I SA/Op 268/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego od dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia nieruchomości za 2008 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi K. D. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z [...] r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w wysokości 530.298 zł od dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia nieruchomości za 2008 r. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 5.303 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 2.652 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 10 czerwca 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego K. D. sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że aktualnie jest studentem i nie uzyskuje żadnych dochodów. Natomiast w części wniosku dotyczącej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że sam prowadzi gospodarstwo domowe oraz że nie posiada żadnego majątku i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należało stwierdzić, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 17 czerwca 2011 r. ( karta 36 ) wezwano go, za pośrednictwem pełnomocnika, do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego kosztów na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, m.in. kosztów mieszkania, spłaconych zobowiązań kredytowych, innych zobowiązań ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - odpisów wyciągów z kont, lokat bankowych, udziału w funduszach inwestycyjnych za ostatnie trzy miesiące, - oświadczenia o źródłach przychodów, z których pokrywa bieżące koszty utrzymania, - zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2010 r. przez osoby u których pozostaje na utrzymaniu, - oświadczenia wraz z odpowiednimi zaświadczeniami o korzystaniu z pomocy socjalnej ( np. pomocy społecznej, środków stypendialnych itp. ), - zaświadczenia potwierdzającego status studenta ze wskazaniem czy studia są odpłatne wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość stosowanych opłat za ostatni semestr jeżeli studia są odpłatne, - oświadczenia o przeznaczeniu dochodów uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości. W odpowiedzi skarżący przesłał pismo z 4 lipca 2011 r. ( k.33 ), w którym oświadczył, że nie ponosi kosztów mieszkania oraz innych zobowiązań, w tym zobowiązań kredytowych, a dochody uzyskane ze sprzedaży nieruchomości przeznaczył na zaspokojenie swoich potrzeb i spłatę zobowiązań. Ponadto wskazał, iż po 20 czerwca 2011 r. przestał być studentem i że nie korzysta z pomocy społecznej i stypendialnej. Tego rodzaju odpowiedz na wskazane wezwanie, w ocenie referendarza, w żadnym razie nie wyjaśniała wątpliwości co do sytuacji materialnej skarżącego. W związku z czym pismem z 8 lipca 2011 r. wezwano skarżącego, za pośrednictwem pełnomocnika, do przedłożenia: - szczegółowej informacji na temat stanu rodzinnego, tj. czy prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z innymi osobami ( z pisma z 4 lipca 2011 r. skarżący stwierdził bowiem, że nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania ), - szczegółowej informacji co do ponoszonych przez niego oraz innych osób znajdujących się wspólnie z nim w gospodarstwie domowym kosztów na bieżące utrzymanie, łącznie z kosztami utrzymania mieszkania ( tj. wyodrębniając te koszty na poszczególne pozycje ) wraz z dowodami potwierdzającymi fakt oraz wielkość tych kosztów, - szczegółowej informacji odnośnie przychodów bądź dochodów umożliwiających mu oraz osobom, z którymi wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe pokrycie wykazanych kosztów utrzymania, - dowodów potwierdzających informację na okoliczność przychodów i dochodów, - deklaracji PIT-5 i VAT-7 za ostatnie cztery miesiące, jeżeli osoby pozostające z nim wspólnie w gospodarstwie domowym prowadzą działalność gospodarczą, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące, - szczegółowego wyjaśnienia wraz z odpowiednimi dowodami kwestii wyzbycia się przez niego w ciągu nieco ponad 2 lat środków pieniężnych w wysokości 3.100.000 zł, uzyskanych w związku ze zbyciem 2 października 2008 r. przez niego nieruchomości przy ul. R. w O.. Poza tym zobowiązano skarżącego do wskazania w sposób konkretny jakie to osoba będąca studentem miała potrzeby i długi ( informacja w tym zakresie winna być potwierdzona również innymi dowodami ), że przeznaczyła na ich cel w tym okresie kwotę 3.100.000 zł. W wezwaniu wskazano skarżącemu, że ogólnikowe stwierdzenie o zaspokojeniu swoich potrzeb i długów zawarte w piśmie z dnia 4 lipca 2011 r. jest niewystarczające. Ponadto wezwano skarżącego do wyjaśnienia jak będąc studentem nabył środki, żeby dokonać w 2007 r. zakupu nieruchomości za 300.000, 00 zł. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego przedłożył pismo z 20 lipca 2011 r. ( k. 38 ), w którym wskazał, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z babcią L. D., ponoszącą wszystkie wydatki związane z utrzymaniem domu i żywnością opiewające w skali miesiąca na łączną kwotę około 2.450 zł ( ogrzewanie - 1.000 zł, żywność – 1.100 zł, prąd – 300 zł, woda – 50 zł ), że nie posiada informacji co do jej dochodów ani też dostępu do deklaracji PIT-5, VAT-7, wyciągów i odpisów z kont bankowych oraz że nie jest w stanie przedstawić dokumentów świadczących o wysokości ponoszonych opłat. Ponadto w piśmie tym stwierdził, iż skarżący " posiadał kwotę niezbędną do zapłacenia zadatku, a resztę ceny za nieruchomość zapłacił z kwot uzyskanych od nabywcy nieruchomości. Przed sprzedażą poczynił również wydatki na remont. W efekcie sumy uzyskane ze sprzedaży zostały wydatkowane. Odnośnie źródeł z których uzyskał środki w wysokości 300 tysięcy złotych – były to darowizny uzyskane od babci L.. Kwestia ta była badana przez Urząd Kontroli Skarbowej w postępowaniu o sygn. akt: [...]" Przekazane przez skarżącego oraz pełnomocnika w pismach z 4 i 20 lipca 2011r. wyjaśnienia w żadnym razie nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych sytuacją majątkową i finansową skarżącego, nałożonego pismami z 17 czerwca i 8 lipca 2011 r. Przede wszystkim skarżący nie wyjaśnił okoliczności dotyczących źródeł dochodów gospodarstwa domowego, w którym pozostaje wspólnie z babcią ( na okoliczność, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z babcią wskazał pełnomocnik dopiero w piśmie z 20 lipca 2011 r.; we wniosku PPF skarżący oświadczył bowiem, że sam prowadzi gospodarstwo domowe ). W szczególności brak jest udokumentowanych wyjaśnień odnośnie zbycia 2 października 2008 r. nieruchomości za kwotę 3.100.000,00 zł. ) i następnie rozdysponowania tej kwoty. W piśmie z 4 lipca 2011 r. na żądanie wyjaśnienia tej kwestii skarżący stwierdził ogólnikowo, że dochody uzyskane ze sprzedaży nieruchomości przeznaczył na zaspokojenie swoich potrzeb i spłatę zobowiązań. Wobec tego w piśmie z 8 lipca 2011 r. skarżący został wezwany aby konkretnie wskazał te potrzeby i długi oraz przedłożył dowody potwierdzające te informacje. Jednakże skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił tej okoliczności, nie wspominając już o dowodach. W żadnym razie za takie wyjaśnienie nie może być uznane stwierdzenie pełnomocnika skarżącego zawarte w piśmie z 20 lipca 2011 r., że cyt. "posiadał on kwotę niezbędną do zapłacenia zadatku, a resztę ceny za nieruchomość zapłacił z kwot uzyskanych od nabywcy nieruchomości. Przed sprzedażą poczynił również wydatki na remont. W efekcie sumy uzyskane ze sprzedaży zostały wydatkowane", gdyż nie odnosi się do kwestii rozdysponowania przez skarżącego kwoty 3.000.000 zł ze sprzedaży wskazanej nieruchomości. Ponadto skarżący, mimo wezwania, nie podał żadnych danych odnośnie źródeł dochodów osób prowadzących z nim wspólnie gospodarstwo domowe ani też ich deklaracji podatkowych i wyciągów z kont bankowych. Skoro, jak oświadczono, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z babcią L. D., która ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem domu i wyżywienia ( jak podano łącznie w kwocie około 2.450 zł ), informacja na temat jej dochodów oraz jej deklaracje podatkowe i wyciągi bankowe są niezbędne aby móc dokonać pełnej i obiektywnej oceny sytuacji skarżącego w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Brak żądanych informacji i dokumentów nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi skarżący dysponuje. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie oznaczać może również to, iż w gospodarstwie domowym skarżącego znajdują się środki ( chociażby ze sprzedaży wskazanej nieruchomości ) nie tylko na bieżące utrzymanie ale też pozwalające na uregulowanie kosztów sądowych. W tej sytuacji należy również wskazać, iż nie wyjaśniona została kwestia darowizny w wysokości 300.000 zł, którą, jak stwierdził pełnomocnik, skarżący otrzymał od babci na zakup nieruchomości, jak też jakiekolwiek dowody ją potwierdzające. Zatem podane okoliczności wskazują na niepełny, mało wiarygodny i niespójny obraz sytuacji finansowej przedstawiony przez skarżącego. W związku z powyższym, w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową jego i rodziny, należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W tym względzie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne, rozbieżne czy też przeczą zasadom logicznego rozumowania. Również w szeregu innych orzeczeniach NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji ( Sygn. akt: II FZ470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05 ). Przy tym należy podkreślić, iż to, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie jest konsekwencją jego działania. Nie dopełnił on bowiem w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, szczególnie gdy dwukrotnie pismami z 17 czerwca i 8 lipca 2011r. został do tego wezwany. Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.ps.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.