I SA/Op 350/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2026 r. sprawy ze skargi P. P., reprezentowanego przez kuratora – adwokata R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 20 lutego 2025 r., nr SKO.40.2424.2024.ps w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle, z dnia 22 sierpnia 2024 r., nr DPŚ.5120.303.2023. P. P. (dalej jako: "strona", "skarżący"), reprezentowany przez kuratora - adw. R. M. (dalej jako: "kurator"), zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (zwanego dalej: "SKO" lub "Kolegium") z dnia 20 lutego 2025 r., nr SKO.40.2424.2024.ps, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle (zwanego dalej też: "organem pierwszej instancji") z dnia 22 sierpnia 2024 r., nr DPŚ.5120.303.2023, ustalającą skarżącemu odpłatność za pobyt ojca A. P. w Domu Pomocy Społecznej w K. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji Kolegium powołało art. 1 i art. 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 - dalej jako: "k.p.a."). W jej uzasadnieniu SKO przedstawiło w pierwszej kolejności dotychczasowy przebieg postępowania (str. 1 - 4 uzasadnienia decyzji SKO). Wskazało w nim m.in., że w jego wyniku organ pierwszej instancji decyzją z dnia 22 sierpnia 2024 r. ustalił P. P. odpłatność za pobyt ojca A. P. w Domu Pomocy Społecznej w K. w wysokości: 1 905,56 zł miesięcznie od 1 czerwca 2023 r. do 31 stycznia 2024 r.; 2 319,56 zł od 1 lutego 2024 r. do 29 lutego 2024 r.; 2 255,39 zł miesięcznie od 1 marca 2024 r. W uzasadnieniu prawnym zaskarżonej decyzji własnej Kolegium przytoczyło i omówiło zasady dotyczące umieszczania osób w domach pomocy społecznej i ustalania odpłatności za pobyt w tych placówkach uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (według stanu prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji Kolegium: Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm. - dalej jako: "u.p.s.") (tj. art. 54 ust.1, art. 60 ust. 1 i 2 oraz art. 61 ust. 1, 2, 2d, 2e i 2f u.p.s.) (str. 4 - 5 uzasadnienia decyzji SKO). Z kolei w uzasadnieniu faktycznym zaskarżonej decyzji SKO obszernie i szczegółowo przytoczyło poczynione w toku postępowania ustalenia faktyczne m.in., że A. P. decyzją organu pierwszej instancji z dnia 4 lutego 2020 r. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w K. Decyzją tego organu z dnia 15 maja 2023 r., zmieniającą decyzję z dnia 4 lutego 2020 r., ustalono jego odpłatność za pobyt w tym domu w wysokości 1 058,67 zł miesięcznie. Decyzją z dnia 19 marca 2024 r. odpłatność została ustalona na kwotę 1 187,21 zł. Kwoty te nie pokrywają średniego miesięcznego kosztu utrzymania w ww. placówce, wynoszącego: do dnia 31 stycznia 2024 r. - 5 170,00 zł, od dnia 1 lutego 2024 r. - 5 998,00 zł. Ustalono również, że krąg osób, na których ciąży obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt A. P. w domu pomocy społecznej obejmuje jego (zstępnych) dzieci: Ł. P., P. P. i J.O. Jednak z uwagi na niemożność ustalenia adresu zamieszkania P. P. organ pierwszej instancji skutecznie doprowadził do ustanowienia kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Na wniosek Gminy Kędzierzyn-Koźle Sąd Rejonowy w K.1, [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 1 września 2023 r., sygn. akt [...], sprostowanym postanowieniem z dnia 17 października 2023 r., na podstawie art. 184 § 1 k.r.o. postanowił ustanowić dla nieznanego z miejsca pobytu P. P. kuratora w osobie adw. R. M. do zastępowania P. P. w postępowaniu administracyjnym w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wstępnego P. P. – A. P. Wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie o ustalenie odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej było prowadzone z udziałem tegoż kuratora, który w jego toku składał środki zaskarżenia oraz, obecnie rozpoznawaną, skargę na decyzję ostateczną Kolegium z dnia 20 lutego 2025 r. Ustalono również, że P. P. prawdopodobnie przebywa za granicą, nie posiada dochodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym w Polsce, jak również nie podlega ubezpieczeniu w ZUS ani KRUS i nie ma możliwości ustalenia, czy nie posiada on innych dochodów wymienionych w u.p.s. Kolegium wskazało również na jakiej podstawie (decyzja lub umowa) i w jakiej wysokości każdy z pozostałych zstępnych