I SA/Op 386/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gerard Czech Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Frydryk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 grudnia 2012r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę. Wnioskiem z dnia 19 marca 2012 r. P. D. (dalej skarżący, wnioskodawca, zobowiązany) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, powołując się na trudną sytuację materialną rodziny. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i zebraniu dowodów w sprawie decyzją z dnia 11 maja 2012r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu odmówił - na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) -/dalej u.s.u.s./ - umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 46.355,37 zł, w tym: 1. ubezpieczenie społeczne za okres od października 1999 r. do marca 2002r. w łącznej kwocie 40.960,73 zł obejmującej należne składki w wysokości 14.505,73 zł, odsetki za zwłokę naliczone na dzień 19.03.2012 r. w kwocie 23.955,00 zł oraz opłatę dodatkową w kwocie 2.500,00 zł, 1. ubezpieczenie zdrowotne za miesiące: maj 2000 r., kwiecień 2001 r., czerwiec 2001 r., listopad 2001 r. i luty 2002 r. w łącznej kwocie 1.485,85zł, obejmującej składki 407,85 zł, odsetki za zwłokę 628,00 zł i opłatę dodatkową 450,00 zł, 1. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 2000 r. do marca 2002r. w łącznej kwocie 3.908,79zł., w tym należność główna - 1.376,59zł., odsetki za zwłokę w wysokości 2.483,00 zł oraz opłata dodatkowa w kwocie 49,20 zł. Odnośnie należności z tytułu składek w części finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek, Zakład decyzją nr [...] z dnia 11 maja 2012 r., na podstawie art. 30 u.s.u.s., umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe, albowiem do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się instytucji umorzenia, rozłożenia na raty czy odroczenia terminu płatności. Z ustaleń organu wynikało, iż P. D. był płatnikiem składek w okresie od 17.05.1999 r. do 31.03.2002 r., prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą. W okresie tym nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 46 i 47 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., zalegając z zapłatą należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Poddając ocenie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organ uznał, iż w przypadku wnioskodawcy nie wystąpiła całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Wskazał, iż należności z tytułu nieopłaconych przez skarżącego składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Ostatnia wpłata dokonana została w dniu 02.03.2012r. Zatem postępowanie egzekucyjne jest w toku i nie można stwierdzić, że w wyniku jego kontynuacji nie otrzyma się całości bądź części zobowiązania składkowego. Ustalono ponadto, że skarżący od grudnia 2009 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie źródłem jego dochodu jest wynagrodzenie z tytułu świadczonej pracy w "A" w K., wynoszące za miesiąc: 01/2012r - 2.800,00 zł. (2.017,67zł. netto), 02/2012r.-2.000,00zł. (1.459,48 zł netto), 03/2012r.- 2.800,00zł. (2.017,67 zł netto). Z wynagrodzenia dokonywane są potrącenia m.in. z tytułu alimentów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej zobowiązany wskazał, iż ma na utrzymaniu żonę oraz trójkę dzieci w wieku szkolnym (19, 17 i 11 lat). Rodzina ponosi stałe miesięczne wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego w wysokości ok. 900 zł, w tym: gaz - 161,92 zł (średnia z dwóch miesięcy), energia - 229,81zł., czynsz za lokal mieszkalny - 509,05 zł. Żona zobowiązanego nie pracuje oraz nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Ustalono również, że rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (pismo MOPR z dnia 04.04.2012 r.) W oświadczeniu z dnia 06.04.2012r. skarżący poinformował, że nie posiada zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych kredytów, ani pożyczek. Nie posiada również zaległości podatkowych (zaświadczenie z Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 24.08.2011 r.) Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika również, iż skarżący nie dysponuje majątkiem nieruchomym. Natomiast jest właścicielem samochodu osobowego marki Volkswagen Passat 1.8 Kat Kombi - rok produkcji 1992r. Organ przeanalizował następnie, czy istnieje możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), tj. czy występuje w sprawie sytuacja powodująca, że za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Sytuacje takie zostały określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) - dalej jako: [rozporządzenie], a zatem wtedy, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Analizując sytuację majątkową i rodzinną skarżącego organ uznał, iż brak jest podstaw do stwierdzenia, że spłata zobowiązań z tytułu składek pozbawi wnioskodawcę i członków jego rodziny zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał, iż dłużnik nie spełnia przesłanki ubóstwa, przede wszystkim z uwagi na świadczoną pracę i osiągane wynagrodzenie. Podkreślił przy tym, że przejściowe trudności finansowe dłużnika nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności i powołał się na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w oparciu o art. 28 u,s.u.s. W dalszych rozważaniach organ uznał, że skarżący nie wykazał, aby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby go pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Stwierdził również, że wnioskodawca nie wykazał, iż w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej istniała konieczność rezygnacji z dalszego jej prowadzenia na rzecz sprawowania całodobowej systematycznej opieki nad przewlekle i obłożnie chorym członkiem rodziny, która to opieka uniemożliwiałaby zobowiązanemu uzyskiwanie dochodów. Nie przedstawił również żadnych dokumentów świadczących o tym, że w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej posiadał jakiekolwiek dolegliwości zdrowotne, które miały wpływ na zakończenie działalności i powstanie zadłużenia. Końcowo organ wskazał, że za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawiał także interes społeczny w postaci zapewnienia dochodów budżetu państwa, z których jest zapewniana bieżąca ochrona ubezpieczeniowa. Umorzenie zaległości jest instytucją wyjątkową, gdyż zasadą jest płacenie składek na ubezpieczenia społeczne. Zatem, z uwagi na brak przesłanek określonych w art. 28 u.s.u.s., brak stwierdzenia nieściągalności w postępowaniu egzekucyjnym, posiadanie stałego źródła dochodu oraz istnienie realnej szansy na poprawę w przyszłości sytuacji finansowej, np.: poprzez podjęcie zatrudnienia przez małżonkę zobowiązanego, zdaniem organu, odmowa udzielenia ulgi w postaci umorzenia była uzasadniona. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, P. D. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż opłacił należności z tytułu składek za pracowników, a Zakład nie wziął tego faktu pod uwagę. Wskazał nadto, że dochód na jednego członka rodziny wynosi 405,00 zł netto miesięcznie, a ze względu na wysokie koszty utrzymania brak jest z jego strony możliwości spłaty zadłużenia wobec ZUS. Do wniosku dołączył kserokopie dowodów wpłat należności z tytułu składek z 18.01.2008 r. i kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w Opolu z 23.01.2006 r. sygn. akt [...] . Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 3 sierpnia 2012 r., Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W toku postępowania odwoławczego Zakład zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi Dyrektor MOPR w Opolu podał, że nie ma podstaw do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego u skarżącego. Nadto, w odpowiedzi na kolejne pismo Zakładu, Dyrektor MOPR w Opolu poinformował, że skarżący nie korzysta z pomocy ośrodka i nie figuruje w jego bazie danych. Analizując tak uzupełniony materiał dowodowy Prezes ZUS zgodził się z oceną zawartą w zaskarżonej decyzji o niespełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, uznając, że nie został stwierdzony całkowity brak majątku w zakończonym postępowaniu egzekucyjnym. Wskazał, iż Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, na podstawie tytułów wykonawczych z dnia: 18.07.2000r., 25.04.2001r., 10.08.2001 r., 27.09.2001 r., 29.11.2001 r. i 30.10.2002 r., prowadzi wobec skarżącego skuteczną egzekucję na rzez Zakładu. Ostatnia wpłata z tego tytułu została przekazana przez organ egzekucyjny w dniu 2 marca 2012 r. w kwocie 814,60 zł. Kontynuacja egzekucji administracyjnej sprzeciwia się więc możliwości uznania, że w wyniku wdrożonej egzekucji Zakład nie odzyska pełnej lub częściowej kwoty zaległości składkowej. Zatem na tym etapie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może stwierdzić wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Zwłaszcza, iż stosownie do poglądu NSA wyrażonego w wyroku z dnia 13.05.2009 r. II GSK 914/08, niespełnienie choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stanowi przeszkodę do wydania decyzji o umorzeniu należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Rozpatrując sytuację skarżącego z punktu widzenia możliwości umorzenia zaległych składek przewidzianych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych) organ uznał, że poczynione ustalenia dotyczące obecnej sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy nie potwierdzały, aby opłacenie składek pozbawiło skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Z ustaleń organu wynikało, iż