I SA/Op 340/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Judecki Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lipca 2025 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 4 marca 2025 r., nr SKO.40.2899.2024.śr w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia 14 października 2024 r., nr GOPS 4538.5.2024, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącej B. P. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej przez B. P. [dalej: skarżąca, strona, wnioskodawczyni] jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu [dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy] z 4 marca 2025 r., nr SKO.40.2899.2024.śr, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy B. [Wójt, organ I instancji] z 14 października 2024 r., nr GOPS 4538.5.2024, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 18 października 2023 r. strona złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w B. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką K. K. [dalej: podopieczna]. Sprawa zainicjowana przez wnioskodawczynię była kilkakrotnie rozpatrywana przez organy administracyjne obu instancji. W stanie sprawy zawisłej przed Sądem sytuacja prawna strony wynika z: - decyzji Wójta Gminy B. z 23 września 2024 r., nr [...], uchylającej w całości decyzję ustalającą stronie prawo do zasiłku dla opiekuna z 6 października 2015 r., nr [...], od 1 października 2023 r., na wniosek skarżącej, - decyzji Wójta Gminy B. z 14 października 2024 r. odmawiającej wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką K. K., utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją SKO z 4 marca 2025 r. W uzasadnieniu zaskarżonej obecnie decyzji z 4 marca 2025 r. Kolegium wyjaśniło między innymi, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż strona od 2010 r. jest osobą bierną zawodowo, ponieważ musiała sprawować opiekę nad matką. Matka wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, zgodnie z wydanym orzeczeniem - wymaga stałej i długotrwałej opieki osoby drugiej w zaspokajaniu podstawowych potrzeb w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawczyni nie mieszka razem z matką, ale twierdzi, że jest u matki codziennie, a zakres godzinowy jest zależny od potrzeb matki. W ocenie pracownika socjalnego czas, który jest spędzany wspólnie z podopieczną, wynika ze sposobu funkcjonowania rodziny i podziału ról, a niekoniecznie z potrzeby sprawowania bezpośredniej i stałej opieki nad matką wnioskodawczyni. Podopieczna nie ma problemu z opuszczaniem mieszkania i udania się jako pasażer do rodziny zamieszkałej w innej miejscowości. Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że podopieczna często jest widywana przez środowisko lokalne, gdy samodzielnie opuszcza mieszkanie celem dokonania zakupów w pobliskich sklepach, czy idąc do kościoła. Porusza się z pomocą laski, jest osobą komunikatywną, w logicznym kontakcie (adekwatnym do wieku), posiada aparat słuchowy, z którego korzysta wybiórczo, jest zorientowana wobec swojego stanu zdrowia i potrafi zasygnalizować swoje dolegliwości. Podopieczna potrafi samodzielnie przygotować ciepły napój i drobny posiłek, samodzielnie korzysta z toalety. W łazience jedynym udogodnieniem jest zamontowana miska toaletowa, brak jest dodatkowych udogodnień, które wskazują na zgłaszane problemy z przemieszczaniem się. Matka wnioskodawczyni potrafi samodzielnie korzystać z telefonu, telewizora, czytać książki, leki przyjmuje samodzielnie, korzysta z dozownika na leki. Potrafi samodzielnie zorganizować sobie wolny czas i planować czynności. Wnioskodawczyni nie jest w stanie określić, jakie konkretnie czynności wykonuje oraz jaki wymiar godzin w ciągu doby na to przeznacza, czy i jakie czynności pielęgnacyjne wykonuje względem matki. Strona wymieniła ogólnie: pranie, sprzątanie, gotowanie, sprawy urzędowe, wizyty lekarskie, ubieranie, toaleta, mycie, podanie artykułów spożywczych, wprowadzenie pod prysznic. Wnioskodawczyni deklaruje, iż ma udokumentowane jedynie 5 lat pracy, mając [...] lata i twierdzi, że nie jest w stanie podjąć pracy z uwagi na stan zdrowia matki. W ocenie pracownika socjalnego wnioskodawczyni w okresie przed chorobą matki również nie poszukiwała zatrudnienia, co może wynikać z jej wyboru lub innych okoliczności. Zdaniem pracownika socjalnego podopieczna może funkcjonować samodzielnie przy pomocy opiekunki w wymiarze 2 godzin dziennie oraz doraźnej pomocy rodziny. W ocenie SKO przytoczone powyżej ustalenia wywiadu środowiskowego wskazują, że opieka sprawowana przez skarżącą nie nosi znamion opieki stałej, nawet przy założeniu, że opieka nie musi być sprawowana permanentnie przez całą dobę w każdej godzinie. Wykazany stan sprawności podopiecznej wskazuje, że funkcjonuje ona tak jak wiele innych osób w podeszłym wieku. Z kolei czynności opiekuńcze wymienione przez wnioskodawczynię ograniczają się do wybranych czynności życia codziennego, co do których strona nie jest w stanie określić, ile czasu one zajmują, są to czynności, które są także wykonywane przez osoby aktywne zawodowo. Ze spostrzeżeń pracownika socjalnego wynika, że czas spędzany przez skarżącą wspólnie z matką i równolegle z pozostałymi członkami rodziny w mieszkaniu podopiecznej lub w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni, nie wynika z potrzeb sprawowania opieki nad matką, tylko ze sposobu funkcjonowania rodziny. Poza