzecz firmy, która stanęła do przetargu i ten przetarg wygrała. Sąd w pełni akceptuje wnioski organu, że B. A. mógł mieć interes osobisty w tym, aby faworyzować Wykonawcę "A" w trakcie całego postępowania o udzielenia zamówienia, jak również później na etapie realizacji umowy. Takie bowiem relacje osobowe i zawodowe, jak wyżej opisane, powodują, że trudno mówić o zachowaniu przez B. A. dystansu wobec podmiotu, z którym współpracował, czerpiąc z tego tytułu znaczące korzyści finansowe (szczególnie w przypadku ostatniej umowy o dzieło). W takim wypadku nigdy nie można bowiem stwierdzić czy osoba biorąca udział w wyborze ofert kierowała się kryteriami obiektywnymi, czy też decyzja była wynikiem osobistych powiązań.
Zgodnie z art. 24 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylającej dyrektywę 2004/18/WE, pod pojęciem konfliktu interesów należy rozumieć każdą sytuację, w której członkowie personelu instytucji zamawiającej lub dostawcy usług w zakresie obsługi zamówień, działającego w imieniu instytucji zamawiającej, biorący udział w prowadzeniu postępowania o udzielenie zamówienia lub mogący wpłynąć na wynik tego postępowania mają, bezpośrednio lub pośrednio, interes finansowy, ekonomiczny lub interes osobisty, który postrzegać można jako zagrażający ich bezstronności i niezależności w związku z prowadzonym postępowaniem o udzielenie zamówienia.
W świetle powyższego zamierzonego skutku nie mogły odnieść argumenty Skarżącej, że B. A. nie miał realnego wpływu na decyzje podejmowane przez komisję przetargową. Z art. 24 Dyrektywy 2014/24/UE wyraźnie bowiem wynika, że konflikt interesów zachodzi także w przypadku potencjalnej możliwości wpływu członków personelu zamawiającego na wynik postępowania, o czym świadczy sformułowanie "mogący wpłynąć". Chodzi tu więc o osoby posiadające potencjał oddziaływania na rozstrzygnięcie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Z pewnością do tej kategorii należy zaliczyć członka komisji przetargowej, także w przypadku, gdy jest to organ kolegialny. Jak bowiem trafnie wywiódł organ, każda z osób wchodzących w skład komisji przetargowej zawsze ma realny wpływ na wynik postępowania, gdyż to członkowie komisji przetargowej dokonują rekomendacji wyboru konkretnej oferty. B. A., jako członek Komisji przetargowej, mógł w sposób bezpośredni lub pośredni wpływać na innych członków Komisji, aby dokonały wyboru konkretnej oferty (mógł w sposób mniej lub bardziej bezpośredni przekonywać każdego z członków Komisji przetargowej). Wbrew więc temu, co podnosi pełnomocnik Skarżącej, organ nie miał obowiązku wykazania, że B. A. faktycznie zakłócił proces decyzyjny przy wyborze wykonawcy, albowiem znaczący prawnie był już sam potencjał tej osoby do oddziaływania na wynik postępowania, co przejawiało się w pełnionej przez niego funkcji członka komisji. Z tych przyczyn bez wpływu na wynik sprawy pozostają także zarzuty Skarżącej, że B. A. nie uczestniczył w kluczowym posiedzeniu komisji, na którym dokonano wyboru wykonawcy.
