I SA/Op 364/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 27 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 28 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości w podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2011 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi R. B. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 28 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości w podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2011 r. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1369) – zwanej dalej p.p.s.a, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z treści wniosku wynika, że podstawą utrzymania skarżącego, jego żony i córki, pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, są środki pieniężne w wysokości 2.353 zł (pochodzące z pensji [...] żony w kwocie 2.200 zł oraz świadczenia pielęgnacyjnego uzyskiwanego przez skarżącego w kwocie 153 zł). Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika również, że skarżący ponosi bieżące koszty utrzymania w wysokości 3.150 zł (zakup żywności i leków oraz wyjazdy do szpitala – 2.000 zł, energia elektryczna – 500 zł, opłata za wodę i wywóz śmieci – 100 zł, paliwo – 300 zł, usługi telekomunikacyjne – 250 zł). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w części następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z zacytowanej wyżej przesłanki, instytucja prawa pomocy jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tej przyczyny przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 22 września 2017 r. wezwano skarżącego, za pośrednictwem pełnomocnika, do przekazania: - dowodów potwierdzających fakt i wysokość poniesienia kosztów bieżącego utrzymania jego i rodziny, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego i żonę w 2016 r. (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego i żony za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi pełnomocnik przekazał kserokopie: zeznania podatkowego (PIT-37) skarżącego za 2016 r.. informacji o dochodach uzyskiwanych przez żonę skarżącego w 2016 r. (PIT-11), zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 26 lipca 2017 r., rozliczenia za energię elektryczną, faktur dotyczących rozliczenia usług teleinformatycznych, paliwa gazowego i zakupu leków, recept dotyczących wykupu leków, wyciągu z rachunku bankowego skarżącego. W ocenie referendarza przekazane przez pełnomocnika skarżącego, w związku z wezwaniem, informacje wraz z załączonymi kserokopiami dokumentów nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jego sytuacją majątkową i finansową. O ile okoliczności związane z bieżącymi kosztami utrzymania można przyjąć za wyjaśnione i udokumentowane, to jednak tego samego nie można stwierdzić odnośnie stanu faktycznego dotyczącego źródeł utrzymania. W treści urzędowego formularza skarżący wykazał znacznie niższe miesięczne dochody (w wysokości 2.353 zł) od bieżących miesięcznych kosztów utrzymania (w wysokości 3.150 zł) bez podania innych źródeł umożliwiających pokrycie tych kosztów. Przy tym oświadczył, że jego własne dochody pochodzą jedynie ze świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł. Jednocześnie z przekazanych wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego w A S.A. wynika, że w okresie od 6 lipca 2017 r. do 1 września 2017 r. tylko z wpłat własnych skarżącego miało miejsce przysporzenie na koncie zasobów pieniężnych na łączną kwotę 15.900 zł. Okoliczności te wskazują na posiadanie przez skarżącego innych źródeł utrzymania, których zarówno skali jak i pochodzenia nie wyjawił. Nie wyjaśniona i nieudokumentowana została również kwestia związana z wielkością dochodów żony skarżącego. Otóż w formularzu skarżący wykazał, iż żona uzyskuje miesięczne dochody netto w wysokości 2.200 zł. Jednocześnie z informacji o dochodach za 2016 r. wynika, że w skali miesiąca uzyskiwała dochody netto co najmniej w kwocie około 3.570 zł. Skarżący nie przekazał również wyciągów z posiadanych przez żonę rachunków bankowych, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych jego gospodarstwa domowego. Niewiadomym jest aktualny stan tych rachunków. Skarżący wezwany został bowiem o przekazanie wyciągów z rachunków swoich i żony za okres ostatnich trzech miesięcy licząc wstecz od daty wezwania. Wezwanie o wyciągi z rachunków bankowych miało bowiem służyć ustaleniu jakimi zasobami finansowymi, w tym dochodami dysponuje (bądź dysponowała w ostatnim okresie) osoba wezwana o przekazanie takich dokumentów. Powyższe wskazuje na brak współdziałania skarżącego w celu ustalenia pełnego i odpowiadającego prawdzie stanu faktycznego w zakresie sytuacji finansowej i majątkowej jego gospodarstwa domowego. W tym względzie należy przywołać orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślono, iż "czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy" (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym orzeczeniu (postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przekazał wyjaśnień i dowodów mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową i majątkową należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 w/w ustawy, orzeczono jak w sentencji.