na utrzymaniu skarżącego pozostaje żona i troje dzieci. Źródłem utrzymania rodziny są dochody skarżącego, który od dnia 28 maja 2007r. zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w "A" w K. i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości 2.800,00zł brutto miesięcznie tj. ok. 2.017,67zł netto. Przy czym, jak wynikało z przedłożonego zaświadczenia o zarobkach z dnia 03.04.2012 r. wynagrodzenie skarżącego obciążone jest zajęciem komorniczym. Z przedłożonej przez stronę kserokopii zajęcia wynagrodzenia za pracę z dnia 05.04.2011r. wynika, iż skarżący zobowiązany jest do opłacania świadczenia alimentacyjnego w wysokości 50,00 zł miesięcznie. Żona skarżącego nie figuruje w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS ani jako pracownik podlegający ubezpieczeniom ani jako osoba bezrobotna zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Jak ustalił organ, stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny kształtują się na poziomie 919,23 zł, w tym czynsz za lokal mieszkalny - 299,05 zł; wywóz śmieci - 50,00 zł; zimna woda - 72,25 zł; ścieki - 87,75 zł; energia elektryczna - średnio ok. 248,26 zł; gaz - 323,83 zł (w przeliczeniu miesięcznym ok. 161,92 zł). Organ odwoławczy wykluczył również istnienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Podkreślił, że skarżący nie udowodnił ani nie wskazał, iż zdarzenia takie wystąpiły w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej i miały negatywny wpływ na jej prowadzenie. Organ odwoławczy nie znalazł również podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazał, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających, iż w okresie prowadzenia działalności gospodarczej przewlekle chorował, a występujące schorzenia były przyczyną rezygnacji z dalszego prowadzenia tej działalności. Nie udowodnił także istnienia konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która to opieka uniemożliwiłaby mu uzyskiwanie dochodów (brak było dokumentów, wskazujących aby członek rodziny z uwagi na występujące stany chorobowe posiadał ustalony stopień niepełnosprawności). Organ zaznaczył przy tym, iż z przedłożonych przez zobowiązanego dokumentów nie wynika, aby u żony istniały przeciwwskazania do podjęcia pracy, sugerując jednocześnie, że trudna sytuacja rodziny jest wynikiem dokonywanych przez nią wyborów, a podjęcie pracy zarobkowej przez żonę wnioskodawcy przyczyniłoby się do poprawy sytuacji finansowej rodziny. Organ ustalił również, że brak jest podstaw do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), bowiem we wskazanym tam okresie zobowiązany podlegał przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1257 ze zm.), chociaż z tego prawa nie skorzystał, co Zakład ocenił jako zaniechanie ze strony skarżącego. Stwierdził także, że nie doszło do przedawnienia należności, wskazując na obowiązujący do 31.12.2011r. dziesięcioletni termin przedawnienia należności. Wyjaśnił także, że na mocy przepisów ustawy z dnia 16.09.2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232 poz. 1378) z dniem 1.01.2012r. obowiązuje 5-letni termin przedawnienia, stąd przedawnienie należności z tytułu składek, którego bieg rozpocznie się w dniu 1 stycznia 2012r. lub później będzie wynosił 5 lat. Ustawa wprowadziła równocześnie przepisy przejściowe regulujące przedawnienie w przypadku gdy jego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r. Zgodnie z jej art. 27, do przedawnienia należności z tytułu składek dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r. stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. Nadto organ wskazał na zawieszenie biegu przedawnienia na skutek prowadzonej egzekucji. Końcowo organ podkreślił, iż wprawdzie obecna sytuacja finansowa rodziny zobowiązanego niewątpliwie jest trudna, gdyż dochody uzyskuje wyłącznie P. D. jednakże, zdaniem organu, nie nosi ona znamion wyjątkowej. W opinii Zakładu, brak jest okoliczności uzasadniających umorzenie należności, gdyż byłoby to zbyt dużym uprzywilejowaniem w stosunku do płatników, którzy pomimo kłopotów finansowych wywiązują się z obowiązku opłacana składek. Nadto, jak podkreślił organ, przeszkodę do uwzględnienia wniosku stanowi również publicznoprawny charakter należności i negatywne skutki zaniechania bieżącego ich opłacania dla całego systemu ubezpieczeń społecznych. Zwłaszcza, iż osoby biorące na siebie ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej muszą być świadome związanych z nią praw i obowiązków. Zatem w okresie prowadzenia działalności skarżący powinien zabezpieczyć środki na funkcjonowanie tej działalności, uwzględniając przy tym wysokość składek na ubezpieczenia społeczne. Zaznaczono również, że analiza sytuacji zobowiązanego nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanego. Pod uwagę brane są także możliwości ściągnięcia należności w drodze egzekucji czy też spłaty zadłużenia w ramach ulgi jaką jest układ ratalny. Przejściowe trudności finansowe dłużnika nie mogą tym samym stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. W rozpatrywanej sprawie nie wyczerpano jeszcze możliwości realizacji nałożonego na wnioskodawcę ustawowo obowiązku składkowego i w perspektywie czasu nie jest wykluczona możliwość wyegzekwowania przynajmniej części istniejących zaległości z tytułu składek. Tym samym brak jest przyczyn, z powodu których Zakład miałby przedwcześnie rezygnować ze swoich należności. Odnosząc się natomiast do kwestii opłacenia składek finansowanych przez ubezpieczonych organ wyjaśnił, że przedmiotem rozstrzygnięcia była decyzja w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika. W tej sytuacji nie mogła być rozpatrywana kwestia prawidłowości opłacania należnych od wnioskodawcy składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami, gdyż pozostawała ona poza przedmiotem niniejszego postępowania. Wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na powyższą decyzję P. D. podniósł, iż zawiera ona wiele nieścisłości. Zdaniem skarżącego, ZUS nie wyjaśnił podstawy i zakresu odmowy umorzenia odnośnie składek odprowadzanych za pracowników. Zarzucił, iż ustalenia faktyczne w postępowaniu nie zostały poczynione właściwie, ponieważ on składki za pracowników zapłacił zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w Opolu, a o konieczności opłacenia odsetek dowiedział się po 6 latach od wydania wyroku. Stąd niezrozumiałe są dla skarżącego kwoty zadłużenia jakie podaje organ rentowy, wskazując raz 91.704 zł a raz 46.355,37 zł. Następnie skarżący wskazał, że zmieniły się stałe wydatki rodziny i kwota ta wynosi 945,08 zł miesięcznie, a jego wynagrodzenie uległo zmniejszeniu do kwoty 2000 zł brutto miesięcznie, co stanowi 1459,48 zł netto. W tej sytuacji dochód na członka rodziny wynosi 291,89 zł. Odnosząc się do stwierdzenia organu, że rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy społecznej, wskazał, iż brak takiej pomocy wynikał z faktu, że nie chciał być uznany za osobę korzystającą z pomocy Państwa. Polemizując ze stwierdzeniem organu, że brak jest przeciwwskazań medycznych do podjęcia pracy przez żonę skarżącego, wyjaśnił, że żona nie pracuje i nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, gdyż syn skarżącego był "w tamtych latach" ciężko chory i żona musiała sprawować opiekę nad dzieckiem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując całość dotychczasowej argumentacji. Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 12 grudnia 2012 r. skarżący, podtrzymując wniesioną skargę, stwierdził, iż nie potrafi zrozumieć jak ustalane są kwoty zadłużenia. Dodał, iż była sprawa w sądzie karnym, gdzie pełnomocnik ZUS określił kwotę i taką kwotę skarżący uiścił. W tej sytuacji myślał, iż zaległość została spłacona, a okazało się, że narosły odsetki w kwocie 100 tys. zł. Zdaniem skarżącego, to ZUS powinien wyliczyć zaległość zgodnie z przepisami, a nie co chwilę ją zmieniać. Dodał także, że wdrożenie egzekucji może spowodować, że zostanie bez pracy i środków do życia, bo były przypadki, że pracodawca decydował się na zwolnienie pracownika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej według kryterium legalności, a więc zgodności z prawem. Dotyczy to również decyzji wydawanych w następstwie wniosku płatnika składek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, przy czym kontrola ta jest sprawowana przez pryzmat zgodności z przepisami prawa procesowego i materialnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - /dalej jako: p.p.s.a./ zaskarżona decyzja podlega uchyleniu w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia prawa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według wskazanych kryteriów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby obowiązkiem jej uchylenia. W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy stanowiły prawidłowo przywołane przez organy przepisy art. 28 ust. 1 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w cyt. rozporządzeniu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; gdy nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Wymienione należności mogą być również umarzane, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z mocy § 3 pkt 1 wskazanego rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Podkreślić jednocześnie należy, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia, mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w ust. 1 art. 28 wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład". Sformułowanie "mogą być umarzane" znalazło się także w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. Oznacza to, że organ przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru przy podejmowaniu decyzji i nawet gdy spełnione zostaną przesłanki warunkujące umorzenie należności, organ może, ale nie musi umorzyć należności. Zakład ma bowiem, stosownie do wskazanych przepisów możliwość umorzenia, ale nie ma obowiązku umorzenia należności. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust.3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości. W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji ogranicza się do zbadania, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Zatem Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego zwanej dalej K.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 K.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 K.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 K.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Pokreślić jednocześnie należy, iż organ powinien wnikliwie rozważyć kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji umorzenia oraz ewentualne okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia jej właściwą kontrolę ze strony sądu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2715/08 i wyrok z dnia 17 września 2009r. sygn. akt V SA/Wa 226/09 - dostępne w Internecie; wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 1320/01, wybór LEX nr 137809). Reasumując, sądowa kontrola legalności takiej decyzji sprowadza się do oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania oraz badania formalnego decyzji, a nie oceny zasadności jej wydania. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z K.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego. Badając zaskarżoną w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej. Dokonując oceny sytuacji skarżącego organy wzięły pod uwagę całokształt materiału dowodowego, zgromadzonego przez organ z urzędu jak i przedłożonego przez stronę, w tym w oparciu o jej oświadczenia dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej i stanu dochodów oraz odniosły się do wszelkich podniesionych przez skarżącego okoliczności, mających znaczenie w sprawie. Organy wypełniły tym samym obowiązki wynikające z art. 7 K.p.a., a polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 K.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Nie uchybiono zatem w tym zakresie przepisom normującym postępowanie dowodowe, a zgromadzony materiał, zdaniem Sądu, został poddany swobodnej, a nie dowolnej ocenie z punktu widzenia przesłanek wypływających z art. 28 ust. 3 i 3 a u.s.u.s. Z dokonanych, w niniejszej sprawie przez organ i niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz trójką dzieci. Małżonka skarżącego nie figuruje w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS jako pracownik, ani nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Zatem jedynym źródłem utrzymania rodziny są dochody skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.800,00 zł brutto (ok. 2.017,67 zł netto), co ustalono na podstawie danych posiadanych przez Zakład. Rodzina ponosi miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w kwocie 919,23 zł. Wnioskodawca posiada również zobowiązania alimentacyjne w kwocie 50,00 zł miesięcznie. Zakład oceniając te ustalenia wskazał, że obecna sytuacja finansowa skarżącego jest niewątpliwie trudna, gdyż pięcioosobowa rodzina utrzymuje się jedynie z dochodów skarżącego, jednakże umorzenie zaległych składek, wobec prowadzonego skutecznie w stosunku do majątku skarżącego postępowania egzekucyjnego, byłoby obecnie przedwczesne. Skoro zatem wobec skarżącego nie zostały wyczerpane możliwości realizacji nałożonego obowiązku składkowego, brak było podstaw do umorzenia zaległości. Jednocześnie uzyskiwanie przez skarżącego, stałych i regularnych dochodów, wykluczało uznanie, iż opłacenie należności pozbawi zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy w pełni potwierdza stanowisko organów, że w rozpatrywanej sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności nie występuje, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Jak wynika z akt sprawy w stosunku do majątku skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu. Ostatnia wpłata z tego tytułu miała miejsce w dniu 2 marca 2012r. w kwocie 814,60 zł. Skoro zatem w dacie wydania skarżonej decyzji postępowanie egzekucyjne przeciw skarżącemu było w toku i organ egzekucyjny przekazywał określone kwoty na rzecz ZUS, stąd nie sposób było uznać, aby została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności. Okoliczność, że skarżący otrzymuje stałe dochody z wynagrodzenia za świadczenie pracy powoduje, że możliwe jest uzyskanie w ramach czynności egzekucyjnych kwoty wystarczającej na pokrycie zadłużenia składkowego choćby w części, zatem nie ma mowy o całkowitej nieściągalności. Zakład ma w tej sytuacji realną możliwość przymusowego dochodzenia należności przez zastosowanie środków egzekucyjnych (zajęcie wynagrodzenia za pracę) przewidzianych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005r., nr 229, poz.1954 ze zm.). Prawidłowo więc zostało w sprawie ocenione, że w świetle brzmienia art. 28 u.s.u.s. nie zaistniał stan całkowitej nieściągalności, który mógłby uzasadniać umorzenie zaległości. Należy w tym miejscu jeszcze raz podkreślić, że konstrukcja unormowania zawartego w art. 28 u.s.u.s. daje organowi administracyjnemu prawo do umorzenia zaległości w przypadku zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności, nie obligując jednak Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania takiego rozstrzygnięcia. Podkreślenia również wymaga, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Tym samym zasadnie Zakład, nie mogąc stwierdzić braku majątku, z którego można dochodzić przedmiotowych zobowiązań, nie znalazł przyczyn, dla których miałby przedwcześnie rezygnować ze swoich należności. Organ, w oparciu o zebrany materiał dowodowy rozważył także możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia i uznał, iż w rozpatrywanej sprawie nie występują przesłanki, o których mowa w przywołanym rozporządzeniu. W § 3 ust. 1 rozporządzenia, określającym przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, postanowiono, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 1) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 1) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ poczynił ustalenia w tym zakresie i doszedł do przekonania, że skarżący nie udowodnił i na podstawie zebranego materiału dowodowego nie wykazano, aby skarżący nie był w stanie opłacić zaległych należności z uwagi na zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Rozważono sytuację bytową i materialną skarżącego, wysokość dochodów w rodzinie, niezbędne wydatki, liczbę osób pozostających na utrzymaniu skarżącego, stan majątkowy rodziny, oraz ciążące na skarżącym obciążenia alimentacyjne. Ustalenia oraz ocena zgromadzonego materiału dowodowego w tym zakresie nie nosi znamion dowolności. Za trafną należy uznać ocenę organu, że w sprawie nie wystąpiła żadna sytuacja nadzwyczajna, w tym stan klęski żywiołowej, które to zdarzenia miałyby negatywny wpływ na sytuację skarżącego i jego rodziny, a tym samym wpływ na ich możliwości płatnicze i możliwość pozyskiwania dochodów. Okoliczności takich nie sygnalizował również skarżący, zatem sytuacja określona w pkt 2 § 3 ust. 1 rozporządzenia nie wystąpiła. Zgodzić się należało także z organem, iż skoro w niniejszej sprawie skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej, która wskazywałaby na przewlekłą chorobę jego lub członków jego rodziny brak było podstaw do uwzględnienia jego żądania w oparciu o kryterium wymienione w § 3 ust 1 pkt 3 rozporządzenia. W ocenie Sądu, zasadny jest także wniosek organów o niewykazaniu przez skarżącego wystąpienia sytuacji opisanej w punkcie 1 rozporządzenia, a zatem tego, by opłacenie należności z tytułu składek pozbawiło go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym względzie została przeprowadzona szczegółowa analiza stanu dochodów w rodzinie skarżącego, którą skorelowano z wysokością zadeklarowanych przez stronę wydatków. W wyniku tej analizy organ stwierdził, że nie bagatelizuje trudnej sytuacji finansowej skarżącego, ale nie kwalifikuje jej do uznania za noszącą znamiona wyjątkowości i pozwalającą na uwzględnienie wniosku skarżącego o umorzenie należności. W ocenie organu dochód pozostający do dyspozycji rodziny (po dokonaniu bieżących, wymagalnych opłat) nie daje podstaw do wniosku by rodzina zobowiązanego pozbawiona została środków finansowych na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Organ uzasadniając swoje stanowisko zaznaczył także, że powszechnie obowiązującą zasadą jest opłacenie należności z tytułu składek w prawidłowej wysokości i określonym ustawowo terminie, a umorzenie z tytułu składek jest instytucją nadzwyczajną, dlatego też okoliczności, które spowodowały zaległości muszą posiadać tę samą cechę. W przeciwnym przypadku stawiałoby to płatnika w uprzywilejowanej pozycji względem płatników rzetelnie wywiązujących się ze swoich ustawowych obowiązków. Organ zwrócił także uwagę, że analiza sytuacji zobowiązanego nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanego, gdyż brane są pod uwagę także możliwości ściągnięcia należności w drodze egzekucji, spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego, czy też okres przedawnienia