tym, mając na względzie sprawność podopiecznej, pomoc przy czynnościach higienicznych również nie wskazuje, aby była to pomoc szczególnie uciążliwa uniemożliwiająca podejmowanie zatrudnienia. Ustalenia wywiadu potwierdzają, że matka wnioskodawczyni potrafi bez wsparcia córki samodzielnie przemieszczać się poza mieszkaniem i podejmować drobne czynności życia codziennego, nie wymaga więc stałego nadzoru. Tym samym ogólna kondycja matki wnioskodawczyni nie wymaga od strony takiego angażowania się w opiekę, które wykluczałoby ją na przykład z aktywności na rynku pracy. Organ odwoławczy stwierdził, że opisane wyżej czynności opiekuńcze w przeważającej większości stanowią typowe obowiązki, które są realizowane przez osoby aktywne zawodowo, gdyż mają one charakter uniwersalny, skoro nie dotyczą tylko wąskiego grona osób, co do których istnieje konieczność zapewnienia opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Czynności tak zwanego porządku dziennego mogą być wykonywane w czasie wolnym od pracy, w tym także przed udaniem się do pracy lub po powrocie z niej, tak samo może się to odbywać w kwestii przygotowania posiłków. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że strona w świetle przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.) [dalej: uśr], w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., nie spełnia warunków nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zatem do tego dnia nie powstało jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Na decyzję Kolegium złożyła skargę strona, podnosząc przy tym zarzuty: - naruszenia przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 uśr, wskutek przyjęcia, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) [dalej: kpa], poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego, wskutek przyjęcia, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Strona wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie jako bezpodstawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: ppsa). Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppsa sąd uwzględniając skargę na decyzję: 1) uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa). Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, to jest weryfikuje, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność z przepisami prawa decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej. Badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność, lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W konsekwencji sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy, kierując się zasadami współżycia społecznego, ale w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji publicznej - orzekając w sprawie - nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu w rozpoznanej sprawie nie wystąpiły przesłanki stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji albo wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego jej wydaniem - wynikające z przepisów kpa. Sąd wyjaśnia, że w zaskarżonej decyzji Kolegium prawidłowo ustaliło stan prawny sprawy zgodnie z brzmieniem art. 17 uśr, obowiązującym do końca roku 2023. Wynika to z faktu, że strona złożyła swój wniosek jeszcze w październiku 2023 r., podnosząc, że sprawuje opiekę nad matką niepełnosprawną w stopniu znacznym i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia. Zastosowanie w sprawie znajduje więc art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 ze zm.), zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (czyli uśr), do którego prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem nowelizacja art. 17 uśr, dokonana mocą art. 43 pkt 4 ustawy o świadczeniu wspierającym, nie kształtuje sytuacji prawnej skarżącej w niniejszej sprawie. Okoliczność ta pozostaje poza sporem. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza istnienie w dniu złożenia wniosku wymaganych przez prawo przesłanek, co oznacza, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. organy administracji, rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r., zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim przypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie już przed 1 stycznia 2024 r. spełniała wszystkie wymagane przepisami uśr warunki, a jedynie organ nie wydał przed tą datą decyzji przyznającej świadczenie. Regulacja z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym umożliwia więc przyznanie świadczenia jedynie w sytuacji, gdy strona przed zmianą przepisów złożyła wniosek, ale organy nie zdążyły go rozpoznać do dnia 31 grudnia 2023 r. Artykuł 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443). Kolegium prawidłowo więc dokonało wykładni prawa z uwzględnieniem wyroku Trybunału. Okoliczność ta jest niesporna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Prawo to może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. Stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.) [dalej: kro], obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 kro). Skarżąca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki i okoliczność ta nie jest sporna. Niekwestionowane w sprawie są też ustalenia Kolegium, iż: 1) w sprawie nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 17 ust. 5 uśr, stanowiące przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia; 2) osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania nie złożyła wniosku