I SA/Op 227/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 17 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 stycznia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności byłego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych w związku z wnioskiem skarżącego o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu należnego od skargi postanawia: 1. odmówić przywrócenia terminu 2. zwrócić stronie skarżącej z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpis sądowy od skargi w kwocie 500,00 zł (słownie: pięćset złotych 00/100). Pismem z dnia 19 lutego 2015 r. R. W. (dalej jako skarżący, strona) wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 stycznia 2015 r. w przedmiocie odpowiedzialności byłego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 marca 2015 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł (stosownie do § 2 ust. 3 pkt 12 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi) w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie zostało przesłane na adres skarżącego podany w skardze i pod tym adresem doręczone w dniu 7 kwietnia 2015 r. dorosłemu domownikowi – Z. W. (matce skarżącego), o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru pisma (k. 43 akt sądowych). Postanowieniem z 27 kwietnia 2015 r. tut. Sąd odrzucił skargę R. W. z powodu nieziszczenia wymaganego wpisu od skargi w terminie zakreślonym w wezwaniu. Pismem z dnia 3 czerwca 2015 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, przedkładając jednocześnie dowód uiszczenia należnej opłaty. Uzasadniając wniosek pełnomocnik wskazał, że skarżący od kilku lat przebywa z zamiarem stałego pobytu w Anglii pod adresem [...] i w myśl art. 25 K.c. jest to jego miejsce zamieszkania. W związku z powyższym, zdaniem pełnomocnika, w sprawie miał zastosowanie art. 220 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.- dalej w skrócie p.p.s.a.), w świetle którego skarżący winien mieć wyznaczony dwumiesięczny termin na wniesienie opłaty sądowej. Jednocześnie, jak wyjaśnił pełnomocnik, skarżący nie wiedział, że w piśmie należy wskazać w myśl art. 46 § 2 p.p.s.a., adres zamieszkania, a nie adres zameldowania. Nadto pełnomocnik podniósł, że matka skarżącego, która odebrała przesyłkę z Sądu, nie dość, że nie została w jakikolwiek sposób upoważniona do odbioru korespondencji skarżącego, to w związku ze złymi relacjami z synem nie przekazała mu skierowanej do niego przesyłki (dopiero w dniu 13.05.2015 r. wysłała do syna sms informując, że jest do niego poczta). Skarżący natomiast o konieczności uiszczenia wpisu od skargi dowiedział się dopiero w dniu 27.05.2015 r., kiedy to odebrał przesłaną mu na adres w Anglii korespondencję. Zdaniem pełnomocnika, niedochowanie terminu przez skarżącego było konsekwencją okoliczności, na które nie miał on wpływu – nie upoważnił matki do odbioru korespondencji, nie wiedział, że takowa do niego jest adresowana i nie wiedział o konieczności wskazania Sądowi adresu zamieszkania, a nie zameldowania - co uprawdopodobnia brak winy strony w uchybieniu terminu. Ponieważ z załączonych do wniosku dowodów nie wynikało jednoznacznie w jakiej dacie skarżącemu została doręczona na adres w Anglii przesyłka zawierająca wezwanie do uiszczenia wpisu, tut. Sąd wezwał pełnomocnika strony do przedłożenia dowodu doręczenia tej przesyłki. Wezwanie Sądu pozostało jednak bez odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zasadą wynikającą z art. 85 p.p.s.a. jest bezskuteczność czynności podjętej w postępowaniu sądowym przez stronę po upływie terminu. Jednakże w sytuacji, gdy strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Warunkami skuteczności takiego wniosku jest złożenie go w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, spowodowanie dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego, równoczesne ze złożeniem wniosku dokonanie uchybionej czynności oraz uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i § 2 oraz art. 87 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a.). Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że brak jednej z nich skutkować musi odmową przywrócenia terminu. W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, że strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu dopełniając równocześnie uchybionej czynności, tj. dokonując wpłaty należnego wpisu od skargi. Oceniając z kolei warunek złożenia wniosku w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia wskazać należy, iż skarżący w treści wniosku wprawdzie podał, że o konieczności opłacenia skargi dowiedział się z chwilą odebrania w dniu 27 maja 2015 r. przesłanej na adres w Anglii korespondencji, jednakże, mimo wezwania Sądu, informacji tej nie potwierdził stosownymi dokumentami. W tej sytuacji, ponieważ z akt sprawy nie można było jednoznacznie ustalić, czy termin z art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany, należało wydać rozstrzygnięcie merytoryczne na podstawie art. 86 § 1 tej ustawy (por. B. Dauter, Komentarz do art. 88 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wybór Lex). Zatem istotną w sprawie stała się ocena, że strona uwiarygodniła brak swej winy w uchybieniu terminu. Pojmowanie tego kryterium jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazuje się, że brak winy strony ma miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Muszą to być okoliczności niezależne od strony i niemożliwe do przezwyciężenia (por. postanowienia NSA: z dnia 9 lipca 2013 r., I OZ 551/13, z dnia 2 lipca 2013 r., II OZ 530/13, dostępne na stronie internetowej NSA www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak dalej przywoływane orzecznictwo). Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Strona musi więc uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu, była od niej niezależna. Z art. 87 § 1 p.p.s.a. wynika przy tym jednoznacznie, że to obowiązkiem strony jest uprawdopodobnienie braku winy. Choć nie może budzić wątpliwości teza, że uprawdopodobnienie nie jest równoznaczne z udowodnieniem, to jednak nie jest wystarczające ograniczenie się przez stronę do przedstawienia w tym zakresie samych tylko twierdzeń. W ocenie Sądu prezentowana we wniosku argumentacja, iż skarżący, mający miejsce zamieszkania poza granicami kraju, nie wiedział o konieczności wskazania w skardze adresu zamieszkania, a nie adresu zameldowania, nie mogła wywrzeć oczekiwanego skutku, albowiem nie świadczy ona o braku winy strony w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego. W orzecznictwie istnieje bowiem ugruntowany pogląd, który Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w pełni podziela, że nieznajomość przepisów prawa nie stanowi przesłanki uzasadniającej brak winy w dochowaniu terminu (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010r. I OZ 865/10). Poza sporem w sprawie niniejszej jest okoliczność, że skarżący inicjując postępowanie przed tut. Sądem w treści skargi zawarł stwierdzenie "R. W. zamieszkały w [...] przy ul. [...]". Wskazując ten adres skarżący nie mógł oczekiwać, by Sąd skierował korespondencję na adres inny, niż podany w skardze i widniejący na kopercie zawierającej skargę. Trudno zatem uwzględnić wywody pełnomocnika o nieznajomości prawa przez skarżącego i braku jego świadomości o konieczności podania w skardze adresu zamieszkania, a nie zameldowania. Skarżący w treści skargi jednoznacznie wskazał, że zamieszkuje pod wskazanym przez niego adresem w kraju, a nie, że jest pod tym adresem zameldowany. Ponadto, w sytuacji gdy strona mieszkająca poza granicami kraju wszczyna postępowanie sądowoadministracyjne, należyte dbanie o swe interesy wymaga zapoznania się z obowiązującą w tym postępowaniu procedurą i obowiązkami nałożonymi ustawą w stosunku do takich osób (np. w zakresie ustanowienia pełnomocnika do doręczeń). Należyta staranność w prowadzeniu swych spraw wymaga bowiem, by w warunkach z jakiegokolwiek powodu niekorzystnych - a za takie należy uznać przebywanie za granicą i związane z tym trudności z doręczaniem korespondencji - zachować szczególną dbałość i ostrożność, zwłaszcza w dokonywaniu istotnych czynności urzędowych. W ocenie Sądu, skarżący, w związku z jego nieobecnością w kraju, powinien dla własnego interesu przed wniesieniem skargi - przewidując możliwość kierowania do niego korespondencji sądowej – podjąć działania, które pozwoliłyby mu na sprawny odbiór i zapoznanie się z treścią tej korespondencji. To rolą skarżącego było zatem wskazanie Sądowi prawidłowego adresu, przy czym w świetle art. 46 § 2 p.p.s.a., nie musiał to być koniecznie adres zamieszkania (przepis ten daje bowiem możliwość wskazania także adresu do korespondencji). W celu uniknięcia negatywnych następstw podania błędnego adresu wystarczające było uprzednie zapoznanie się z treścią art. 46 § 2 p.p.s.a., wobec czego zaniechania w tym zakresie należy oceniać jako brak dochowania należytej staranności czy zapobiegliwości jakiej można oczekiwać od osoby prowadzącej własne sprawy. Nie sposób też zaakceptować próby przerzucenia na tut. Sąd odpowiedzialności za wyznaczenie siedmiodniowego terminu do uiszczenia wpisu od skargi, zamiast dwumiesięcznego. Skarżący bowiem od czasu wniesienia skargi do chwili złożenia wniosku o przywrócenie terminu nie informował w jakikolwiek sposób, że ma miejsce zamieszkania inne niż adres podany w skardze (wręcz przeciwnie, w skardze podał, że mieszka pod adresem w niej wskazanym), zatem tut. Sąd nie miał żadnych podstaw prawnych do zastosowania regulacji art. 220 § 2 p.p.s.a. Ponadto należy zauważyć, że dokumenty załączone do wniosku (potwierdzenie nadania przesyłki listowej przez matkę skarżącego na adres w Anglii) potwierdzają jedynie, że skarżący przebywał pod tym adresem, w żaden jednak sposób nie uprawdopodabniają, że skarżący miał stałe miejsce zamieszkania w Anglii, rozumiane jako centrum jego interesów życiowych. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że o miejscu zamieszkania w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego, decydują występujące łącznie dwie przesłanki faktyczne: przebywanie w znaczeniu fizycznym w określonej miejscowości (corpus, tj. czynnik zewnętrzny) i zamiar stałego pobytu (animus, tj. czynnik wewnętrzny). Przy czym sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Skoro skarżący nie wykazał takich okoliczności, kwestionowanie na obecnym etapie sprawy skierowanego do niego wezwania o uiszczenie wpisu, w którym wyznaczono siedmiodniowy termin do dokonania tej czynności, nie może zdaniem Sądu, odnieść oczekiwanego skutku. Jednocześnie Sąd zauważa, że również w toku postępowania podatkowego przed organami wysyłana do skarżącego korespondencja była kierowana na adres w [...] przy ul. [...] i pod tym adresem odbierana przez matkę skarżącego. Zatem, w toku tego postępowania skarżący akceptował ten sposób doręczeń kierowanej do niego korespondencji (nie kwestionując jego skuteczności) i nie wskazując przy tym, że ma miejsce zamieszkania za granicą. Okolicznością wyłączającą brak winy skarżącego nie jest także fakt spóźnionego przekazania przesyłki skarżącemu przez matkę w związku z ich złymi relacjami. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się bowiem, że pokwitowanie złożone na zwrotnym potwierdzeniu odbioru jest następstwem aktu woli jakim jest podjęcie się przez tę osobę oddania adresatowi pisma (por. wyroki NSA z 24 października 1997r. sygn. akt I SA/Gd 360/97, z 14 marca 2007r. sygn. akt II GSK 315/06). Tym samym wszelkie działania bądź zaniechania takiej osoby, co do zasady, obciążają adresata. Oznacza to, że niedochowanie należytej staranności przez osobę uprawnioną przez ustawodawcę do odbioru poczty i zobowiązującej się do przekazania adresatowi przesyłki, nie stanowi okoliczności mającej wpływ na bieg terminów w postępowaniu (por postanowienie NSA z dnia 21 maja 2014 r., sygn. II OSK 1138/14). Nie zasługuje przy tym na uwzględnienie argumentacja, że matka skarżącego nie była w żaden sposób upoważniona do odbioru jego korespondencji. Zgodnie bowiem z treścią art. 72 § 1 p.p.s.a., jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - zarządcy domu lub dozorcy, jeżeli nie mają oni sprzecznych interesów w sprawie i podjęli się oddania mu pisma. Z przepisu tego wynika zatem, że odebranie przesyłki przez dorosłego domownika jest uważane za skuteczne jej doręczenie samemu adresatowi, a wzajemne relacje pomiędzy stroną a domownikami, w tym także obieg dokumentów między nimi, nie mogą mieć wpływu na bieg terminów sądowych. Mając na względzie przedstawione powyżej rozważania Sąd nie dopatrzył się braku winy w działaniu skarżącego, gdyż można mu przypisać co najmniej niedbalstwo wyrażające się w niestarannym prowadzeniu spraw. Powyższe wyklucza możliwość przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w postaci uiszczenia wpisu, przez co wniosek podlegał oddaleniu na podstawie art. 87 § 2 p.p.s.a. Natomiast uiszczony wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu wpis sądowy od skargi zwrócono stronie skarżącej na podstawie art. 232 §1 pkt 1 p.p.s.a. z uwagi na uprzednie odrzucenie skargi.