należności. Zatem, przejściowe trudności finansowe dłużnika nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy w sposób logiczny i spójny uzasadnił, iż zebrany materiał dowodowy nie wykazał, aby opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonana przez organy ocena zgromadzonych w sprawie dowodów pod kątem przesłanek uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności znajduje oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym i nie można zarzucić jej dowolności. Reasumując, w ocenie Sądu, w kontekście przedstawionych przez organy okoliczności odnoszących się do sytuacji skarżącego i jego rodziny trafna jest ich ocena o braku przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia. Przy czym, przypomnieć należy, że nawet w przypadku ustalenia, że którakolwiek z tych przesłanek została spełniona, organ działa w granicach uznania administracyjnego, co oznacza, że może, lecz nie musi umorzyć należności. Również w tym względzie argumentacja przedstawiona przez organy obu instancji musi być uznana za trafną, skoro poddano analizie ważny interes strony oraz interes publiczny uwzględniający cele, jakim służy gromadzenie składek na ubezpieczenie społeczne (zabezpieczenie chorobowe, emerytalno-rentowe, zdrowotne) oraz ich charakter uwzględniający zasady solidaryzmu społecznego. Biorąc pod uwagę te wszystkie okoliczności, prawidłowo ustalone i rozpatrzone zgodnie z art. 7 i art. 77 K.p.a., zasadnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, iż nie zostały w sprawie spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. Organ odwoławczy dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy zebranego materiału dowodowego w aspekcie przewidzianych w/w przepisami warunków udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności. Prawidłowo ustalono brak całkowitej nieściągalności, jak też nieistnienie "uzasadnionych przypadków" udzielenia tej ulgi przewidzianych w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., a skonkretyzowanych w § 3 rozporządzenia. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że bezpodstawnie skarżący zarzuca Zakładowi dokonanie wadliwych ustaleń faktycznych w związku z dokonaną przez niego zapłatą składek za należności pracowników, wynikającą z wyroku Sądu Rejonowego w Opolu Sygn. akt [...]. Zgodnie bowiem z regulacją art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się instytucji umorzenia, rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu płatności. Przepis ten wyklucza więc możliwość umorzenia składek pracowniczych w części finansowanej przez ubezpieczonych i w tym zakresie nie jest dopuszczalne badanie przesłanek związanych z możliwością ich umorzenia. Rozpatrując zatem wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek, Zakład ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu decyzją z dnia 11 maja 2012r. nr [...] na podstawie art. 105 § 1 Kpa umorzył postępowanie w sprawie. Decyzja ta nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. W kwestii podnoszonych w skardze zarzutów związanych z koniecznością opłacenia odsetek od zaległych składek pracowniczych, Sąd stwierdza, iż ograniczenie wynikające z art. 30 u.s.u.s. co prawda nie odnosi się do odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami, zatem dopuszczalne jest orzekanie o umorzeniu w tym zakresie, z tym zastrzeżeniem, iż wyłączona jest w takim przypadku możliwość oceny w oparciu o kryterium określone w art. 28 ust 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia, jednakże skarżący we wniosku z dnia 19 marca 2012 r. nie zawarł żądania umorzenia odsetek należnych od składek finansowanych przez pracowników. Słusznie zatem organy przedmiotem rozpoznania uczyniły wniosek skarżącego w zakresie należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika. Nie miały również wpływu na rozstrzygnięcie podnoszone w skardze okoliczności związane ze zwiększeniem wydatków i zmniejszeniem dochodów w rodzinie skarżącego. W postępowaniu dotyczącym umorzenia należności ZUS-u oceniana jest aktualna sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna strony. Zatem stan ustalony w rozpoznawanej sprawie odnosi się do dnia 3 sierpnia 2012 r. (data wydania zaskarżonej decyzji) i wszelkie podnoszone przez skarżącego okoliczności i zdarzenia zaistniałe po tej dacie nie były przedmiotem oceny prawnej. Tym samym nie mogły stanowić powodu uchylenia zaskarżonej decyzji, co nie oznacza jednak niemożności ich podniesienia przy ewentualnym kolejnym wniosku w przedmiocie umorzenia wskazanych w decyzji zaległości. Zmniejszenie dochodów i wzrost wydatków tworzą nowe okoliczności, które mogą być przedstawione przy ponownym wniosku skarżącego. Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.