partycypuje w odpłatności za pobyt ojca w DPS od dnia 1 czerwca 2023 r. (tj. od dnia w którym ustalono odpłatność wobec wszystkich osób zobowiązanych) (str. 5 - 8 uzasadnienia decyzji SKO). Sąd w tym miejscu tylko wtrąca i zaznacza, że ww. ustalenia faktyczne nie są sporne, mają odzwierciedlenie w materiale dowodowym i nie budzą wątpliwości Sądu. Co do kwestii stanowiącej zaś istotę sporu zauważyć należy, że Kolegium, za organem pierwszej instancji, częściowo uzupełniając jego argumentację, stwierdziło w decyzji własnej, że z uwagi na nieznane miejsce zamieszkania P. P., na którym ciąży obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania wstępnego A. P. w DPS, brak jest możliwości zawarcia z nim umowy w sprawie odpłatności za pobyt w DPS, co mimo niewyartykułowania tego wprost w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (organu pierwszej instancji - dopisek Sądu) należy traktować jako równoważne z odmową zawarcia takiej umowy oraz brakiem możliwości przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego i tym samym nie ma możliwości jednoznacznego ustalenia wysokości jego dochodów i ustalenia czy przekraczają one 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie. Te zaś okoliczności, co wyżej wskazano, odpowiadają sytuacjom określonym w art. 61 ust. 2e u.p.s. Brak jest racjonalnych podstaw do przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego, których odpowiedzialność jest li tylko subsydiarna, ciężaru utrzymywania osób korzystających z prawa pobytu w domach pomocy społecznej, w sytuacji istnienia osób zobowiązanych do ich utrzymywania w pierwszej kolejności (str. 7 i 8 uzasadnienia decyzji SKO). Skargę na decyzję Kolegium wniósł reprezentujący skarżącego kurator. Kurator zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 61 ust. 2d u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję ustalającą odpłatność skarżącego za pobyt ojca w DPS, podczas gdy skarżący nie odmówił zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 przywołanej powyżej ustawy; 2) naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. polegające na zaniechaniu podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego poprzez brak podjęcia realnych działań zmierzających do ustalenia sytuacji majątkowej i osobistej P. P. w sytuacji, gdy brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie zwalnia organu z samodzielnego ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, 3) naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie, brak uzasadnienia decyzji w sposób właściwy, albowiem organ prowadzący postępowanie obowiązany jest w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona i jaki ma wpływ na indywidualną sprawę. Dopiero ustalone w takich warunkach fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący podstawą faktyczną, niezbędną do wydania i uzasadnienia decyzji. Postępowanie dowodowe nie może zostać zakończone, dopóki organ nie ustali czy stan faktyczny przewidziany w normie prawnej wystąpił czy też nie w rozpoznawanej sprawie. W uzasadnieniu skargi uszczegółowił sformułowane w petitum skargi zarzuty. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie na rzecz kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu kosztów postępowania administracyjnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wnosząc o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Sąd, postanowieniem z dnia 15 grudnia 2025 r., na podstawie art. 79 § 1 p.p.s.a., na wniosek osoby zainteresowanej (k. 33 i 35 akt sądowych), ustanowił adw. R. M. kuratorem skarżącego P. P., którego miejsce pobytu jest nieznane (k. 38 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 - zwanej dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Przeprowadzona przez Sąd, w niniejszej sprawie, według wskazanych kryteriów, kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Sąd ogólnie zwraca uwagę, że w sytuacji sądowej kontroli decyzji administracyjnej w pierwszej kolejności podlegają rozpoznaniu przez Sąd kwestie dotyczące naruszenia przepisów postępowania, zwłaszcza kiedy zarzuty w tym zakresie zostaną wprost podniesione. Dla każdego postępowania administracyjnego zasadnicze znaczenie ma bowiem należyte ustalenie i ocena stanu faktycznego sprawy, co obejmuje przestrzeganie