I SA/Op 254/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 23 lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązana w podatku od spadków i darowizn, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi M. C. była decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 23 lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązana w podatku od spadków i darowizn. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana była - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 186 zł. Na dalsze koszty jakie mogłyby mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Skarżąca na sporządzonym w dniu 30 maja 2010 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego wpisu od skargi ( karty 55-57 ). W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, iż w wyniku powodzi poniosła znaczne szkody ( zgodnie z jej twierdzeniem mieszczące się w granicach 70.000 zł ), że obciążona jest znacznymi kredytami bankowymi ( według jej oświadczenia wynoszącymi 160.000 zł ), oraz że z gospodarstwa rolnego, z którego się utrzymuje nie uzyska w tym roku żadnych dochodów. Poza tym odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżąca oświadczyła, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z mężem A. C., prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie doradztwa podatkowego, z której uzyskiwał w 2009 r. dochody w skali miesiąca w wysokości 515 zł oraz że z prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego miesięcznie w 2009 r. ponosiła straty w wysokości 1.099 zł. Z kolei, zgodnie jej oświadczeniem, na posiadany przez nią i męża majątek składają się: gospodarstwo rolne, w którego skład wchodzi dom mieszkalny o powierzchni 150 m², dwa lokale mieszkalne o powierzchni odpowiednio 19 i 24 m², nieruchomość rolna o powierzchni 1,43 ha oraz samochód osobowy marki KIA o wartości 30.000 zł. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 15 czerwca 2010 r. ( k. 64 ) wezwano ją do przekazania, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania, dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego oraz dochodów jej i męża. Referendarz, w wyniku analizy przekazanych zaświadczeń i pisma z 30 czerwca 2010 r. ( k. 66-71 ), uznał że skarżąca nie wywiązała się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jej sytuacją majątkową, rodzinną i finansową, nałożonego pismem z 15 czerwca 2010 r. i postanowieniem z 15 lipca 2010 r. odmówił przyznania prawa pomocy ( k. 74-80 ). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po ponownym rozpoznaniu wniosku, dokonanym wskutek złożonego przez pełnomocnika skarżącej A.C. sprzeciwu, postanowieniem z 4 października 2010 r. również odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie ( k. 103-110 ). Na powyższe postanowienie Sądu pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 11 stycznia 2011 r. Sygn. akt II FZ 643/10 oddalił ( k. 129-135 ). W dniu 16 lutego 2011 r. skarżąca uiściła wpis od skargi w całości, tj. w kwocie 186 zł. Następnie w wyniku rozpoznania sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 6 kwietnia 2011 r. oddalił skargę ( k. 169-183 ). W dniu 26 maja 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy sporządzony na formularzu PPF, w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w części ( konkretnie o zwolnienie od opłaty kancelaryjnej i skargi kasacyjnej ). Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątku i dochodach skarżąca oświadczyła, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z mężem A.C., prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie doradztwa podatkowego, z której w 2010 r. i w marcu 2011 r. poniósł stratę, że z prowadzonego przez siebie i męża gospodarstwa rolnego w 2010 r. ponosiła straty, że jedynymi dochodami jej gospodarstwa domowego są dochody z najmu mieszkania w wysokości 833 zł miesięcznie ( w pierwszym kwartale 2011 r. ) i czasowej renty w wysokości 487,39 zł oraz że na posiadany przez nią i męża majątek składają się: gospodarstwo rolne, w którego skład wchodzi dom mieszkalny o powierzchni 150 m², lokal mieszkalny o powierzchni 24 m², nieruchomość rolna o powierzchni 1,43 ha oraz samochód osobowy marki KIA o wartości 18.000 zł. Ponadto skarżąca wskazała, iż wyniku powodzi poniosła znaczne szkody ( zgodnie z jej twierdzeniem mieszczące się w granicach 70.000 zł ) oraz że obciążona jest znacznymi kredytami bankowymi ( według jej oświadczenia wynoszącymi 160.000 zł ). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające i budzące wątpliwości co do oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 15 czerwca 2011 r. ( k.198 ) wezwano ją do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez nią i męża kosztów na bieżące utrzymanie ( z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, np: wyżywienie, koszty utrzymania mieszkania ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - kserokopii wyciągów posiadanych przez nią i męża rachunków za ostatnie trzy miesiące, - informacji o przychodach jej męża osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wraz z dokumentami je potwierdzającymi, np. wydruków z podsumowań miesięcznych ksiąg handlowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiące marzec, kwiecień i maj 2011 r., - dowodów potwierdzających oświadczenie o szkodach poniesionych w wyniku powodzi i ich wielkości wraz z informacją o ewentualnych odszkodowaniach z tego tytułu, - dokumentów potwierdzających wskazywane obciążenia kredytowe w wysokości 160.000 zł wraz z informacją o wysokości miesięcznych kosztów z tego tytułu, - wskazania źródła pokrycia kosztów związanych z obsługą kredytów oraz kosztów związanych z wpłatą należności podatkowych w łącznej wysokości 5.854 zł, wobec deklarowanych miesięcznych przychodów w wysokości ok. 1.300 zł, - dowodów potwierdzających oświadczenie odnośnie dochodów z gospodarstwa rolnego i najmu mieszkań. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła pismo sporządzone 28 czerwca 2011 r., w którym, mimo wezwania, nie przedstawiła jakiejkolwiek informacji na temat ponoszonych aktualnie przez nią i męża kosztów na bieżące utrzymanie ( nie wspominając o udokumentowaniu tej informacji ) jak też nie wskazała źródła pokrycia kosztów związanych z obsługą kredytów oraz kosztów związanych z wpłatą należności podatkowych w łącznej wysokości 5.854 zł, wobec deklarowanych miesięcznych przychodów w wysokości ok. 1.300 zł. Skarżąca nie przedłożyła również dokumentów potwierdzających wskazywane obciążenia kredytowe w wysokości 160.000 zł wraz z informacją o wysokości miesięcznych kosztów z tego tytułu, a także dowodów potwierdzających oświadczenie odnośnie dochodów z gospodarstwa rolnego i najmu mieszkań oraz informacji o przychodach jej męża osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wraz z dokumentami je potwierdzającymi takimi jak wydruki z podsumowań miesięcznych ksiąg handlowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiące marzec, kwiecień i maj 2011 r. W ocenie referendarza skarżąca nie przedkładając informacji o przychodach męża osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wraz z dokumentami je potwierdzającymi takimi jak wydruki z podsumowań miesięcznych ksiąg handlowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiące marzec, kwiecień i maj 2011 r. nie uwiarygodniła oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy odnośnie braku dochodów z prowadzonej przez męża działalności gospodarczej. Brak tej informacji i dokumentów sprawił również to, iż referendarz sądowy pozbawiony został jakiejkolwiek informacji o potencjale finansowym gospodarstwa domowego skarżącej. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Zatem brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi skarżąca jest w stanie dysponować w ramach prowadzonego wspólnie z mężem gospodarstwa domowego. Natomiast nie wskazanie przez skarżącą źródła pokrycia kosztów związanych z obsługą kredytów oraz kosztów związanych z wpłatą należności podatkowych w łącznej wysokości 5.854 zł, wobec deklarowanych miesięcznych dochodów w wysokości ok. 1.300 zł oznaczać może, iż skarżąca bądź też osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają inne źródła dochodów lub korzystają z pomocy osób trzecich. Nie udokumentowała jednakże ani rodzaju pomocy, ani podmiotów jej udzielających. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Z kolei brak dokumentów potwierdzających wskazywane obciążenia kredytowe w wysokości 160.000 zł wraz z informacją o wysokości miesięcznych kosztów z tego tytułu oraz informacji na temat kosztów ponoszonych przez nią i męża na bieżące utrzymanie, nie wspominając już o dokumentach potwierdzających informacje w tym zakresie dopełnia mało wiarygodny i niespójny obraz sytuacji finansowej przedstawiony przez skarżącą. Do tego należy dodać, iż skarżąca już uiściła wpis od skargi ( mimo tego, że wcześniej również złożyła wniosek o zwolnienie od jej uiszczenia ) w kwocie zbliżonej do kwoty, której dotyczy niniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zatem skoro skarżąca nie uzupełniła danych i dokumentacji pod kątem, który został jej nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF referendarz nie mógł bazować na szczątkowych, niepotwierdzonych i do tego mało wiarygodnych danych zawartych w tym wniosku. W związku z czym należało uznać, iż nie wykazała, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W tym względzie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne. Również w szeregu innych orzeczeniach NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji ( Sygn. akt: II FZ470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05 ). Przy tym należy podkreślić, iż to, że skarżąca nie wykazała przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie jest konsekwencją jej działania. Nie dopełniła ona bowiem w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, szczególnie gdy pismem z 15 czerwca 2011 r. została do tego wezwana. Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl. ). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.