W ocenie Sądu, brak było również podstaw do uwzględnienia zarzutów Skarżącej, że Zamawiający nie miał żadnego obowiązku ani możliwości skutecznej weryfikacji oświadczeń składanych przez członków komisji. Podkreślić należy, że w świetle zasad wyrażonych w art. 7 ust. 2 pzp, to zamawiającego obciążał obowiązek dołożenia wszelkiej staranności w celu uniknięcia wynikającego z konfliktu interesów braku bezstronności i obiektywizmu. Od zamawiającego można i należy więc wymagać dołożenia najwyższej staranności w celu wyeliminowania wszelkich sytuacji, które mogą w jakimkolwiek stopniu rzutować na postrzeganie obiektywizmu, bezstronności i transparentności podejmowanych działań przez zatrudniony personel biorący udział w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. W ocenie Sądu, źródłem takiej powinności nie musi być konkretna norma prawna, ale spoczywający na pracownikach organów rządowych, samorządowych i instytucji publicznych obowiązek przestrzegania wysokich standardów postępowania. W związku z powyższym, jak słusznie przyjął organ, Kierownik Zamawiającego winien wykorzystać wszystkie dostępne instrumenty zapobiegające ewentualnym konfliktom interesów i rzetelnie sprawować nadzór nad osobami przygotowującymi i prowadzącymi postepowanie. W ocenie Sądu nie można przychylić się do stanowiska Skarżącej, że skoro oświadczenie w trybie art. 17 ust 1 pkt 4 pzp zostało złożone przez B. A. pod groźbą odpowiedzialności karnej to Zamawiający, mający uzasadnione przekonanie o jego wiarygodności, nie miał obowiązku badania jego prawdziwości. Wskazać należy, że zgodnie z art. 24 Dyrektywy 2014/24/UE instytucje zamawiające powinny wykorzystywać wszelkie możliwe środki, jakimi dysponują na mocy prawa krajowego, w celu zapobiegania zakłóceniom w postępowaniach o udzielenie zamówienia wynikającym z konfliktów interesów. Mogłoby to obejmować procedury służące rozpoznawaniu konfliktów interesów, zapobieganiu im i ich rozwiązywaniu (motyw 16 Dyrektywy 2014/24/UE). Na aktywną rolę zamawiającego w zapobieżeniu lub wykryciu i eliminacji konfliktu interesu zwracał również uwagę Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 12 marca 2015 r. w sprawie C-538/13, stwierdzając, iż: (...) instytucja zamawiająca jest, w każdym wypadku, zobowiązana sprawdzić, czy istnieje ewentualny konflikt interesów i podjąć odpowiednie działania celem zapobieżenia powstania takiego konfliktu, wykrycia go lub zaradzenia mu. Wobec powyższego Sąd stoi na stanowisku, że ograniczenie się przez zamawiającego wyłącznie do odebrania od personelu oświadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 2 pzp, nie może być uznane za podjęcie wystarczających działań w celu wykrycia i eliminacji konfliktu interesów. Ważne jest bowiem, aby personel uczestniczący w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego wiedział, że ich deklaracje mogą zostać sprawdzone, ponieważ powinno to mieć skutek zniechęcający do złożenia fałszywych oświadczeń. Inna interpretacja przepisów art. 7 i art. 17 pzp byłaby sprzeczna z zasadą skuteczności prawa Unii Europejskiej i pozwalałaby na omijanie przyjętych i akceptowanych przez całą wspólnotę zasad. Słusznie więc w tym względzie organ przyjął, że Kierownik Zamawiającego powinien dokonać weryfikacji prawdziwości oświadczeń złożonych na podstawie art. 17 pzp przez członków komisji przetargowej, przy użyciu wszelkich dostępnych źródeł. Takie bowiem zachowanie odpowiadałoby zasadnie oczekiwanemu od pracowników Zamawiającego wzorcowi postępowania. Podkreślić przy tym należy, że B. A. był pracownikiem Powiatu [...], pełniącym funkcję [...] w Wydziale [...]. Nie był więc osobą postronną, zewnętrzną. Sąd ma świadomość, że zamawiający nie zawsze ma możliwość pełnej kontroli powiązań między personelem zaangażowanym w działania związane z zamówieniami publicznymi a firmami biorącymi udział w przetargach. Niemniej jednak w realiach tej sprawy nie ma żadnych informacji, by Kierownik Zamawiającego podjął jakiekolwiek działania mające na celu wykluczenie możliwości zaistnienia konfliktu interesów. W związku z tym ewentualną nieświadomość osób wchodzących w skład tego organu należy uznać za nieusprawiedliwioną. Ponadto trzeba wskazać, że z przedstawionych wcześniej powodów ważne jest też wdrażanie przez instytucję zamawiającą procedur, wewnętrznych wytycznych, regulujących zasady przeciwdziałające konfliktom interesów (np. kodeks etyczny), w tym odwołanie do sankcji (także dyscyplinarnych) obowiązujących w przypadku nieujawnienia konfliktu interesów lub złożenia fałszywego oświadczenia. Akta sprawy nie zawierają jednak dokumentów, świadczących by takie procedury ze strony Partnera projektu zostały wdrożone. Suma wszystkich tych okoliczności prowadzi więc do wniosku, że Partner projektu przy realizacji zamówienia publicznego nr [...] nie podjął wszelkich możliwych działań w celu wykrycia i eliminacji konfliktu interesów.
Podsumowując, złożenie przez B. A., członka komisji przetargowej, oświadczenia o braku okoliczności stanowiących podstawę wyłączenia, należy uznać za naruszenie art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 7 ust. 2 pzp.
