I SA/Op 438/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant St. inspektor sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 kwietnia 2025 r., nr SKO.40.914.2025.za w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę. J. S. (zwany dalej też: "skarżącym") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (zwanego dalej też: "SKO" lub "Kolegium") z dnia 15 kwietnia 2025 r., nr SKO.40.914.2025.za, utrzymującą w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola - przez upoważnionego Starszego Specjalistę Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu (zwanego dalej też: "organem pierwszej instancji") z dnia 9 stycznia 2025 r., nr SAE.410.00088.2024.AZ, orzekającą o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 8 listopada 2024 r. do Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu wpłynął wniosek Burmistrza Miasta n. o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego J. S. Pismem z dnia 13 listopada 2024 r. Kierownik Wydziału ds. Dłużników Alimentacyjnych i Egzekucji Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego, w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania. Wskazał jakie dowody należy zabrać ze sobą. Pouczył, że w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówi złożenia oświadczenia majątkowego, Prezydent Miasta Opola wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wskazał też, że nie wydaje się decyzji o uznaniu za dłużnika uchylającego się od zobowiązań, gdy przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Jeżeli natomiast decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, Prezydent Miasta Opola, po uzyskaniu informacji z centralnej ewidencji kierowców, że dłużnik posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego dołączając odpis tej decyzji oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo nie alimentacji zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Powyższe pismo doręczono skarżącemu w dniu 15 listopada 2024 r. (co potwierdza zwrotne potwierdzenie jego odbioru) jednak skarżący i nie skontaktowała się z organem. Pismem z dnia 5 grudnia 2024 r. organ pierwszej instancji poinformował skarżącego o wszczęciu z urzędu wobec niego postępowania w sprawie uznania go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzją z dnia 9 stycznia 2025 r. nr SAE.410.00088.2024.AZ, działając na podstawie art. 5 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm.), organ pierwszej instancji postanowił o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z informacją przesłaną przez Ośrodek Pomocy Społecznej w N., skarżący na mocy ugody Sądu Rejonowego w L. z dnia 20 lipca 2021 r. sygn. akt [...] został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz D. S. w kwocie 1.500,00 zł miesięcznie, natomiast wyrokiem Sądu Rejonowego w N. z dnia 29 września 2023 r. sygn. akt [...] został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz A. S. w kwocie 1.600,00 zł miesięcznie. Ponieważ z informacji przekazanych przez komornika wynika, że postępowanie egzekucyjne, mające na celu wyegzekwowanie alimentów jest bezskuteczne (w ciągu ostatnich 6 miesięcy brak wpłat tytułem zobowiązań alimentacyjnych), a skarżący nie skontaktował się z organem uznano, że uniemożliwia on przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i wszczęto wobec niego przedmiotowe postępowanie. Decyzję wydano wobec braku podstaw do odstąpienia od jej wydania. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym domagał się przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. Decyzją z dnia 15 kwietnia 2025 r., nr SKO.40.914.2025.za, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powołało regulacje art. 5 ust. 1, 2, 3 i 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r., poz. 438 - dalej jako: ustawa) i wyjaśniło, że przesłanki wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, które w istocie - łącznie z przesłanką negatywną z art. 5 ust. 3a ustawy - określają również warunki wydania decyzji w tym przedmiocie, zostały w sposób enumeratywny wymienione wart. 5 ust. 3 pkt 1-3 ustawy. Wszczęcie postępowania może nastąpić po wystąpieniu chociażby jednej z nich, przy czym należy ustalić, stosownie do art. 5 ust. 3a ustawy, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Odnosząc to do okoliczności przedmiotowej sprawy Kolegium stwierdziło, że skarżący w okresie 6 miesięcy poprzedzających wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji, jak też na dzień rozpoznania sprawy w trybie odwoławczym, nie wywiązał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżących alimentów. Jak wynika bowiem z zaświadczeń Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. z dnia 10 grudnia 2024 r. oraz notatki służbowej pracownika organu z dnia 9 stycznia 2025 r., nie wyegzekwowano od niego żadnych kwot tytułem alimentów. Zaistniała też przesłanka, o której stanowi art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy, gdyż skarżący - mimo wezwania, nie stawił się w organie, wobec czego uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i nie złożył oświadczenia majątkowego. Skarżący z