I SA/Op 425/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 30 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych, postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości. Przedmiotem skargi W. D. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 30 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1369) – zwanej dalej p.p.s.a, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z treści wniosku wynika, że skarżący jest osobą niepełnosprawną i pozostającą bez pracy, zaś podstawą utrzymania jego gospodarstwa domowego, które prowadzi wspólnie z żoną (również bezrobotną), są środki finansowe pochodzące z pomocy społecznej (z tytułu zasiłku stałego w wysokości 125 zł) oraz środki pieniężne przekazywane przez własne dzieci w ramach doraźnego wsparcia. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika również, że miesięcznie skarżący ponosi stałe wydatki i zobowiązania w wysokości 1.138 zł (żywność, czynsz, energia elektryczna, gaz ogrzewanie, woda i odprowadzenie nieczystości, wywóz nieczystości stałych, wydatki na paliwo i lekarstwa), oraz że wspólnie z żoną posiadają lokal mieszkalny o powierzchni [...] m². W załączeniu skarżący przekazał również kserokopie zaświadczenia lekarskiego oraz karty informacyjnej leczenia szpitalnego. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. W art. 245 p.p.s.a. ustawodawca określił zakres prawa pomocy, zaś w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki dające podstawę do zastosowania tej instytucji. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Zatem wniosek skarżącego dotyczący zwolnienia od kosztów sądowych należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do postanowień tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom charakteryzującym się ubóstwem w takim stopniu, iż zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Tym samym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się również, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. (zob. postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu z 22 grudnia 2017 r., dokonane na podstawie powołanego powyżej przepisu, skarżący przekazał pismo, w którym oświadczył, że ponosi koszty: czynszu w wysokości 450 zł miesięcznie, energii elektrycznej za dwa miesiące w kwocie 112,99 zł, ogrzewania płaconego poprzednio w wysokości 118,98 zł (jednocześnie zaznaczył, iż obecnie nie otrzymał aktualnego rozliczenia), podatku od nieruchomości w wysokości 63 zł w skali roku, wody i kanalizacji oraz wywozu nieczystości opłacane miesięcznie w wysokości 60 zł, dojazdu do miejsca leczenia w kwocie 50 zł, wyżywienia w kwocie od 450 do 500 zł, rocznego ubezpieczenia samochodu w wysokości 863 zł, leczenia i zakupu lekarstw w wysokości od 50 do 150 zł, opłaty za telewizor w kwocie 40 zł. Ponadto w treści pisma skarżący wskazał, że nie posiada kredytu ani żadnych pożyczek, że otrzymuje pomoc finansową od dzieci w wysokości 700 z miesięcznie oraz zasiłek stały w wysokości 125 zł miesięcznie, że nie podejmuje pracy ze względu na zły stan zdrowia, że ze względu na brak dochodów nie składał zeznania podatkowego za 2016 r., oraz że nie posiada kont bankowych jak też jakichkolwiek lokat. Skarżący wraz z pismem przekazał decyzje Prezydenta [...] z 6 czerwca 2016 r. i z 5 kwietnia 2017 r. w sprawie przyznania zasiłku stałego oraz kserokopie: skierowania na zabiegi [...], karty informacyjnej leczenia szpitalnego, zaświadczeń lekarskich, dowodów zapłaty za energię elektryczną, czynsz mieszkalny i podatek od nieruchomości. Referendarz sądowy, mając na względzie informacje i dane wykazane w formularzu PPF jak też wynikające z przekazanego pisma i dokumentów, uznał, że w przypadku skarżącego zachodzi ustawowa przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Okoliczności, ustalone na podstawie tych informacji i danych, w szczególności na podstawie decyzji o przyznaniu zasiłku stałego, wydanej m.in. w oparciu o materiał dowodowy zebrany w czasie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (tj. całkowita niezdolność do pracy, miesięczne dochody na członka rodziny skarżącego w wysokości 389 zł, a więc poniżej kryterium dochodowego wynoszącego 514 zł na osobę w rodzinie, co uprawnia do uzyskania zasiłku stałego uzyskiwanego z pomocy społecznej), wskazują bowiem, iż w gospodarstwie domowym skarżącego nie ma potencjału umożliwiającego pokrycie kosztów postępowania sądowego. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 w/w ustawy, orzeczono jak w sentencji.