W rezultacie Sąd za prawidłowe uznaje stanowisko organu, że w związku ze stwierdzonym konfliktem interesów doszło do naruszenia procedury udzielenia zamówienia publicznego, co stanowi nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 36 Rozporządzenia nr 1303/2013. Przepis ten definiuje nieprawidłowość jako każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. Nie można zgodzić się ze Skarżącą, że nie doszło do poniesienia strat przez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego. W rozpatrywanej sprawie szkoda w budżecie unijnym miała wymiar potencjalny i przejawiała się w tym, że podczas procedury zamówienia publicznego zaniechano obowiązku wyłączenia z postępowania członka komisji przetargowej (B. A.), współpracującego na podstawie umowy cywilno-prawnej z wybranym wykonawcą, co skutkowało naruszeniem zasady uczciwej konkurencji, jawności i bezstronności, w związku z wystąpieniem konfliktu interesów. W ocenie Sądu, udział w pracach Komisji przetargowej osoby, wobec której istnieje obiektywne zagrożenie, że nie jest bezstronna i obiektywna, powodował, że postępowanie o udzielenie zamówienia na roboty budowlane obarczone było niemożliwą do usunięcia wadą i powinno zostać unieważnione, na podstawie art. 93 ust. 1 pkt 7 pzp. Oznacza to, że Partner projektu naruszył wiążące go na podstawie ufp, pzp oraz umowy o dofinansowanie procedury związane z wydatkowaniem dofinansowania przyznanego na realizację tej formy wsparcia, doprowadzając do szkody polegającej na wydatkowaniu środków na podstawie umowy w sprawie zamówienia publicznego, która powinna zostać unieważniona. Nie ma również racji pełnomocnik Skarżącej, wywodząc w skardze, że w sprawie niniejszej trudno mówić o szkodzie, skoro została wybrana oferta najtańsza z ważnie złożonych. Jak bowiem słusznie argumentował organ, wystąpiło powiązanie osobowe pomiędzy członkiem komisji przetargowej a wykonawcą, a zatem nie jest wykluczone, że B. A. jako członek komisji mógłby przekazać swojemu kontrahentowi informacje o warunkach przetargu, pomocne w takim sformułowaniu oferty aby była możliwa do akceptacji przez Zamawiającego. Zatem oferent mógł złożyć taką ofertę, która wartością odpowiadała kwocie przeznaczonej przez Zamawiającego na realizację tego zamówienia a pozostali oferenci prawdopodobnie takiej wiedzy nie posiadali. Szkodą w budżecie Unii było więc wydatkowanie przyznanego dofinansowania niezgodnie z procedurami. Tym samym niezasadny jest zarzut naruszenia art. 207 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 184 ust. 1 ufp w zw. z art. 2 pkt 36 Rozporządzenia nr 1303/2013.
Wykrycie zatem naruszenia i uznanie go za nieprawidłowość rodziło obowiązek odzyskania kwot wydatkowanych nieprawidłowo, tj. nałożenia korekty finansowej. W tym zakresie działanie organu było uzasadnione i miało wystarczające podstawy prawne. Z racji naruszenia zasady konkurencyjności i bezstronności, organy przy ustalaniu wysokości wydatków niekwalifikowalnych zastosowały prawidłowo 100% stawkę korekty finansowej, według poz. 10 załącznika do rozporządzenia o korektach, z uwagi na występowanie konfliktu interesów polegającego na zaniechaniu obowiązku wyłączenia z postępowania o udzielenie zamówienia osób, wobec których istnieją wątpliwości co do ich bezstronności i obiektywizmu, lub polegające na złożeniu fałszywego oświadczenia o braku istnienia podstaw do wyłączenia tych osób. Działanie Strony wpisuje się wprost w kategorię nieprawidłowości indywidualnej wskazaną pod tą pozycją i nie przewiduje możliwości obniżenia stawki. Nie mógł zatem odnieść skutku zarzut polegający na niezastosowaniu § 3 ust. 1 rozporządzenia o korektach, zgodnie z którym wartość korekty finansowej lub pomniejszenia może zostać obniżona, jeżeli anulowanie całości współfinansowania UE lub całości wydatków kwalifikowalnych poniesionych w ramach zamówienia jest niewspółmierne do charakteru i wagi nieprawidłowości indywidualnej. Sąd nie podziela bowiem przekonania Skarżącej, że stwierdzone naruszenie miało jedynie charakter formalny i że obowiązek zwrotu dofinansowania w wysokości 100% wydatków kwalifikowalnych nie odpowiada zasadzie proporcjonalności. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że cały europejski system zamówień publicznych opiera się na jednakowej podstawowych dla wspólnego rynku zasadach udzielenia zamówień, które nakazują zamawiającemu przygotowanie i przeprowadzenie postępowania o udzielenie zamówienia w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji i równe traktowanie wykonawców oraz zgodnie z zasadami proporcjonalności i przejrzystości, a także zapewnienie, aby czynności związane z przygotowaniem oraz przeprowadzeniem postępowania o udzielenie zamówienia wykonywały osoby zapewniające bezstronność i obiektywizm. Zapobieganie konfliktom interesów albo zarządzanie nimi w odpowiedni sposób w przypadku ich wystąpienia ma fundamentalne znaczenie z punktu widzenia interesów finansowych Unii Europejskiej. Wymóg ten ma kluczowe znaczenie dla utrzymania przejrzystości, reputacji i bezstronności sektora publicznego oraz wiarygodności zasad praworządności, która jest jedną z podstawowych wartości UE. Jest to niezbędne, aby zachować wiarę obywateli w uczciwość i bezstronność podmiotów i urzędników publicznych, a także podtrzymać ich zaufanie do procesów podejmowania decyzji służących realizacji interesów ogólnych.