przepisów postępowania regulujących tryb dochodzenia organu do prawdy materialnej. Wskazać też przyjdzie, że zakres okoliczności faktycznych, niezbędnych do rozpatrzenia sprawy indywidualnej i wydania decyzji administracyjnej, określają zasadniczo przepisy prawa materialnego. To normy prawa materialnego przesądzają bowiem o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych wymagających ustalenia i oceny (zob. wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 251/21). W rozpoznawanej sprawie granice te wyznaczały przepisy u.p.s. W sprawie nie są sporne i nie budzą wątpliwości Sądu ustalenia Kolegium, które Sąd przytoczył w części sprawozdawczej wyroku. Są znane skarżącemu i ponowne ich przytaczanie w tym miejscu jest zbyteczne. Istota sporu dotyczy rozstrzygnięcia, czy prawidłowo organ uznał, że w ustalonych okolicznościach sprawy na skarżącego można było nałożyć odpłatność za pobyt ojca A. P. w Domu Pomocy Społecznej w K. na zasadzie z art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s. Sporna jest w istocie prawna kwalifikacja (subsumcja) ustalonych przez Kolegium faktów. Ocenę sprawy należy poprzedzić uwagami natury ogólnej. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy u.p.s. Przepis art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. W myśl art. 61 u.p.s. zobowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (ust. 1). Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (ust. 2). Opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d). W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia art. 61 ust. 2f). Procedowanie w zakresie obciążeń finansowych związanych z korzystaniem z usług domu pomocy społecznej organ rozpoczyna od wydania decyzji skierowanej do świadczeniobiorcy, na co wskazuje jednoznacznie treść art. 59 ust. 1 u.p.s. Drugim krokiem w procedurze ustalenia opłaty jest uruchomienie trybu umownego, a organ powinien zwrócić się do wszystkich osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty o jej zawarcie. W tym celu konieczne jest ustalenie w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego sytuacji dochodowej, osobistej, rodzinnej i majątkowej osób zobowiązanych oraz wstępne ustalenie, do jakiej wysokości można obciążyć poszczególne osoby w granicach wyznaczonych art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Trzecim etapem ustalania opłaty (do którego jednak może nie dojść, jeżeli zostanie zawarta umowa) jest wydanie decyzji administracyjnej adresowanej do małżonka i zstępnych przed wstępnymi mieszkańca domu pomocy społecznej. Jeżeli osoby zobowiązane do wnoszenia odpłatności za pobyt małżonka lub krewnego odmówią zawarcia umowy, organ właściwy dla mieszkańca DPS ustali wysokość ich obciążenia w drodze decyzji, uwzględniając ograniczenia wynikające z dochodu tych osób oraz zwolnienia ustawowe i zastosowane przez organ wobec innych zobowiązanych. Znacznie bardziej restrykcyjnie ustawodawca potraktował postawę osób bliskich mieszkańca, którzy odmówią zawarcia umowy i nie wyrażą zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zostanie wówczas ustalona w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. W takiej sytuacji organ nie bierze pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, osobistej ani rodzinnej tych osób (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 lipca 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 81/25). Jak trafnie zauważa się w orzecznictwie, przepis art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s. zakłada swoistą sankcję za brak woli współpracy z organem pomocowym przez osobę zobowiązaną. Interpretacja omawianego przepisu zakłada istnienie elementu wolitywnego osoby zobowiązanej, co ma się przejawiać podwójną odmową - zawarcia umowy oraz przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Porównując treść art. 61 ust. 2e do art. 61 ust. 2d u.p.s. wyraźnie widać, że w art. 61 ust. 2e u.p.s. występuje swoista gradacja następstw uzależniona od postawy osoby zobowiązanej. Artykuł 61 ust. 2e u.p.s. przewiduje najdalej idące skutki, tj. określenie wysokości opłaty bez uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Cel tych unormowań sprowadza się bowiem do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze. Brak zgody na wywiad musi iść w parze z brakiem zgody na przyjęcie warunków umowy (zob. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 30 września 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 420/24; w Bydgoszczy z dnia 20 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Bd 1262/23; w Krakowie z dnia 4 listopada 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 294/24 oraz z dnia 10 września 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1710/23; w Łodzi z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 677/21). Ratio legis art. 61 ust. 2e u.p.s. sprowadza się do możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom uchylającym się od współpracy z organem w tym zakresie (zob. NSA w wyroku z 17 października 2023 r., sygn. akt I OSK 2284/21). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium mając pełną świadomość, że skarżący jest osobą nieznaną z miejsca pobytu uznało jego nieobecność za równoznaczną ze spełnieniem przesłanek kwalifikowanego uchylania się od współpracy z organem w zakresie wskazanym w art. 61 ust. 2e u.p.s., tj. za osobę, która odmawia zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz nie wyraża zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ocena ta jest wadliwa. Odmowa współpracy w organem pomocowym (w tym przypadku wyrażająca się brakiem zgody na zawarcie umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego), aby mogła stanowić podstawę do określenia opłaty za pobyt w DPS w drodze decyzji, musi być jednoznaczna, a nie ustalona w sposób dorozumiany, czy domniemany. Sąd dostrzega, że u.p.s. nie definiuje w jakiej formie ma zostać ujawniony brak współpracy z organem pomocowym (tj. brak zgody na zawarcie umowy, czy na przeprowadzenie wywiadu). W orzecznictwie przyjmuje się, że brak zgody może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy (np. udziału w przeprowadzeniu wywiadu), ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania (zob. wyroki NSA: z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2761/17; z dnia 26 września 2018 r., sygn. akt I OSK 786/18). Także bierność zachowań strony może być uznana za brak zgody (zob. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 379/17). Ujawniona odmowa współpracy musi pozostawać w adekwatnym związku przyczynowym z uprzednią aktywnością procesową samego organu pomocowego, wobec której strona zachowywała się w określony sposób pozwalający ocenić go jako właśnie uchylenie się od współpracy z organem. W aktach administracyjnych nie ma żadnych dowodów na takie zachowanie skarżącego. Jedynym dowodem, że organ pierwszej instancji kontaktował się telefonicznie z skarżącym jest notatka służbowa z dnia 23 maja 2023 r. (k. 59 w aktach admin. organu pierwszej instancji). Od momentu wszczęcia postępowania (pismem z dnia 20 listopada 2023 r.) było ono prowadzone wyłącznie z udziałem kuratora skarżącego jako osoby, której miejsce pobytu jest nieznane (k. 100 - 102 w aktach admin. organu pierwszej instancji). W rozważanym wypadku nie mamy do czynienia z sytuacją aby w toku wszczętego postępowania doszło do uniemożliwienia przez stronę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy niewyrażenia zgody na jego przeprowadzenie lub odmowy zawarcia umowy. Nie zaszła w szczególności sytuacja jak w stanie faktycznym, w eksponowanym przez SKO wyroku WSA w Białymstoku z dnia 19 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 27/19, w którym bezsporną przyczyną nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w miejscu faktycznego zamieszkania strony, było nie wpuszczenie do mieszkania pracownika socjalnego wraz z asystującym funkcjonariuszem Policji. W ocenie Sądu nieuprawnione jest domniemanie faktyczne, że w sytuacji gdy osoba jest nieznaną z miejsca stałego pobytu, to tym samym nie wyraża ona zgody na przeprowadzenie z nią wywiadu środowiskowego i odmawia zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Nie ma żadnych podstaw aby zakładać, że osoba taka świadomie unika kontaktu z organem, skoro organ nie zawiadomił jej nawet o wszczętym i toczącym się postępowaniu oraz o wydanych w jego sprawie decyzjach, bo postępowanie w sprawie prowadzi z udziałem jej kuratora. Sąd podziela pogląd prawny (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 września 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 