I SA/Op 272/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 11 kwietnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2006 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z 16 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 11 kwietnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 r., gdzie wartość sporu stanowiła kwotę 227.876 zł. Skarżący na sporządzonym w dniu 14 stycznia 2012 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j z 2012, poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie, tj. na etapie skargi kasacyjnej, wniosek skarżącego odnieść się może jedynie do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.140 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193). Jak wynika bowiem z akt sprawy skarżący w dniu 28 czerwca 2011 r. uiścił już wpis od skargi w wysokości 2.279 zł, wymagany na mocy § 1 pkt 4 w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś w dniu 22 listopada 2011 r. opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł - stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i dwojgiem niepełnoletnich dzieci. Wskazał również, że posiada dom mieszkalny o powierzchni 180 m², zaś jedynymi dochodami rodziny są jego dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.386 zł brutto. Jednocześnie oświadczył, iż między 1 stycznia a 1 grudnia 2011 r. był osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych i zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 10 lutego 2012 r. wezwano go, za pośrednictwem pełnomocnika, do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych w jego gospodarstwie domowym ( tj. przez niego i rodzinę ) kosztów na bieżące utrzymanie ( tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego ) wraz kserokopią dokumentów potwierdzających fakt i wysokość ich poniesienia, - szczegółowej informacji odnośnie innych obciążeń finansowych rodziny wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi wszystkie te obciążenia, - szczegółowej informacji na temat aktualnych źródeł dochodów jego żony wraz z odpowiednimi dowodami, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego i żonę w 2010 r. i w 2011 r. ( PIT ), bądź kserokopię dokumentacji, na podstawie której sporządzono to zeznanie, - kserokopii deklaracji podatkowych jego żony (PIT i VAT-7) za październik, listopad i grudzień 2011 r. oraz za styczeń 2012 r., jeżeli prowadzi działalność gospodarczą, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych obojga małżonków za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego przekazał kserokopie faktur dotyczących świadczenia usług telekomunikacyjnych i dostawy energii elektrycznej oraz zeznania (PIT-36) o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2010 (karty od 93 do 105). Na podstawie przedłożonych kserokopii faktur ustalono, iż skarżący i jego rodzina ponoszą w skali miesiąca następujące wydatki: - dostawa energii elektrycznej około 438 zł, - telewizja cyfrowa i usługi telekomunikacyjne około 176 zł. Natomiast z kserokopii zeznania PIT-36 wynika, że skarżący w 2010 r. prowadząc pozarolniczą działalność uzyskał przychody w wysokości 1.856.365,51 zł, ponosząc jednocześnie koszty uzyskania przychodów w wysokości 1.866.764,12 zł. Przedłożone przez pełnomocnika skarżącego kserokopie zeznania podatkowego za 2010 r. (PIT-36) oraz dokumentów w postaci faktur dotyczących dostawy energii elektrycznej i świadczenia ogólnorozumianych usług telekomunikacyjnych w żadnym razie nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku nałożonego wezwaniem Sądu z 10.02.2012 r. Nie przedłożono przede wszystkim pełnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez skarżącego i jego rodzinę na bieżące utrzymanie, a także innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te wydatki. Z przekazanych dokumentów wynika jedynie informacja dotycząca części kosztów utrzymania domu mieszkalnego (energia elektryczna), usług telekomunikacyjnych (telefon, telewizja cyfrowa) stanowiących łączną kwotę 614 zł. Koszty bieżącego utrzymania obejmują również m.in. wydatki związane z zakupem żywności, środków higieny i czystości, ubrania, obuwia, dojazdem do szkoły i pracy, a także inne obciążenia związane z utrzymaniem domu, jak podatek od nieruchomości, opłata za dostawę wody, odprowadzenie ścieków, wywóz stałych nieczystości czy (jeżeli taka jest) dostawę gazu. W tym kontekście za mało wiarygodne należałoby uznać oświadczenie skarżącego odnośnie dochodów uzyskiwanych w jego gospodarstwie domowym. Kierując się bowiem zasadami logicznego rozumowania nie sposób przyjąć, iż miesięczne dochody czteroosobowej rodziny skarżącego w wysokości 1.386 zł brutto (netto około 915 zł) są wystarczające do pokrycia wykazanych przez niego kosztów usług telekomunikacyjnych i dostawy energii elektrycznej w wysokości 614 zł oraz niewskazanych a koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem domu (dostawa wody, wywóz nieczystości stałych, odprowadzenie ścieków, podatek od nieruchomości), a także kosztów niezbędnych dla bieżącego utrzymania, takich jak chociażby zakup żywności, środków higienicznych i czystości. Dodatkowo należy wskazać, iż skarżący pomimo deklarowanych niewielkich dochodów rodziny (nie dających możliwości pokrycia bieżących kosztów utrzymania) był w stanie uiścić wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 1.751 zł (wpisu dokonano 12 stycznia 2012 r.), co wynika z akt sprawy o sygn. akt I SA/Op 324/11. Oznaczać to może, iż skarżący bądź też osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają inne źródła dochodów lub korzystają z pomocy osób trzecich. Nie udokumentował jednakże ani rodzaju pomocy, ani podmiotów jej udzielających. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Szczególnie jeżeli uwzględni się fakt, iż skarżący pomimo wezwania nie przedłożył żadnych informacji odnośnie przychodów i dochodów uzyskiwanych przez żonę, jak też jej zeznania podatkowego oraz wyciągów z lokat i lokat bankowych. Mało wiarygodnego i niespójnego obrazu sytuacji finansowej przedstawionej przez skarżącego dopełnia również to, iż skarżący pomimo bycia osobą bezrobotną od 1 stycznia 2011 r. do 1 grudnia 2011 r. ( a więc nie uzyskując żadnych dochodów) był w stanie 29 czerwca i 22 sierpnia 2011 r. uiścić wpisy w łącznej wysokości 7.260 zł (w niniejszej sprawie–2.279 zł, w sprawie o sygn. akt I SA/Op 271/11 - 2.000 zł, w sprawie o sygn. akt I SA/Op 321/11 – 2.981 zł), nie wspominając już o opłatach kancelaryjnych za sporządzenie uzasadnień wyroków w tych sprawach w kwocie 300 zł. Skoro skarżący nie uzupełnił w pełni danych i dokumentacji pod kątem, który został mu nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF referendarz nie mógł bazować na szczątkowych, niepotwierdzonych i do tego mało wiarygodnych danych zawartych w tym wniosku. W związku z powyższym, w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową jego i rodziny, należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W tym względzie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne, rozbieżne czy też przeczą zasadom logicznego rozumowania. Również w szeregu innych orzeczeniach NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji ( Sygn. akt: II FZ470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05 ). Przy tym należy podkreślić, iż to, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie jest konsekwencją jego działania. Nie dopełnił on bowiem w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, szczególnie gdy pismem z 10.02.2012 r. został do tego wezwany. Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.ps.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.