informacji podanych w wezwaniu miał wiedzę o konieczności dokonania wskazanych czynności oraz, że w przypadku nie zastosowania się do wezwania zostanie wszczęte postępowanie w sprawie uznania go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Uzyskał zatem informację, że winien stawić się w Miejskim Centrum Świadczeń w Opolu celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Inaczej mówiąc miał wiedzę o konieczności przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, przy czym został pouczony, że w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego organ wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Mimo tego nie pojawił się w organie, nie wyjaśnił przyczyn swojej nieobecności, ani też nie podjął żadnych działań, które wskazywałyby na gotowość przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Stąd też ostatecznie takich czynności nie przeprowadzono, co oznacza, że skarżący uniemożliwił organowi przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i nie złożył oświadczenia majątkowego. Odnosząc się do treści odwołania Kolegium wskazało, że w sprawie nie zaistniała potrzeba przeprowadzenia postępowała wyjaśniającego w żadnym zakresie. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący podniósł, że w związku z brakiem uwzględnienia jego odwołania uniemożliwiono mu poddanie się wywiadowi alimentacyjnemu oraz złożenie oświadczenia majątkowego. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia 23 października 2025 r., pełnomocnik skarżącego - ustanowiony dla skarżącego w sprawie z urzędu - zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy, który nie pozwalał na właściwe i wszechstronne ustalenie stanu faktycznego sprawy, co jak podniósł w konsekwencji doprowadziło do: - błędnego ustalenia, że skarżący jest osobą uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego, w sytuacji gdy brak płatności rat alimentacyjnych spowodowany jest bardzo trudną sytuacją finansową oraz zdrowotną skarżącego; - skarżący uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, w sytuacji gdy organ nie podjął realnych czynności zmierzających do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, chociażby w miejscu zamieszkania skarżącego bądź poprzez wyznaczenie dodatkowego terminu na nawiązanie kontaktu z organem. Na tej podstawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy, pełnomocnik wywodził, że nie można podzielić ustaleń organów jakoby skarżący "uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego" skoro ustalono, że jednorazowo nie stawił się na wyznaczony termin wywiadu. Utrudnienia wywołane postawą dłużnika mają bowiem miejsce wówczas, gdy odmawia on współdziałania, a jego postępowanie wskazuje na złą wolę oraz świadome działanie dłużnika, który celowo i w sposób zamierzony nie chce współdziałać z organami w celu wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego. Jednorazowa sytuacja mająca miejsce po stronie skarżącego to za mało aby przyjąć, że unika on kontaktu z organem i uniemożliwia prowadzenie wymaganych prawem ustaleń. Ponadto, obecnie skarżący wyjaśnił na jakie schorzenia cierpi, oraz w sposób szczegółowy udokumentował swoją aktualną sytuację finansową co dowodzi, że nie unika współpracy z organami ani nie utrudnia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego czy składania oświadczeń majątkowych. Postawa organu wobec skarżącego, osoby cierpiącej na [...], [...] z podejrzeniem [...], jest postawą nazbyt rygorystyczną, ujawniającą się w bezrefleksyjnym przyjęciu, że jednorazowe niestawiennictwo skarżącego, stanowi świadome, celowe utrudnianie współpracy z organem. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko zawarte w skardze i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, oświadczając, ze nie zostały one pokryte ani w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Podkreślić należy, że badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. To powoduje, że rozpoznając niniejszą sprawę Sąd nie mógł uwzględniać wskazanych w skardze aspektów moralnych związanych z obowiązkiem udzielania pomocy osobom najbliższym, czy też względów słusznościowych odnoszących się do podnoszonych przez skarżącą trudności wyegzekwowania tego obowiązku od osoby zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według wskazanych kryteriów, ocena legalności wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającym podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., a skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, w sprawie nie zaistniały nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone właściwie, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa. W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r., poz. 438) nadal zwanej ustawą. Na gruncie tej ustawy, postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 ustawy, a decyzja w tym przedmiocie może zostać wydana, jeżeli nie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 5 ust. 3a ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: złożenia oświadczenia majątkowego (pkt 1), zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy (pkt 2), bez uzasadnionej przyczyny, przyjęcia propozycji prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o rynku pracy i służbach zatrudnienia (pkt 3). Niewątpliwie zatem jedną z przesłanek uprawniającą organ do wszczęcia przedmiotowego postępowania jest uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Wskazanie w art. 5 ust. 3 ustawy, że "organ wszczyna postępowanie" oznaczy przy tym, że w razie zaistnienia takiej okoliczności organ jest nie tylko uprawniony ale i zobligowany do wszczęcia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2025 r., sygn. akt I OSK 1643/23; wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jedyny wyjątek w tym zakresie przewidziany został w art. 5 ust. 3a ustawy, który określa przesłankę negatywną wszczęcia postępowania. Stanowi on, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika, który przez ostatnie 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze swych zobowiązań w kwocie nie niższej niż 50% wysokości bieżąco ustalonych alimentów. Z przytoczonych przepisów wynika zatem, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3, a decyzja w tym przedmiocie może zostać wydana, jeżeli nie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 5 ust. 3a ustawy (por. wyroki NSA: z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1535/18 i z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 698/19). Zaznaczyć przy tym trzeba, że ani organy administracji publicznej, ani sąd administracyjny nie mają uprawnień do kwestionowania ustaleń związanych z postępowaniem egzekucyjnym. W postępowaniu dotyczącym uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych kwestia przyczyn powstania zaległości alimentacyjnych jest irrelewantna. Istotą tego postępowania jest zbadanie, czy zaległości te istnieją, za jaki okres czasu oraz w jakiej wysokości, co wynika z brzmienia art. 5 ust. 3a ustawy (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 476/20 i powołany tam wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt I OSK 604/17). W niniejszej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych, obowiązek alimentacyjny skarżącego powstał na podstawie ugody Sądu Rejonowego w L. z dnia 20 lipca 2021 r. sygn. akt [...] oraz wyroku Sądu Rejonowego w N. z dnia 29 września 2023 r. sygn. akt [...], które to stanowiły tytuły wykonawcze. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący posiada zadłużenie z tytułu alimentów, co wynika z zaświadczenia komornika sądowego z dnia 10 grudnia 2024 r., wobec czego nie zaistniała negatywna przesłanka z art. 5 ust. 3a ustawy wyłączająca wszczęcie przedmiotowego postępowania. Za prawidłową uznać również należy ocenę organów obu instancji, że w sprawie spełniona została przesłanka uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych z art. 5 ust. 3 ustawy, w postaci uniemożliwia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego Niewątpliwie bowiem skarżący pomimo odebrania wezwania nie stawił się w organie w celu sporządzenia wywiadu środowiskowego i nie złożył oświadczenia majątkowego, co zgodnie z pouczeniem zawartym w wezwaniu, prawidłowo skutkowało wszczęciem postępowania w przedmiocie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podkreślić należy, że z akt administracyjnych nie wynika aby skarżący z własnej inicjatywy próbował skontaktować się z organem w tej sprawie w jakikolwiek sposób. W szczególności nie poinformował organu o zaistnieniu okoliczności uniemożliwiających mu stawienie się w wyznaczonym terminie. Nie wystąpił też o ustalenia innego terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jak również wnosząc odwołania nie wskazał przyczyn swojej bierności w tym zakresie oraz na możliwość jego przeprowadzenia. W konsekwencji skarżący w żaden sposób nie próbował wykonać ciążącego na nim obowiązku w postaci umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenia oświadczenia majątkowego. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, skarżący nie wywiązał się z obowiązku współpracy z organem w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co w świetle art. 5 ust. 3 ustawy uzasadniało uznanie go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Uznać tym samym należało, że w niniejszej sprawy wykazano w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości zaistnienie przesłanki podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organy nie uchybiły jakimkolwiek obowiązkom procesowym. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone prawidłowy i organy uwzględniły niezbędną, dostępną dokumentację, która została prawidłowo oceniona. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ani też żadnych innych przepisów w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Podniesiona dopiero w postępowaniu sądowoadministracyjnym argumentacja dotycząca złego stanu zdrowia skarżącego i jego trudnej sytuacji finansowej nie mogła mieć przy tym żadnego znaczenia dla dokonanej oceny skoro w żaden sposób nie została udowodniona i podniesiona w postępowaniu administracyjny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.