420/24), że brak informacji o odmowie zawarcia umowy o wysokości wnoszonej opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a także brak możliwości ustalenia wysokości dochodów osoby zobowiązanej, nie jest równoznaczny z odmową zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez stronę postępowania, której miejsce pobytu jest dla organu pomocowego nieznane. Nie jest też zasadne postawienia znaku równości pomiędzy sytuacją, gdy nie jest znane miejsce pobytu skarżącego a uchylaniem się przez zobowiązanego od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i odmową zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. (ibidem oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 listopada 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 294/24). Kolegium akcentuje obowiązek partycypacji skarżącego w kosztach utrzymania wstępnego. Umyka jednak jego uwadze, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Nie można zatem ciężaru utrzymania ojca w DPS nałożyć na osobę, która nie ma ustalonej sytuacji życiowej i dochodowej, bo miejsce jej pobytu jest nieznane dla organu pomocowego. Skład Sądu nie podziela poglądu prawnego Kolegium co do roli kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu (art. 34 § 1 k.p.a.). O ustanowieniu kuratora jako przedstawiciela w ujęciu art. 34 § 1 k.p.a. orzeka sąd opiekuńczy w postępowaniu cywilnym. Chociaż przyjmuje się, że kurator jest ustanawiany na podstawie regulacji prawa materialnego (art. 184 k.r.o.), to jednak uznaje się, że jest to kurator ustanawiany dla danego postępowania administracyjnego (zob. uchwała SN z dnia 24 stycznia 2020 r., sygn. akt III CZP 50/19, Lex nr 2769776). Zakres umocowania tak ustanowionego kuratora ma charakter procesowy a nie materialnoprawny. Dotyczy wyłącznie postępowania administracyjnego w konkretnej wskazanej sprawie administracyjnej aby postępowanie mogło się toczyć zgodnie z prawem. Kurator działa za stronę w postępowaniu, a nie poza nim. Nie jest zatem jego rolą procesową zarządzanie majątkiem skarżącego, czy dokonywanie wszelkich czynności dotyczących osoby i majątku nieobecnego. Ma zapewnić stronie reprezentację formalną (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 listopada 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 294/24). Jego ustanowienie nie zwalnia organu z jego obowiązków procesowych, w tym obowiązku ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie aktualnej sytuacji życiowej i dochodowej skarżącego zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Reasumując w ocenie Sądu ustalone okoliczności niniejszej sprawy nie odpowiadają hipotezie normy zawartej w art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s., a brak możliwości poczynienia ustaleń wymaganych na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. z powodu nieustalenia miejsca pobytu skarżącego, uniemożliwia obciążenie skarżącego przedmiotową opłatą. Brak takich ustaleń skutkował naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a to wobec braku wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego istotnego dla podjęcia rozstrzygnięcia i braku dokonania oceny na podstawie całokształtu wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego. Kolegium nie zebrało wystarczającego materiału dowodowego, nie wyjaśniło, na jakiej podstawie przyjęło zdolność skarżącego do ponoszenia opłat, a wydając przedmiotowe decyzje oparło się na domniemaniach, a nie dowodach. Kolegium nie dostrzegło przy tym identycznej wadliwości tkwiącej w utrzymanej w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W konsekwencji decyzje organów obu instancji podlegały uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., o czym Sąd orzekł w wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z przedstawionych rozważań i sprowadzają się do konieczności ustalenia i wyjaśnienia ww. okoliczności, a następnie dokonania na ich podstawie oceny, z uwzględnieniem przedstawionej wykładni przepisów prawa. Na podstawie art. 119 pkt 2 oraz art. 120 p.p.s.a., niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów; a to wobec wniosku organu i skarżącego o jej rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Wyżej powołane wyroki sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl.