I SA/Op 280/09

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu: - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu 2 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z [...] Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu z dnia [...] Nr [...] określającą T. L. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych 2003 r. w wysokości 2.479.019,00 zł. Kwota ta stanowi jednocześnie wartość przedmiotu zaskarżenia. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 24.791 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 12.396 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Skarżący T. L. na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej ustawą, zwrócił się o przyznanie w przedmiotowej sprawie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy oświadczył, iż od grudnia 2003 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W części wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wykazał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z dwoma niepełnoletnimi synami ( 12 lat i 8 lat ) oraz że poza samochodem osobowym marki Peugeot 406 ( rok produkcji 2000 ), zajętym na poczet zobowiązań, nie posiada majątku jak też nie osiąga żadnych dochodów. W ocenie referendarza przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacje były niewystarczające do oceny jego sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej oraz budziły wątpliwości co do ich zgodności ze stanem rzeczywistym, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 19 czerwca 2009 r. ( w związku zarządzeniem referendarza z dnia 18 czerwca 2009 r. ) wezwano go do przekazania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego i rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie ( tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających mu pokrycie tych kosztów ( tj. dokładne wyjaśnienie z czego utrzymuje siebie i dwóch niepełnoletnich synów ) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość Informacji w tym zakresie, - stosownych zaświadczeń z urzędu pracy potwierdzających jego status jako osoby bezrobotnej oraz wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, - wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez niego działania w celu uzyskania pracy czy też pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są przez niego podejmowane. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie bowiem do art. 245 ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 ustawy ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 ustawy ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanego wyżej przepisu art. 246 § 1, pkt 2 ustawy wskazuje, iż prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Do takich sytuacji zliczyć należy przypadek osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Jak bowiem zostało stwierdzone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. ( GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, iż od miesiąca grudnia 2003 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zaznaczając jednocześnie, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwoma niepełnoletnimi synami. Tego rodzaju oświadczenie nie sposób było uznać za wiarygodne, mając na względzie chociażby elementarne koszty utrzymania mieszkania i wyżywienia. W celu wyjaśnienia tej sytuacji wezwano skarżącego do przekazania informacji i dokumentów w wyżej opisanym zakresie. W odpowiedzi w piśmie z 23 czerwca 2009 r. skarżący stwierdził, iż od 5 maja 2005 r. ( od dnia zwolnienia z aresztu śledczego ) pozostaje " na utrzymaniu " żony A. S., z którą wspólnie z dziećmi zamieszkuje w domu jednorodzinnym, dodając zarazem, że zawarł z nią umowę o wyłączeniu wspólności majątkowej ( załączona została do pisma ) i w związku z tym nie potrafi wskazać jaki uzyskuje dochody i jakie ponosi wydatki na utrzymanie całej rodziny. Jednocześnie oświadczył, iż nie posiada konta bankowego, nigdy nie rejestrował się w urzędzie pracy jako bezrobotny i nie starał się o jakikolwiek zasiłek z pomocy społecznej, zaś jego starania o podjęcie pracy, ze względu na jego sytuację społeczno-prawną nie przyniosły pożądanego skutku. Odnosząc się do całej sytuacji skarżącego przedstawionej, zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w opisanym powyżej piśmie należy stwierdzić, iż nie wykazał, że spełnia przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy w punkcie 10 urzędowego formularza wymaga się oświadczenia o dochodach również osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, w szczególności małżonka, z którym się wspólnie zamieszkuje, i który ponosi koszty utrzymania całej rodziny, co zostało przez skarżącego nadmienione w powołanym piśmie. Zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, nie wyłączając w niej pomocy w zapłacie niezbędnych kosztów sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego ( postanowienie NSA z 6.10.2004 r., syg. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005 oraz postanowienie NSA z 29.09.2005 r., II FZ 572/05, niepubl. ). Zatem fakt wyłączenia ustawowej wspólności majątkowej małżonków nie ma znaczenia przy dokonywaniu oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego, w szczególności gdy oboje pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, czego skarżący nie wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a co wynika z przedłożonego, na wezwanie, pisma. Oznacza to, że dochody i stan majątkowy żony skarżącego należy uwzględnić przy ocenie jego możliwości finansowych. W związku z tym przedłożenie majątkowej umowy małżeńskiej o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej nie stanowi wypełnienia obowiązku określonego w wezwaniu w zakresie informacji dotyczących kosztów ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego jak i dochodów uzyskiwanych w tym gospodarstwie pokrywających ponoszone koszty. Poza tym kierując się zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego przy dokonywaniu weryfikacji przekazanych informacji nie sposób uznać za wiarygodne oświadczenie skarżącego, iż będąc od grudnia 2003 r. bez pracy podejmował on starania o nią skoro nawet nie dokonał pierwszej czynności jaką należało w tym celu podjąć a jaką jest rejestracja w urzędzie pracy swojej osoby jako bezrobotnej. Konkludując należy podkreślić, iż to, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie jest konsekwencją jego działania. Nie dopełnił on bowiem w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, szczególnie gdy pismem z 19 czerwca 2009 r. został do tego wezwany. Przy tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 ustawy, postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy ( por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl. ). W tym względzie należałoby powołać również stanowisko N S A zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 w/w ustawy, orzeczono odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.