I SA/Op 258/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 23 stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości w podatku od towarów i usług, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z 28 maja 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił, zaskarżoną przez P. P., decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 23 stycznia 2008 r. Nr [..] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości w podatku od towarów i usług. Naczelny Sąd Administracyjny, w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej złożonej przez pełnomocnika Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu, wyrokiem z 23 lutego 2010 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu. Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy WSA w Opolu wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2010r. oddalił skargę na wymienioną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu. W następstwie powyższego orzeczenia skarżący, za pośrednictwem pełnomocnika, złożył skargę kasacyjną oraz na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) – zwanej dalej p.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Na obecnym etapie koszty te dotyczą wpisu od skargi kasacyjnej, które – stosownie do postanowień § 3 w związku z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – stanowią kwotę 250 zł. Wcześniej bowiem – jak wynika z akt sprawy - skarżący uiścił wpis od skargi oraz opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku. W wyniku przeprowadzenia analizy sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 listopada 2010 r. odmówił przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W ustawowym terminie pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza, podnosząc, że referendarz winien dokonać merytorycznej oceny sytuacji skarżącego pod względem możliwości udzielenia prawa pomocy w oparciu o informacje zawarte przez niego w urzędowym formularzu. Pełnomocnik stwierdził w tym względzie, iż za twierdzenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, sporządzonym na urzędowym formularzu, skarżący bierze odpowiedzialność i skoro nie ma konkretnych podstaw do ich podważenia winne być podstawą do dokonania oceny jego sytuacji. W związku z tym pełnomocnik odnośnie sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego powtórzył informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazując, iż skarżący na terytorium Polski nie posiada dochodów, gdyż jest zatrudniony na terytorium Czech, gdzie uzyskuje dochody w wysokości 1.500 zł brutto oraz że nie posiada on żadnych oszczędności jak też jakiegokolwiek majątku, a jedynie długi w wysokości około 80.000 zł. W sprzeciwie pełnomocnik powołał się również na toczące się wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne. Na potwierdzenie tej okoliczności, jak wynika z akt sprawy, przedłożono kserokopię, potwierdzoną za zgodność z oryginałem, pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z 7.10.2010 r. o zajęciu wierzytelności na rzecz A S. A. w kwocie głównej w wysokości 9.057,28 zł i naliczonych odsetek do 7.10.2010 r. w kwocie 11.773,55 zł ( karta 132 ). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie stwierdzono, iż brak jest podstaw do odrzucenia sprzeciwu. W związku z tym wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Jednocześnie należy wskazać, iż w świetle art. 243 p.p.s.a. ustawy skuteczność wniosku o przyznanie prawa pomocy (w tym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych) następuje od chwili jego wniesienia. Oznacza to m.in., że nie obejmuje on zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem, na co wskazuje również postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r. (FZ 125/04, niepubl.). Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, albowiem, jak nadmieniono wyżej, skarżący przed złożeniem wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości uiścił ich część dotyczącą wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku. W związku z czym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych staje się przedmiotowy w części dotyczącej wpisu od skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Zatem zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Dokonując oceny okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego, przedstawionych przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie złożonym przez jego pełnomocnika od postanowienia referendarza sądowego, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. W tej sprawie skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że na terytorium Polski nie posiada dochodów, gdyż jest zatrudniony na terytorium Czech w firmie B, gdzie uzyskuje dochody w wysokości 1.500 zł brutto oraz że nie posiada on żadnych oszczędności jak też jakiegokolwiek majątku, a jedynie długi w wysokości około 83.000 zł. Poza tym skarżący załączył do wniosku kserokopię, potwierdzoną za zgodność z oryginałem, pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Brzegu z 7.10.2010 r. o zajęciu wierzytelności na rzecz A S. A. w kwocie głównej w wysokości 9.057,28 zł i naliczonych odsetek do 7.10.2010 r. w kwocie 11.773,55 zł. Dostarczone przez skarżącego informacje, w ocenie referendarza, okazały się niewystarczające, więc został on wezwany do ich uzupełnienia poprzez przekazanie szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym na pozycje dotyczące mieszkania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie mu tych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, dowodów potwierdzających podniesioną przez niego i jego pełnomocnika okoliczność posiadania wymaganych zobowiązań na kwotę około 80.000 zł i prowadzenia, w związku z tym, wobec niego postępowania egzekucyjnego oraz wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych skarżącego za ostatnie trzy miesiące. Również zdaniem Sądu, okoliczności przedstawione przez skarżącego nie są pełne i nie obrazują całości jego sytuacji finansowej i materialnej. Sąd, zatem bazując na informacjach przekazanych przez skarżącego uznał, że jego sytuacja nie uprawnia do uzyskania prawa pomocy na warunkach określonych w art. 246 §1 p.p.s.a. ponieważ skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść pełnych lub jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżącego zaliczyć nie można. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Skarżący natomiast nie udowodnił zaistnienia takich okoliczności. W tym stanie rzeczy uiszczenie przez skarżącego kwoty 250 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej, w sytuacji gdy wcześniej był w stanie uiścić kwotę wpisu od skargi w wysokości 1.599 zł i opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł (z akt sprawy nie wynika, że jego sytuacja od tego okresu uległa zasadniczej zmianie), nie doprowadzi do powstania niedostatku w jego utrzymaniu. Wbrew twierdzeniu pełnomocnika w oparciu o informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie sposób dokonać wiarygodnej oceny sytuacji skarżącego z punku widzenia przesłanki zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nie wskazują one bowiem w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest obecnie jego sytuacja finansowa i majątkowa. Skarżący przede wszystkim nie podał szczegółowej informacji na temat ponoszonych w jego gospodarstwie domowym kosztów na bieżące utrzymanie. Jest to istotna informacja w kontekście wykazanych dochodów, gdzie pełna informacja w tym zakresie również dałaby podstawę do uznania za wiarygodne oświadczenia dotyczącego uzyskiwanych przez niego dochodów w wysokości 1.500 zł brutto. W tym kontekście istotny dla oceny opisanej przez skarżącego sytuacji majątkowej i finansowej oraz wiarygodności podanych w tym względzie informacji jest brak wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, a także innych dowodów, o co został wezwany, potwierdzających prawdziwość informacji dotyczących wielkości wykazanych dochodów. Ponadto skarżący nie przedłożył dowodów potwierdzających podniesioną przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczność posiadania wymaganych zobowiązań na kwotę około 83.000 zł Przedłożone przez skarżącego pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z 7.10.2010 r. dotyczy wierzytelności na rzecz A S. A. opiewającej jedynie na kwotę główną w wysokości 9.057,28 zł. W związku z powyższym nie można było przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez skarżącego środków finansowych w sytuacji, gdy nie przekazał jasno żądanych informacji i dowodów. Zatem skarżący winien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania twierdzeń i oświadczeń skarżącego za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazał przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (zob. postanowienie NSA z 19.10.2010r., II FZ 537/10). Przy tym należy podkreślić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 245 §1 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.