I SA/Op 258/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych sprawy ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości w podatku od towarów i usług, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z 28 maja 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił, zaskarżoną przez P. P., decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości w podatku od towarów i usług. Naczelny Sąd Administracyjny, w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej złożonej przez pełnomocnika Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu, wyrokiem z 23 lutego 2010 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu. Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy WSA w Opolu oddalił skargę na wymienioną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu. W następstwie powyższego orzeczenia skarżący, za pośrednictwem pełnomocnika, złożył skargę kasacyjną oraz na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) – zwanej dalej ustawą, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Na obecnym etapie koszty te dotyczą wpisu od skargi kasacyjnej, które – stosownie do postanowień § 3 w związku z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – stanowią kwotę 250 zł. Wcześniej bowiem – jak wynika z akt sprawy - skarżący uiścił wpis od skargi oraz opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż na terytorium Polski nie posiada dochodów, gdyż jest zatrudniony na terytorium Czech w firmie T, w której uzyskuje dochody w wysokości 1.500 zł brutto. Poza tym oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności jak też jakiegokolwiek majątku, natomiast posiada długi w wysokości około 83.000 zł. W załączeniu do wniosku skarżący przedłożył kserokopię, potwierdzoną za zgodność z oryginałem, pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z 7.10.2010 r. o zajęciu wierzytelności na rzecz I S. A. w kwocie głównej w wysokości 9.057,28 zł i naliczonych odsetek do 7.10.2010 r. w kwocie 11.773,55 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 ustawy ).Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 ustawy ). Jednocześnie należy wskazać, iż w świetle art. 243 ustawy skuteczność wniosku o przyznanie prawa pomocy ( w tym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych ) następuje od chwili jego wniesienia. Oznacza to m.in., że nie obejmuje on zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem, na co wskazuje również postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r. ( FZ 125/04, niepubl. ). Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, albowiem, jak nadmieniono wyżej, skarżący przed złożeniem wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości uiścił ich część dotyczącą wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku. W związku z czym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych staje się przedmiotowy w części dotyczącej wpisu od skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 ustawy, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem działając na podstawie 258 § 2 pkt 7 ustawy należy rozważyć czy w świetle okoliczności wynikających z materiału dowodowego strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wskazano wyżej wniosek skarżącego dotyczy prawa pomocy w zakresie częściowym, stąd też jego wniosek należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 ustawy. Treść powołanego wyżej przepisu wskazuje, iż prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to w tym przypadku, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Jak bowiem zostało stwierdzone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. ( GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Uznając informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niepełne i tym samym za niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego - zgodnie z art. 255 ustawy – pismem z 27 października 2010 r. (doręczonym 4 listopada 2010 r.) został wezwany, w terminie 7 dni od dnia wezwania, do przedłożenia; - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego kosztów na bieżące utrzymanie ( tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym na pozycje dotyczące mieszkania ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie skarżącemu tych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - dowodów potwierdzających podniesioną przez skarżącego i jego pełnomocnika okoliczność posiadania wymaganych zobowiązań na kwotę około 80.000 zł i prowadzenia, w związku z tym, wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych skarżącego za ostatnie trzy miesiące. Jednakże skarżący w wyznaczonym terminie ( jak też do dnia sporządzenia niniejszego postanowienia ) nie zastosował się do wezwania. Przedłożył jedynie pismo z oświadczeniem, że mieszka w Czechach w lokalu mieszkalnym, który opłaca mu firma, w której jest zatrudniony, zaś obecnie przebywa w Chinach i wróci dopiero 20 marca 2010 r., stąd też – jak twierdzi – nie jest w stanie przedłożyć wyciągów z lokat i kont bankowych. Skarżący przede wszystkim nie przedłożył szczegółowej informacji na temat ponoszonych w jego gospodarstwie domowym kosztów na bieżące utrzymanie. Skarżący bowiem, poza kosztami utrzymania mieszkania, którymi jego dochody – jak oświadczył - nie są obciążone, ponosi inne wydatki na bieżące utrzymania, chociażby związane z zakupem żywności, środków czystości, ubrań, obuwia itp. W tym kontekście istotny dla oceny opisanej przez skarżącego sytuacji majątkowej i finansowej oraz wiarygodności podanych przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacji odnośnie dochodów jest brak wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, a także innych dowodów, o co został wezwany, potwierdzających prawdziwość informacji dotyczących wielkości wykazanych dochodów. Ponadto skarżący nie przedłożył dowodów potwierdzających podniesioną przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczność posiadania wymaganych zobowiązań na kwotę około 83.000 zł Zatem w sytuacji gdy skarżący, pomimo wezwania, nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni i w sposób wiarygodny jego sytuację finansową i majątkową należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 ustawy. W tym względzie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). Również w szeregu innych orzeczeniach NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji ( Sygn. akt: II FZ470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05 ). Przy tym należy podkreślić, iż to, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie jest konsekwencją jego działania. Nie dopełnił on bowiem w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, szczególnie gdy pismem z 27 października 2010 r. został do tego wezwany. Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 ustawy, postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). W tej sytuacji należało stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 ustawy. W tym względzie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2004 r. podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek ( FZ 165/04, niepubl. ). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 w/w ustawy, orzeczono jak w sentencji.