o świadczenie wspierające, co skutkowałoby obligatoryjnym zawieszeniem postępowania z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 63 ust. 7 ustawy o świadczeniu wspierającym; 3) skarżąca nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr). Istota sporu, który wyłonił się w sprawie niniejszej, sprowadza się do ustalenia, czy skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 uśr). Zdaniem Sądu jest w sprawie ustaleniem pewnym i bezdyskusyjnym, że podopieczna została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Taki stan faktyczny potwierdzony jest orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności podopiecznej z 5 grudnia 2012 r., nr [...], wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, której wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 uśr, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka. Przepis art. 17 ust. 1 uśr zakłada związek między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Ocenie podlegać może to, czy ubiegający się o świadczenie jest osobą faktycznie sprawującą opiekę i czy zrezygnował z zatrudnienia (podejmowania zatrudnienia). Przepis ten nie zakłada jednak, że do oceny organu należy zakres potrzeb osoby niepełnosprawnej. To wyspecjalizowany organ orzeka o stopniu niepełnosprawności, a w konsekwencji o potrzebie uzyskiwania stałego bądź długookresowego wsparcia ze strony opiekuna (wyrok NSA z 14 maja 2025 r., sygn. akt I OSK 987/24). W takim kontekście prawnym sprawy Sąd nie akceptuje oceny zapisanej w wywiadzie środowiskowym, która zdaje się sugerować, że podopieczna wykazuje się sprawnością i samodzielnością nieadekwatną do orzeczonego stopnia niepełnosprawności oraz ustalonej znacznie ograniczonej zdolności do samodzielnej egzystencji. Dopóki orzeczenie o niepełnosprawności z 5 grudnia 2012 r. pozostaje w obrocie prawnym, zapisane w nim ustalenia są wiążące dla organów rozstrzygających sprawę z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i przesądzają o spełnieniu przesłanki niepełnosprawności w stopniu znacznym z art. 17 ust. 1 uśr. Podobne stanowisko zajęło również Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dalej, zdaniem Sądu, na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęcia "opieki" ("sprawowania opieki", "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się też jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 uśr wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnieniem zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Świadczenie to powinno stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia, wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma z art. 17 ust. 1 uśr odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w tej normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 uśr oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowe jest to, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga (wyrok NSA z 28 maja 2025 r., sygn. akt I OSK 1276/24). Rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować. Należy przy tym podkreślić, że wymóg rezygnacji z możliwości zarobkowania - rzeczywistej bądź potencjalnej - w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został przez ustawodawcę powiązany z żadnym zakresem - czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym - jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ nie może ustalać wcześniejszych przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania oraz brak możliwości jego podjęcia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną należy więc oceniać na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Irrelewantne jest zatem, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej lub jej nie podejmował wcześniej z innych przyczyn, o ile w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała rzeczywista konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie/wykonywanie zatrudnienia (wyrok NSA z 10 czerwca 2025 r., sygn. akt I OSK 1521/24). Odnosząc powyższe do stanu faktycznego wynikającego z akt sprawy administracyjnej, Sąd stwierdził, że wskazywana w wywiadzie środowiskowym okoliczność, iż wnioskodawczyni była ogólnie bierna zawodowo przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, jest w stanie prawnym sprawy nieistotna. Również SKO nie upatrywało w niej przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, motywując wydaną decyzję niewielkim zakresem świadczeń opiekuńczych wykonywanych przez stronę i wskazując na nieistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną nad matką opieką, wywodząc to z ustaleń wywiadu środowiskowego. Powyższa ocena stanu faktycznego sprawy nie została jednak przez Sąd zaakceptowana, ponieważ w swej analizie organ odwoławczy pominął ważną okoliczność wynikającą z dokumentów przedłożonych przez organ I instancji, a mianowicie to, że skarżąca pobierała zasiłek dla opiekuna, z którego zrezygnowała, wobec czego Wójt, mocą decyzji z 23 września 2024 r., uchylił własną decyzję przyznającą stronie to świadczenie. Sąd zauważył, że świadczenie tego rodzaju było wypłacane skarżącej na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2024 r. poz. 246 ze zm.) [dalej: uwzo]. Na zasadzie art. 2 ust. 1 uwzo zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) [dalej: ustawa zmieniająca] z dniem 1 lipca 2013 r. Notabene przywołany art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej