I SA/Op 42/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 5 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Fundacji A w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 16 listopada 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem oraz niewykorzystanych w 2011 r. oraz orzeczenie o ich zwrocie, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi Fundacji A w [...] (dalej jako strona skarżąca, Fundacja) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 16 listopada 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem oraz niewykorzystanych w 2011 r. oraz orzeczenie o ich zwrocie. W związku z tym strona skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana była - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Do wymaganych kosztów przedmiotowej sprawy należy również opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 27 grudnia 2016 r. strona skarżąca uiściła wymagany wpis od skargi w kwocie 200 zł. Wyrokiem z dnia 23 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę w przedmiotowej sprawie. W dniu 6 czerwca 2017 r. strona skarżąca uiściła opłatę kancelaryjną za pisemne sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) – zwanej dalej p.p.s.a, strona skarżąca zwróciła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Natomiast w części wniosku dotyczącego oświadczenia o majątku i dochodach strona skarżąca wykazała wartość środków trwałych na kwotę 166.393,82 zł, stan kont bankowych 22.632,26 zł (w B w [...] – 1.049,37 zł, środki zgromadzone również na dwóch kontach prowadzonych w C w [...], odpowiednio 13.305,67 zł i 8.277,22 zł), stratę za poprzedni rok obrotowy w wysokości 16.218,20 zł, wielkość kapitału zakładowego opiewającego na kwotę 1.000 zł. Jednocześnie strona skarżąca zaznaczyła, że środki obrotowe pozostające na rachunkach bankowych przeznaczone są na bieżące utrzymanie Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych oraz Policealnej Szkoły [...] dla Dorosłych. W wykonaniu wezwania referendarza strona skarżąca przekazała dodatkowo wyciągi z rachunków bankowych oraz kserokopię statutu. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Rozważając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że fundacje, stowarzyszenia – podobnie jak wiele innych organizacji tego typu – zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania fundacji, jej założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc zatem realizować szeroko zakreśloną działalność statutową Fundacja musi się liczyć między innymi z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym. Jedynie w sytuacji, gdy Fundacja wykazałaby, że nie ma żadnych środków finansowych na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można by jej przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym lub, gdy wykazałaby, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, można by przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie bowiem z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osoba prawna może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego), gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (m.in. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości) staje się możliwe wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z zacytowanych wyżej przesłanek, że instytucja prawa pomocy jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Oznacza to, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Zgodnie z zapisami ustawy z 6 kwietnia 1984 r. fundacjach (Dz. U. z 2016 r. poz. 40) fundacja może prowadzić działalność gospodarczą, a także zwiększać swój majątek poprzez przyjmowanie spadków, zapisów i darowizn środków pieniężnych i innych praw majątkowych. Z kolei treści statutu Fundacji (§ 10) wynika, że fundacja realizuje swoje cele statutowe poprzez gromadzenie środków finansowych i dóbr materialnych m.in. przez prowadzenie działalności gospodarczej w postaci prowadzenia doradztwa zawodowego, prawnego, ekonomicznego, psychologicznego, a także doradztwa w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania. Zatem w zakresie obowiązków Fundacji jest podejmowanie wszelkich działań w celu uzyskiwania środków finansowych, również poprzez prowadzenie działalności gospodarczej. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, nie podejmując starań ukierunkowanych na ich pozyskanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony skarżącej, nie zaś czynnikami od niezależnymi, obiektywnymi. W tej sytuacji przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Fundacji z funduszy państwowych. Przeniesienie ciężaru funkcjonowania Fundacji na Państwo rodzi zaś ten skutek, że faktycznie jej działalność staje się finansowana ze środków publicznych. To natomiast prowadzi do zaprzeczenia zasady, że fundacja prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Może oczywiście zdarzyć się, że w określonym momencie Fundacji zabraknie środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Musi jednak liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania dodatkowych środków z zewnątrz bądź z własnego majątku. Zatem przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie w sytuacji, kiedy nie wykorzystuje ona wszystkich przewidzianych w ustawie i statucie możliwości uzyskania środków finansowych jest nieuzasadnione. Poza tym należy podnieść, iż strona skarżąca już partycypowała w kosztach sądowych poprzez uiszczenie wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej w łącznej kwocie 300 zł. W ocenie referendarza nie ma podstaw do uznania, że nie ma możliwości pozyskania środków na finansowanie postępowania sądowego na etapie drugiej instancji. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.