W świetle powyższych rozważań przyjąć zatem należy, iż naruszone przez Partnera projektu przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 7 ust. 2 pzp miały charakter jednej z podstawowych zasad prawa Unii Europejskiej, dotyczących wydatkowania środków z budżetu ogólnego UE. W rezultacie, zdaniem Sądu, w stanie niniejszej sprawy - z uwagi na naruszenie fundamentalnej w zamówieniach publicznych zasady bezstronności i obiektywizmu, które to działanie może mieć niewątpliwy wpływ na warunki konkurencji - brak jest podstaw do poszukiwania możliwości obniżenia kwoty korekty finansowej. Wskazać przy tym należy, że w kwestii wysokości korekty finansowej, z brzmienia art. 143 ust. 2 Rozporządzenia 1303/2013 wynika, iż to państwo członkowskie dokonuje korekt finansowych, korekty dokonywane przez państwo członkowskie polegają na anulowaniu całości lub części wkładu publicznego w ramach programu operacyjnego. To państwo członkowskie bierze pod uwagę i wagę i nieprawidłowości oraz straty finansowe poniesione przez fundusze. Wykładnia wskazanego przepisu pozwala zatem uznać, że w załączniku do rozporządzenia o korektach zawarta jest ocena wagi i charakteru naruszenia (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 173/13). Skoro więc taryfikator zawiera wykaz korekt za wystąpienie nieprawidłowości, a te korekty już są zmiarkowane przez ustawodawcę, a zgodnie z przepisami taryfikatora w razie naruszenia zasady konkurencyjności zastosowanie ma korekta 100% kwoty dofinansowania (poz. 11 załącznika do rozporządzenia) bez możliwości dalszego markowania, to zdaniem Sadu, działanie organu stosującego wartość korekty określoną w poz. 10 tego załącznika nie naruszało podniesionych w skardze przepisów art. 143 ust. 2 Rozporządzenia 1303/2013. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 1 Decyzji Komisji Europejskiej z dnia 14 maja 2019 r. C (2019) 3452 ustanawiającej wytyczne dotyczące określania korekt finansowych w odniesieniu do wydatków finansowanych przez Unię w przypadku nieprzestrzegania obowiązujących przepisów dotyczących zamówień publicznych. Abstrahując bowiem nawet od faktu, że Decyzja ta nie wiąże państw członkowskich i została wydana po zakończeniu procedury kontrolowanego zamówienia publicznego, to waga i charakter stwierdzonej nieprawidłowości, zdaniem Sądu, nie uzasadniała miarkowania nałożonej korekty finansowej.
W rezultacie stwierdzić należy, że w sprawie wystąpiła nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 7 Rozporządzenia 1303/2013 oraz wystąpiły przesłanki do zwrotu środków określone w art. 207 ust. 1 pkt 2 ufp. Nieuzasadnione okazały się więc zarzuty skargi o naruszeniu wskazanych przepisów prawa materialnego i procesowego. Wbrew przekonaniu pełnomocnika Skarżącej, organ działał na podstawie przepisów prawa i dokonał oceny w oparciu o materiał dowodowy zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, stosownie do art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Nie doszło zatem do naruszenia powyższych zasad postępowania administracyjnego, organ podjął bowiem wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy i w sposób wyczerpujący nie tylko zebrał, ale i rozpatrzył cały materiał dowodowy, odnosząc się także do argumentacji podniesionej przez Skarżącą. Uzasadnienie decyzji organu w sposób szczegółowy, jasny i kompletny wyjaśnia zarówno ustalony stan faktyczny w sprawie, podaje podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia, jak i wskazuje, jakie działania Skarżącej i Partnera projektu miały wpływ na stwierdzenie naruszenia procedur. To, że wnioski wyprowadzone przez Skarżącą są inne, nie oznacza naruszenia podniesionych w skardze reguł postępowania.
W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło