I SA/Op 197/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 6 stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości w ryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. od przychodu ze sprzedaży nieruchomości w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W postępowaniu wszczętym ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 6 stycznia 2010 r. w przedmiocie odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości w ryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. od przychodu ze sprzedaży nieruchomości, Skarżący, na druku PPF, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, mającą na utrzymaniu dziecko (2 lata). Oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku. Powołał się również na trudną sytuację gospodarczą w kraju związaną z kryzysem oraz na skomplikowany i obszerny charakter zawisłej sprawy. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku, poprzez przekazanie: szczegółowej informacji co do sytuacji rodzinnej, tj. czy zamieszkuje sam z dzieckiem czy też wspólnie innymi członkami rodziny (a jeżeli tak to w jakim zakresie te osoby ponoszą koszty utrzymania mieszkania), szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego i rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez niego działania w celu uzyskania pracy czy też pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są przez niego podejmowane, stosownych zaświadczeń z urzędu pracy odnośnie aktualnego statusu bezrobotnego wnioskodawcy, wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych Skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 24.05.2010 r., Skarżący wskazał, iż obecnie jest w trakcie procesu rozwodowego, w którym zasądzono od niego na rzecz dwuletniej córki alimenty w wysokości 300 zł. Podał, iż niezależnie od alimentów, ponosi na rzecz dziecka koszty zakupu odzieży, żywności, zabawek. Zaznaczył, iż w jego sytuacji (brak pracy) korzysta z pomocy rodziny. Nadto jest zadłużony. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2010 r. odmówiono przyznania prawa pomocy z tym uzasadnieniem, że prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową i może być udzielone w sytuacjach szczególnych, skarżący zaś nie uwiarygodnił, by się w takiej sytuacji znajdował. Podkreślono, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji, natomiast skarżący nie zastosował się w pełni do wezwania o udzielenie niezbędnych informacji, co uniemożliwiło ocenę podanej przez skarżącego sytuacji majątkowej i finansowej. Nadto, zdaniem referendarza, nie było podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, gdyż dochody osób pozostających ze Skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym świadczyły o potencjalnych możliwościach zgromadzenia znacznych środków finansowych. Wzięto przy tym z urzędu pod uwagę, iż w sprawie zawisłej ze skargi T. K. sygn. akt I SA/Op 195/10, oświadczyła ona, iż wspólnie z nią zamieszkują dzieci K. K. i K. K., zaś z przedłożonych dokumentów wynikło, iż za 2009 r. osiągnięto dochód z działalności gospodarczej w wysokości 104.525,12 zł (PIT 36L), a w okresie od 1.01.2010 r. do 31.03.2010 r. uzyskano przychody w wysokości 169.007, 56 zł, przy kosztach w wysokości 163.926,36 zł. Orzeczenie to zostało zaskarżone sprzeciwem w trybie art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - /dalej p.p.s.a/., w którym Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Podniósł, iż jego sytuacja osobista i majątkowa jest identyczna jak milionów Polaków, zmagających się z kryzysem. Zarzucił, iż nie dano wiary jego oświadczeniom, które są prawdziwe. Ponownie wskazał, iż jest osobą bezrobotną i nie ma żadnego źródła dochodu. Zarządzeniem Sądu wezwano Skarżącego do przekazania informacji uzupełniających, dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej poprzez wskazanie źródła pokrycia kosztów bieżącego utrzymania, w tym - wobec oświadczenia wnioskodawcy, iż nie posiada dochodów - wyjaśnienia skąd czerpie środki na pokrycie miesięcznych alimentów na rzecz córki w kwocie 300 zł, wraz ze stosownymi dowodami, przedłożenia stosownych zaświadczeń z urzędu pracy odnośnie statusu wnioskodawcy jako bezrobotnego, szczegółowej informacji na temat ponoszonych kosztów na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, np: wyżywienie, koszty utrzymania mieszkania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, kserokopii wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na to wezwanie, nie przedłożył także żadnych dowodów dokumentujących jego sytuację materialną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. W świetle unormowania zawartego w punkcie 1 tego przepisu zasadność wniosku o przyznanie całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, a o takie wniósł Skarżący, winna być rozpatrywana w aspekcie braku możliwości finansowych strony do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Natomiast przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 p.p.s.a. W konsekwencji, zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Dlatego oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W tym celu należy zestawić wysokość kosztów obciążających stronę skarżącą w tym postępowaniu oraz szeroko rozumiane możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania na wysokość opłat sądowych składa się wpis od skargi w kwocie 500 zł. Oprócz tej kwoty Skarżący może zostać w przyszłości zobowiązany do uiszczenia wpisów należnych z tytułu wniesienia zażalenia, skargi kasacyjnej czy opłaty kancelaryjnej z tytułu sporządzenia uzasadnienia do wyroku WSA. Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącego w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jego sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego okoliczności dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku Skarżącego było niewystarczające do oceny czy strona nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej. Niewykonanie przez skarżącego tego wezwania uniemożliwiło Sądowi dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Skarżący przede wszystkim nie przedłożył kserokopii wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, ani nie podał, jakie są źródła pokrycia kosztów bieżącego utrzymania. Skarżący nie wyjaśnił skąd czerpie środki na pokrycie miesięcznych alimentów na rzecz córki w kwocie 300 zł, skoro jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnych dochodów. Podkreślenia wymaga, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że sytuacja w której zadeklarowane przez stronę wydatki przewyższają uzyskiwane dochody sugeruje, że posiada ona inne jeszcze, oprócz ujawnionych w toku postępowania, źródła przychodów (por. postanowienie NSA z dnia 4 marca 2005 r. sygn. akt:I OZ 6/05, niepubl.). Wskazać również należy, iż rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Użyte w art. 246 p.p.s.a. określenie "gdy wykaże" oznacza bowiem, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ustaleniu rzeczywistego stanu rzeczy pomocne dla strony i Sądu jest wezwanie kierowane w trybie art. 255 p.p.s.a. w celu uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku. Natomiast w sytuacji, gdy strona w sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, co miało miejsce w tej sprawie, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r. I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r. II FZ 260/09). Jednocześnie, zdaniem Sądu, za uwzględnieniem wniosku nie przemawiały zgromadzone z urzędu informacje o dochodach osób prowadzących ze Skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. Z przedłożonych bowiem w postępowaniu wszczętym ze skargi T. K. (sygn. akt I SA/Op 195/10) zeznań i deklaracji podatkowych wynika, iż uzyskuje ona środki wielokrotnie przekraczające wysokość należnego wpisu od skargi. Reasumując, zdaniem Sądu, sytuacja majątkowa wnioskodawcy, opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie poparta rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującym wyjaśnieniem, do czego bezskutecznie wnioskodawca został wezwany, uniemożliwia Sądowi ustalenie w sposób pełny jego aktualnej sytuacji materialnej, i w konsekwencji nie daje podstaw do uznania, że skarżący wykazał bezsprzecznie, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, działając w oparciu o art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji