I SA/Op 245/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Kuczyńska po rozpoznaniu w dniu 22 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.D. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A" w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 23 maja 2012 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiąc grudzień 2009 r. w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W postępowaniu wszczętym ze skargi A.D., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A" w N., na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 23 maja 2012 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiąc grudzień 2009 r., skarżący, na druku PPF, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że w związku z powstałymi zaległościami podatkowymi prowadzona jest z jego rachunków bankowych egzekucja pieniężna, że bieżące koszty działalności gospodarczej (wynagrodzenie 2 pracowników) stanowią kwotę około 5.000 zł, że nie posiada żadnych środków na koncie bankowym oraz że posiada zobowiązania długoterminowe, których miesięczna obsługa opiewa na kwotę około 4.000 zł. Oświadczył również, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną, a ich łączne miesięczne dochody wynoszą 2.741,81 zł (skarżącego z działalności gospodarczej w kwocie 1.938 zł oraz żony z zasiłku przedemerytalnego w kwocie 803,81 zł). Wskazując składniki majątku, skarżący podał, że posiada nieruchomość w postaci lokalu mieszkalnego o powierzchni 52,60 m². W załączeniu do wniosku skarżący przedłożył kserokopię tytułu wykonawczego opiewającego na kwotę główną w wysokości 13.118 zł, wystawionego 3 lipca 2012 r. w związku z zaległością w podatku akcyzowym. Dodatkowo, na wezwanie referendarza sądowego, skarżący przekazał: zestawienie opłat za energię elektryczną wraz z kserokopiami faktur za okres od marca 2012 r. do sierpnia 2012 r., z których wynika, że za ten okres zapłacono łącznie kwotę 801,48 zł (średnio miesięcznie 133,58), kserokopię zaświadczenia o dokonanych na rzecz spółdzielni mieszkaniowej za miesiące od stycznia 2012 r. do lipca 2012 r. opłatach w łącznej kwocie 4062,16 zł (z czego za ostatni z wykazanych miesięcy, tj. lipiec 2012 r. zaświadczono o zapłacie kwoty 532,86 zł), zestawienie opłat za telefon w kwotach 35,67 zł miesięcznie za okres od stycznia 2012r. do lipca 2012 r. wraz kserokopiami faktur i dowodów zapłaty, zestawienie miesięczne (okres od stycznia 2012 r. do lipca 2012 r.) kosztów zakupu gazu w butlach gazowych do kuchni w wysokości 356 zł (według zestawienia koszt za ostatni z wykazanych miesięcy, tj. lipiec 2012 r. wyniósł 53 zł), decyzję ZUS o waloryzacji świadczenia przedemerytalnego M.D., z której wynika, że wartość wypłacanego (wartość netto) od marca 2012 r. świadczenia stanowi kwotę 803,81 zł, zestawienie wierzytelności skarżącego opiewających na kwotę 116.700,04 zł, zestawienie wierzytelności dostawcy skarżącego opiewających na kwotę 217.534,50 zł, kserokopie informacji banku o pozytywnym rozpatrzeniu wniosku kredytowego na kwotę 80.000 zł oraz symulacji spłaty kredytu. Jednocześnie skarżący przedłożył kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2011 (PIT-36), deklaracje dla podatku od towarów i usług (VAT-7K) za I i II kwartał 2012 r., deklaracje o zaliczkach kwartalnych na podatek dochodowy, wyciągi z rachunku skarżącego prowadzonego przez [...] oraz rachunku jego żony prowadzonego przez [...]. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, albowiem nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - /dalej P.p.s.a./. Od orzeczenia referendarza skarżący wniósł sprzeciw, nie zgadzając się z wyrażoną w postanowieniu oceną, że jest on w stanie dokonać zapłaty wymaganych kosztów sądowych, stanowiących znikomą cześć środków pieniężnych, którymi obraca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie posiada wolnych środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego należnego od skargi w sprawie niniejszej oraz w innych sprawach wniesionych do WSA w Opolu, w których łączna wysokość stanowi kwotę 5.965 zł. Zarzucił, iż przy ocenie jego możliwości finansowych błędnie wzięto pod uwagę osiągane z działalności przychody, nie dostrzegając różnicy między przychodem a dochodem. Wskazał, iż wysokość przychodów jednostki gospodarczej nie odzwierciedla jej rzeczywistej sytuacji finansowej, gdyż w świetle przepisów ustawy o rachunkowości, przychodu nie należy mylić z dochodem ani zyskiem. W ocenie skarżącego dla oceny zdolności finansowej zasadnicze znaczenie ma analiza składników majątkowych jak również możliwość uzyskania dochodów, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Z tego względu w wydanym rozstrzygnięciu bezpodstawnie nie uwzględniono, że osiągnięte przychody ze sprzedaży powinny zostać pomniejszone o uzyskany w dniu 18.04.2012 r. kredyt w wysokości 80.000 zł, przeznaczony na spłatę zaległych faktur. Skarżący wskazał także na posiadane zobowiązania wobec swych kontrahentów oraz na wniesiony pozew o zapłatę wobec jednego z kontrahentów, co jego zdaniem uzasadnia stwierdzenie, że nie ma on żadnych środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. Dalej skarżący podniósł, że istotnymi okolicznościami, które zostały pominięte przez referendarza było to, że nie otrzymał on środków gwarantowanych w ramach art. 54 prawa bankowego oraz, że nie reguluje na bieżąco zobowiązań wobec osób trzecich i możliwa jest ich reakcja w ramach art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Do sprzeciwu skarżący załączył kserokopie następujących dokumentów: decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 24.08.2012 r. o rozłożeniu na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, wniosku z dnia 28.08.2012 r. o uchylenie czynności egzekucyjnych, zestawienia zobowiązań skarżącego wobec PUH "B" opiewających na kwotę 218.095,33 zł wraz z dowodami źródłowymi (fakturami zakupu towarów handlowych), zestawienia wierzytelności skarżącego opiewających na kwotę 196.870,53 zł, pozew o zapłatę w postępowaniu nakazowym z dnia 15.08.2012 r. wobec firmy "C" B.S. na kwotę 35.700 zł, zaświadczenia o numerze identyfikacyjnym REGON, wyciągu bankowego za okres 02.05.2012 r.-31.05.2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 P.p.s.a. postanowienie, przeciw któremu został skutecznie wniesiony sprzeciw traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnosi skarżący) może być przyznane przyznanie osobie fizycznej gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, nr 1, poz. 8). Zatem w tego rodzaju sprawach Sąd ocenia zasadność wniosku w dwóch aspektach: uwzględniając wysokość obciążeń, które strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu oraz uwzględniając jej możliwości finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, publikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, jak i pozostałe powołane poniżej orzeczenia). Na obecnym etapie postępowania skarżący jest obowiązany do uiszczenia wpisu od skargi, który zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – stanowi kwotę 400 zł. Oprócz niniejszego postępowania, przed tut. Sądem toczy się obecnie kilka innych postępowań (zarejestrowanych pod sygn. I SA/Op 237/11 do 244/11) i łączna wysokość wpisów należnych od wszystkich skarg z udziałem skarżącego stanowi kwotę 5.965 zł. Wskazać również należy, iż rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Użyte w art. 246 określenie "gdy wykaże" oznacza bowiem, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W związku z tym strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącego w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jego sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego okoliczności dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych Z przedstawionych dokumentów finansowych działalności gospodarczej skarżącego, tj. deklaracji PIT-36 wynika, iż w 2011 r. skarżący uzyskał przychody w wysokości 2.525.310,86 zł, ponosząc jednocześnie koszty uzyskania przychodów w wysokości 2.464.312,61 zł i uzyskując dochód w wysokości 60.998,25 zł, co daje kwotę średniego miesięcznego dochodu w wysokości 5.083 zł. Natomiast z deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7K wynika, że skarżący w okresie pierwszych dwóch kwartałów 2012 r., dokonał sprzedaży towarów i usług na łączną kwotę 935.366 zł, w tym wartość sprzedanych towarów i usług za drugi kwartał 2012 r. stanowiła kwotę 560.803 zł. Oceniając zatem przekazane informacje wynikające z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 w kontekście osiąganych przez skarżącego przychodów z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów stwierdzić należy, iż skarżący obraca bardzo wysokimi kwotami pieniężnymi, w zestawieniu z którymi należny wpis sądowy w sprawie niniejszej oraz w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem stanowi wartość niewspółmiernie niską, co świadczy, że wymagana kwota jest zdecydowanie w zasięgu możliwości finansowych skarżącego. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie podziela przy tym argumentacji podniesionej w sprzeciwie, iż wskaźnikiem, który winien mieć zasadnicze znaczenie przy ocenie możliwości finansowych skarżącego jest dochód, a nie osiągnięte przychody, czy wartość sprzedanych towarów. Zdaniem skarżącego istotne jest to, że jego przychody, tj. środki finansowe które uzyskał ze sprzedaży towarów zaangażowane są w obrocie związanym z działalnością jego firmy, w tym na pokrycie kosztów spłaty kredytu i obciążających go zobowiązań wobec kontrahentów, które przewyższają wpłaty na jego rzecz. Skarżący uważa zatem, że podstawowym wskaźnikiem oceny możliwości pokrycia wymaganych kosztów jest dochód, a tego skarżący nie osiąga, co wykazał w dołączonych do wniosku deklaracjach podatkowych. W ocenie Sądu, argumentacji tej nie sposób podzielić, bowiem o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Wbrew bowiem mniemaniu strony nie można mówić o spełnieniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w sytuacji gdy skarżący angażuje posiadane środki w prowadzoną działalność gospodarczą, pomijając zupełnie konieczność uiszczenia wpisu sądowego. Jak wynika z treści przywołanego przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że strona powinna podjąć wszelkie wysiłki w celu zgromadzenia środków do sfinansowania swojego udziału w postępowaniu w zakresie wykraczającym ponad granice wskazanego w przepisie utrzymania koniecznego. Angażowanie środków w prowadzoną działalność gospodarczą nie może zostać uznane za usprawiedliwiające obciążenie ogółu obywateli kosztami sprawy wszczętej przez skarżącego (zob. postanowienie NSA z dnia 18.01.2012 r. sygn. akt I FZ 515/11). W ocenie Sądu, skarżący miał możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej, wobec swoich kontrahentów, w tym wobec banku. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącego. Nadto Sąd zauważa, iż wbrew twierdzeniom podniesionym w sprzeciwie, działalność skarżącego zarówno w roku 2011 jak i w okresie od marca do czerwca 2012 r. przyniosła dochód, o czym świadczą przedłożone deklaracje PIT-36 za 2011 r., jak i informacja o zaliczkach kwartalnych na podatek dochodowy, w której wykazano dochód za II kwartał w wysokości 17.747,28 zł Podkreślić przy tym należy, iż przedłożone wyciągi z rachunku bankowego związanego z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą za okres od maja do lipca 2012 r. (a więc za okres, w którym skarżący składając do tut. Sądu skargę, winien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych) wskazują, iż skarżący posiadał wówczas środki pieniężne na łączną kwotę 280.518,67 zł, z czego w maju 2012 r. - 90.027,95 zł, w czerwcu 2012 r. 141.756,44 zł, w lipcu 2012 r. 48.734,28 zł. Wielkości te potwierdzają, że aktualna sytuacja finansowa skarżącego nie stanowi przeszkody w partycypowaniu w kosztach niniejszego postępowania sądowego, w tym również w innych sprawach zawisłych ze skarg skarżącego przed tut Sądem. Podsumowując, wskazać należy, iż instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Zdaniem Sądu, skarżący będący przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą znacznych rozmiarów nie należy do tego kręgu podmiotów. Za uwzględnieniem wniosku nie przemawiają również okoliczności podniesione w sprzeciwie wskazujące na: nieregulowanie przez skarżącego na bieżąco zobowiązań wobec kontrahentów oraz wniesienie pozwu o zapłatę w postępowaniu nakazowym na kwotę 35.700 zł wobec firmy "C". Każdy podmiot gospodarczy działający na rynku musi liczyć się z tego rodzaju sytuacjami i winien się w odpowiedni sposób zabezpieczyć. Zauważyć przy tym należy, że skarżący korzysta z przyznanego w kwietniu 2012r. przez bank kredytu obrotowego w wysokości 80.000 zł, a jego przyznanie przez bank niewątpliwie wiązało się z oceną zdolności kredytowej skarżącego, czyli zdolności do terminowej spłaty zadłużenia. Dowodzi to, że sytuacja finansowa skarżącego nie jest tak krytyczna, jak przedstawia ją sam skarżący we wniosku. W postanowieniu z 14 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 859/11 NSA wskazał, iż "aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, należy uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Trudno, aby ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania skoro wcześniej wykazał odpowiednie zabezpieczenia wobec banku." Pogląd ten Sąd rozpoznający sprawę niniejszą w pełni podziela. Reasumując, zebrany w toku niniejszego postępowania materiał nie pozwala na stwierdzenie, że spełniona została przesłanka wymieniona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Uzupełniająco Sąd zauważa, że strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazywać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, na co zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/2004, i z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 27/11). Z przedstawionych przyczyn faktycznych i prawnych orzeczono jak w sentencji.