I SA/Op 186/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego bądź adwokata w sprawie ze skargi D. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 11 kwietnia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi D. K. (dalej jako skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 11 kwietnia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z akt sprawy wynika, że w dniu 4 lipca 2018 r. skarżąca uiściła wpis od skargi w kwocie 100 zł. Następnie wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - zwanej dalej p.p.s.a., skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego bądź adwokata. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wspólnie z mężem, prowadzi działalność gospodarczą, z której ponosi straty, mąż jest bezrobotnym i nie osiąga dochodów, oboje nie posiadają żadnego majątku. Poza tym we wniosku wykazano zobowiązanie kredytowe w wysokości 44.000 zł, koszty rat leasingowych w kwocie 3.100 zł miesięcznie, stałe koszty utrzymania gospodarstwa domowego w wysokości 1.500 zł oraz stałe zobowiązania wobec pracowników w wysokości 7.000 zł miesięcznie. W załączeniu do wniosku przekazano wydruk z bilansu firmy skarżącej oraz wypis z aktu notarialnego dotyczącego udzielenia pełnomocnictwa ojcu skarżącej do jej reprezentowania w prowadzeniu spraw jej przedsiębiorstwa. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. W art. 245 p.p.s.a. ustawodawca określił zakres prawa pomocy, zaś w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki dające podstawę do zastosowania tej instytucji. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zatem wniosek skarżącej dotyczący ustanowienia radcy prawnego bądź adwokata należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do postanowień tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom charakteryzującym się ubóstwem w takim stopniu, iż zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Tym samym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się również, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. (zob. postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jej gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 17 lipca 2018 r. wezwano skarżącą, za pośrednictwem pełnomocnika do przekazania: - pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca na bieżące utrzymanie przez nią i rodzinę (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, zakupem wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny i innymi niezbędnymi dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz z dowodami potwierdzającymi te koszty, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan (w przypadku kredytów i pożyczek zażądano przedłożenia kopii odpowiednich umów łącznie z harmonogramem spłaty i dowodami spłaty rat kredytu) - szczegółowej pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających jej i mężowi pokrycie ponoszonych koszów (pouczono, że w przypadku gdy nie jest w stanie sam pokryć wykazanych wydatków z własnych źródeł winna szczegółowo opisać rodzaj i wysokość pomocy udzielanej przez instytucje publiczne i osoby trzecie, np. rodzinę pozostającą poza wspólnym gospodarstwem domowym bądź osoby z sąsiedztwa) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2018 r. (w przypadku gdy podatek rozliczany jest kwartalnie, za dwa pierwsze kwartały 2018 r.), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jej i męża za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi pełnomocnik przedłożył pismo (sporządzone 30 lipca 2018 r.), w którym podniósł, że skarżąca od 2008 r. mieszka poza granicami Polski i jej interesy życiowe znajdują się w różnych krajach w związku z jej działalnością naukową (wskazując, że obecnie przebywa w [...]) i tam dokonuje odpowiednich rozliczeń, których nie jest w stanie przedstawić. W piśmie tym pełnomocnik zawarł jedynie informacje na temat zobowiązań i kosztów dotyczących działalności w Polsce, z którego wynika, że koszty miesięczne ponoszone z tytułu podatku od nieruchomości, opłat za media, płac i składek ZUS, leasingów, raty kredytu uzyskanego w banku A wynoszą 12.487,60 zł. Poza tym pełnomocnik wskazał, że skarżąca posiada zaległości w ZUS oraz zobowiązania z tytułu pożyczek udzielonych przez osoby prywatne W ocenie referendarza przekazane przez pełnomocnika skarżącej dodatkowe informacje nie sposób uznać za wywiązanie się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jej sytuacją majątkową i finansową, nałożonego pismem z 17 lipca 2018 r. Przede wszystkim nie zastosowano się do żądania wyjaśnienia źródeł pokrycia wykazanych kosztów gospodarstwa domowego wraz dowodami potwierdzającymi te informacje. Z przekazanej informacji wynika, że główne źródło przychodów skarżącej znajduje się poza granicami Polski. Jednak poza ogólnym twierdzeniem nie przekazano żadnych informacji na temat tych przychodów, nie wspominając już o informacjach popartych wiarygodnymi dowodami w tym zakresie. W kwestii źródeł pokrycia wykazanych i zarazem ponoszonych kosztów pełnomocnik skarżącej przekazał jedynie dane odnośnie prowadzonej w imieniu skarżącej działalności gospodarczej, z których wynika, że za pierwsze pięć miesięcy 2018 r. koszty tej działalności dwukrotnie przekraczają uzyskiwane przychody. Tym samym nie sposób przyjąć, że gospodarstwo domowe skarżącej utrzymywane jest z działalności gospodarczej, w której koszty znacznie przekraczają przychody. Oznacza to, że kwestia źródeł utrzymania, mimo wyraźnego żądania Sądu, nie została przez skarżącą w sposób wiarygodny wyjaśniona. Skarżąca nie przedłożyła także wyciągów z posiadanych przez siebie i męża rachunków bankowych, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych jej gospodarstwa domowego. Niewiadomym jest aktualny stan tych rachunków. Skarżąca wezwana została bowiem o przekazanie wyciągów z rachunków swoich i męża z okres ostatnich trzech miesięcy licząc wstecz od daty wezwania. Opisane wyżej okoliczności wskazują, że w oparciu tylko o przekazane przez skarżącą informacje nie sposób ustalić jak kształtuje się rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa jej gospodarstwa domowego. W postanowieniu z 19 sierpnia 2013 r., (sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach strony skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". Powyższe wskazuje jednocześnie na brak współdziałania skarżącej w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem, w sytuacji gdy skarżąca nie przekazała informacji i dowodów mogących w pełni obrazować jej sytuację finansową i majątkową, należało uznać, iż nie wykazała, że spełnia przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.