I SA/Op 338/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 czerwca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy W piśmie z 27 lipca A. C. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 27 czerwca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. Zarządzeniem z 24 sierpnia 2011 r. (karta 21) wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu w kwocie 400 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi, wskazując jako podstawę ustalenia wysokości wpisu § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ). W terminie do złożenia wpisu skarżący A. C. złożył wniosek, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że w wyniku powodzi mającej miejsce w lipcu 1997r., w lipcu 2008 r. i maju 2010 r. poniósł znaczne szkody (zgodnie z jego twierdzeniem mieszczące się w granicach 70.000 zł), że w kilku sprawach uiścił wpisy od złożonych skarg, że wraz z żoną są i w niedalekiej przyszłości będą zobowiązani do uiszczenia kilku wpisów od skarg, oraz że z powodu powodzi nie uzyskano z gospodarstwa rolnego żadnych przychodów. Jednocześnie odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną M. C., a jedynymi dochodami uzyskiwanymi w tym gospodarstwie domowym są dochody jego żony z najmu mieszkań i czasowej renty łącznej w wysokości 1.370,39 zł brutto. Z prowadzonej przez siebie pozarolniczej działalności gospodarczej za 2010 r. i za lipiec 2011 r. wykazał stratę, zaś z prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa rolnego brak przychodów. Natomiast na posiadany przez niego i żonę majątek składają się: dom mieszkalny o powierzchni 150 m² z budynkiem gospodarczym, dwa lokale mieszkalne o powierzchni odpowiednio 19 i 24 m², nieruchomość rolna o powierzchni 1,43 ha oraz samochód osobowy marki KIA o wartości 17.000 zł. Ponadto oświadczył, że wspólnie z żoną obciążeni są kredytami bankowymi na kwotę 160.000 zł zaciągniętymi na spłatę zobowiązań podatkowych. Referendarz sądowy uznał informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego pismem z 9 września 2011 r. (karta 30) do przekazania, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania, dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego, rodzinnego i dochodów, tj. szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego i żonę kosztów na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu i wymienionych w formularzu PPF mieszkań) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, informacji odnośnie obciążeń dochodów jego i żony innymi wydatkami niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan (w przypadku kredytów wezwano do przedłożenia umów kredytowych łącznie z harmonogramem spłaty), dowodów potwierdzających oświadczenie o stratach poniesionych w gospodarstwie rolnym (z który wynikałaby m.in. skala tych strat), kserokopii deklaracji podatkowych dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT) oraz opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za kwiecień, maj, czerwiec, lipiec i sierpień 2011 r., dokumentów dotyczących najmu mieszkań (m.in. umów i odpowiednich deklaracji za ostatni okres), wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. Referendarz, w wyniku analizy przekazanych przez skarżącego pisma z 16 września 2011 r. (k. 32) oraz dokumentów w postaci faktur dotyczących wywozu nieczystości, dostawy energii elektrycznej, gazu i wody oraz wyciągów bankowych (k. 33-43), uznał że skarżący nie wywiązał się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jego sytuacją majątkową, rodzinną i finansową, nałożonego pismem z 9 września 2011 r. i postanowieniem z 28 września 2011 r. odmówił przyznania prawa pomocy (k. 45-51). W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza, podnosząc, że naruszono przepisy przez ustalenie w sposób dowolny, iż przekazane przez niego informacje były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Skarżący stwierdził bowiem, iż przedłożone wyciągi bankowe, w których wykazano wysokość rat kredytów, a także inne dokumenty przedłożone w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem, pozwalają na pełną ocenę jego sytuacji. Ponadto skarżący powołał się na aktualne dane odnośnie swojej sytuacji, które przekazał wraz wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przy sprawie o sygn. akt I SA/Op 363/11. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie stwierdzono, iż brak jest podstaw do odrzucenia sprzeciwu. W związku z tym wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w rozpoznawanej sprawie, oprócz informacji i dokumentów przekazanych przy tym wniosku, Sąd wziął pod uwagę również informacje i dokumenty przedłożone w toku postępowań toczących się przed tut. Sądem z udziałem skarżącego i jego żony (I SA/Op 92/11, I SA/Op 363/11), w tym dokumenty dotyczące umów kredytowych i pożyczek (umowa kredytu z 24.07.2008 r. na kwotę 125.000,00 zł z okresem spłaty do 16.07.2015 r., umowa pożyczki z 12.12.2008 r. na kwotę 20.000,00 zł z harmonogramem spłaty w 60 miesięcznych ratach, umowa pożyczki z 29.04.2010 r. na kwotę 41.000,00 zł, zmieniony harmonogram spłaty kredytu w kwocie 41.102,10 zł z terminem spłaty od 03.2011 r. do 05.2013 r.), zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu z tytułu najmu za rok 2010 (PIT-28), w którym wskazano przychód w kwocie 12.803,95 zł, deklaracje VAT-7K za drugi i trzeci kwartał 2011 r., w których skarżący wykazał wartość sprzedanych towarów i usług na łączną kwotę 7.025,00 zł (co średnio miesięcznie stanowi kwotę 1.170,83 zł ) oraz wartość nabytych w tym okresie towarów i usług w kwocie 4.444,00 zł ( co średnio miesięcznie stanowi kwotę 740,66 zł). W ocenie Sądu, informacje przekazane przez skarżącego w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie jak i wynikające z opisanych wyżej dokumentów i pisma, na które powołał się skarżący w sprzeciwie, są niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, iż przyznanie skarżącemu prawa pomocy jest uzasadnione. Z przekazanych dokumentów i informacji wynika znaczna przewaga pasywów nad aktywami jakie znajdują się w jego gospodarstwie domowym. Takie zobrazowanie przez skarżącego własnej sytuacji finansowej nie wyjaśnia w pełni jej rzeczywistego stanu. Nie sposób bowiem uznać za wiarygodne oświadczenie skarżącego, iż aktualnie miesięczne dochody jego żony z tytułu najmu mieszkań i renty czasowej w łącznej wysokości 1.370,39 zł (jak wykazano we wniosku o przyznanie prawa pomocy) oraz jego przychody z działalności gospodarczej w wysokości 1.170,83 zł (co wynika z deklaracji VAT-7K złożonej przy sprawie sygn. akt I SA/Op 263/11) stanowią jedyne źródło utrzymania obojga małżonków, skoro z przekazanych umów kredytowych i pożyczek wynika, że tylko same miesięczne zobowiązania z tytułu rat kredytów i pożyczek stanowią kwotę 4.174,85 zł. W tym względzie za niewystarczające należy uznać oświadczenie skarżącego zawarte w sprzeciwie, iż część rat odsetkowych, a także część kosztów utrzymania takich jak ogrzewanie, prąd woda itp., są ujęte w kosztach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Nie wyjaśnia to kwestii spłaty kapitału w kontekście zadeklarowanych tak niskich przychodów z działalności gospodarczej (jak wskazano wyżej aktualnie w wysokości 1.170,83 zł miesięcznie), które jak wykazuje doświadczenie życiowe wystarczają jedynie na pokrycie niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania dwóch osób. Ponadto należy wskazać, iż przewagę pasywów wykazanych przez skarżącego nad wykazanymi przez niego aktywami powiększają wydatki związane z utrzymaniem domu przy ulicy [...] (wywóz nieczystości, dostawa energii elektrycznej, gazu i wody) w kwocie 432,85 zł. Zdaniem Sądu, znaczna przewaga pasywów nad aktywami rodzi wątpliwości co do możliwości funkcjonowania skarżącego i jego gospodarstwa domowego przy tak znacznych zobowiązaniach i deficycie środków finansowych. Nie jest sporną okolicznością to, iż skarżący i jego żona pomimo wskazanych obciążeń finansowych funkcjonują samodzielnie, nie wskazali bowiem na konieczność poszukiwania pomocy finansowej od osób trzecich (krewni, przyjaciele) lub pomocy finansowej od Państwa. Poza tym należy wskazać, iż skarżący nie przekazał pełnej informacji również na temat kosztów ponoszonych przez niego i żonę na bieżące utrzymanie. Niewątpliwym jest przecież, że poza kosztami związanymi z wywozem nieczystości, dostawą energii elektrycznej, gazu i wody (co do których przedłożył odpowiednie dokumenty), skarżący i jego żona ponoszą inne wydatki zapewniające minimum potrzeb życiowych, np. związanych z zakupem wyżywienia, ubrania, środków higieny, czystości. Wydaje się, iż racjonalne gospodarowanie własnymi środkami finansowymi pozwala stronie na określenie chociażby przybliżonych wielości wydatków ponoszonych na te potrzeby życiowe. W związku z powyższym, w sytuacji, gdy skarżący nie przedłożył dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową jego i rodziny, a także gdy niewyjaśniona przez skarżącego pozostała kwestia znacznej rozbieżności pomiędzy deklarowanymi dochodami i wydatkami, należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne i obrazują niespójną sytuację w jakiej znajduje się skarżący (por. postanowienie NSA z 26.02.2009r., sygn. akt I FZ 23/09 oraz postanowienie NSA z 11.06.2010 r., sygn. akt I OZ 416/10, WWW.nsa.orzeczenia.gov.pl), czy też są rozbieżne i przeczą zasadom logicznego rozumowania. Zatem Sąd uznał, iż nie jest możliwa pełna ocena sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej wnioskodawcy, a w świetle złożonych w sprawie dokumentów i oświadczeń nie zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z przedstawionych powyżej przyczyn na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. postanowiono jak na wstępie.