został uznany za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13 (Dz.U. z 2013 r. poz. 1557). Artykuł 11 ust. 3 ustawy zmieniającej stanowił, że wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej. Ten ostatni przepis (również uznany za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13) głosił, że osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Ustawa zmieniająca, na podstawie jej art. 15, co do zasady weszła w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Upraszczając, osoba uprawniona do zasiłku dla opiekuna musiała spełniać przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z przepisów uśr w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012 r., co potwierdza art. 13 ustawy zmieniającej stanowiący, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. Wspomniane przepisy dotychczasowe to w szczególności art. 17 ust. 1 pkt 2 uśr (o treści z 31 grudnia 2012 r.), według którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których, zgodnie z przepisami kro, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takim stanie prawnym i faktycznym sprawy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium zabrakło rozważań wyjaśniających, jakie zmiany w zakresie i sposobie sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad niepełnosprawną matką zaistniały od dnia uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna (23 września 2024 r.) do dnia wydania zaskarżonej decyzji SKO (4 marca 2025 r.), które przesądzałyby o tym, że przestał istnieć związek przyczynowo-skutkowy z art. 17 ust. 1 uśr, a więc związek pomiędzy koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką a niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę. Związek taki niewątpliwie istniał do 23 września 2024 r., ponieważ skarżąca była uprawniona do zasiłku dla opiekuna, którego przesłanki przyznania były bardzo podobne (wręcz identyczne) do przesłanek przyznania wnioskowanego obecnie świadczenia pielęgnacyjnego. Odpowiedzi na takie pytanie zabrakło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i w dokumentach zebranych w aktach administracyjnych przedłożonych Sądowi. Z akt sprawy administracyjnej nie wynika, żeby opieka sprawowana przez stronę w roku 2025 różniła się, co do zakresu i sposobu jej wykonywania, od tej wykonywanej w przeszłości, bo nie przeprowadzono postępowania dowodowego w tym kierunku. Co więcej, w świetle zebranych w sprawie administracyjnej materiałów i dowodów, podopieczna jest osobą niesamodzielną, żaden jednak przepis nie wymaga by była osobą wymagającą aktywności opiekuna dosłownie we wszystkich sprawach jej życia codziennego. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 uśr musi odpowiadać jej potrzebom, a równocześnie uniemożliwiać aktywność zawodową opiekuna. Taka regulacja pozostawia pewien margines władzy dyskrecjonalnej organu oceniającego, czy złożony wniosek o świadczenie pielęgnacyjne znajduje uzasadnienie w okolicznościach faktycznych ustalonych w sprawie. Ocena ta musi być jednak należycie uzasadniona, szczególnie w przypadku, gdy organ odmawia przyznania objętego wnioskiem świadczenia. Uzasadnienia tego rodzaju zabrakło w decyzji negatywnej wydanej w sprawie niniejszej, przede wszystkim z powodu niewyjaśnienia, dlaczego skarżąca została w przeszłości uznana za osobę spełniającą przesłanki przyznania zasiłku dla opiekuna, a równocześnie stwierdzono, że obecnie nie spełnia kryteriów przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto nie wyjaśniono wystarczająco i przekonująco, dlaczego osoba, która została w sposób wiążący uznana za osobę wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, miałaby by być należycie objęta opieką sprawowaną przez 2 godziny dziennie i w razie potrzeby - doraźną opieką rodziny. Dopiero dokładne wyjaśnienie tych kwestii pozwoli na ustalenie, czy istnieje ścisły związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a sprawowaniem opieki nad matką. Stwierdzone przez Sąd braki w zakresie postępowania wyjaśniającego oraz w zakresie sporządzonego uzasadnienia decyzji organu odwoławczego stoją w sprzeczności z zasadami postępowania administracyjnego z art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa. Tym samym złożona przez stronę skarga, w której podniesiono zarzut niedostatecznego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, co skutkowało nietrafnym, bo przedwczesnym i niewystarczająco umotywowanym wnioskiem, że skarżąca pomimo niepodejmowania zatrudnienia nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 uśr, była uzasadniona w stopniu nakazującym jej uwzględnienie przez Sąd. Ponieważ ujawnione wady występują w decyzjach organów obu instancji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 ppsa, orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. W toku ponownie prowadzonego postępowania organy powinny (art. 153 ppsa) tak uzupełnić postępowanie wyjaśniające, by możliwe było racjonalne i przekonująco umotywowane ustalenie, czy w sprawie istnieje, albo nie istnieje, związek przyczynowo-skutkowy z art. 17 ust. 1 uśr, czego dotąd zabrakło. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku uwzględniając stawkę opłaty za czynności adwokata w kwocie 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym z art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ppsa, na zgodny wniosek stron postępowania sądowoadministracyjnego.