I SA/Op 440/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. S. na zawiadomienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 21 września 2012 r. Nr [..] w przedmiocie skargi na działanie organu podatkowego, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi Z. S. jest zawiadomienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 21 września 2012 r. Nr [...] w przedmiocie skargi na działanie organu podatkowego. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 16 listopada 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego Z. S., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, iż w gospodarstwie domowym, w którym pozostaje wspólnie z żoną, uzyskiwane są dochody miesięcznie w wysokości 1.383,61 zł (w całości żony skarżącego z pozarolniczej działalności gospodarczej). W formularzu PPF skarżący poniósł również, że posiada lokal mieszkalny o powierzchni 40,89 m², oraz że od sierpnia 2011 r. do sierpnia 2012 r. przebywał na świadczeniu rehabilitacyjnym (jak zaznaczył przeszedł operacje tętniaka aorty brzusznej i przeszczepu zastawki aortowej oraz bajpasów) i czeka do dnia dzisiejszego na odpowiedz ZUS w sprawie złożonego w lipcu 2012 r. wniosku o świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy. Wraz z wnioskiem skarżący załączył kserokopie karty informacyjnej leczenia szpitalnego, rozpoznania dotyczącego stanu chorobowego w związku z pobytem Dolnośląskim Centrum Chorób Serca oraz wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy (karty 18, 19 i 20). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a.. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a.) winno być bowiem stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.) dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismami z 22 listopada i 7 grudnia 2012 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej informacji na temat ponoszonych przez niego i żonę kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie obciążeń dochodów jego i żony innymi wydatkami niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan (w przypadku kredytów wezwano o przedłożenie kopii umów kredytowych łącznie z harmonogramem spłaty), - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez obojga małżonków w 2011 r. (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych małżonków za ostatnie trzy miesiące, - kserokopii deklaracji podatkowych PIT-5 oraz VAT-7 za miesiące sierpień, wrzesień, październik i listopad 2012 r. składanych w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną przez jego żonę. W odpowiedzi skarżący przedłożył pismo, w którym wskazał, że dochody jego gospodarstwa domowego w związku z opłatą czynszową, zakupem energii elektrycznej, gazu i usług telekomunikacyjnych miesięcznie obciążone są kosztami w wysokości 657,09 zł, że nie posiada konta bankowego jak też żadnej lokaty czy wartościowych rzeczy, oraz że konto bankowe posiada jego żona, z którego nie jest wstanie przedłożyć jakichkolwiek wyciągów ze względu na rozdzielność majątkową. Poza tym skarżący przekazał kserokopie: powiadomienia odnośnie opłat za lokal mieszkalny, faktur dotyczących zakupu energii elektrycznej, gazu usług telekomunikacyjnych, zeznań o wysokości osiągniętych przez skarżącego i jego żonę dochodów w roku podatkowym 2011 (PIT-36), deklaracji VAT-7 za miesiące sierpień, wrzesień, październik i listopad 2012 r. składanych w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną przez jego żonę, wypisu umowy majątkowej małżeńskiej. W ocenie referendarza, będącej wynikiem analizy informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przekazanych dodatkowo informacji i dokumentów, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów sądowych. Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżący nie wyjaśnił w sposób pełny i nie budzący wątpliwości sytuacji finansowej swojego gospodarstwa domowego. Skarżący nie przekazał bowiem wyciągów z posiadanego przez jego żonę rachunku bankowego, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych ich wspólnego gospodarstwa domowego. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków finansowych jakimi dysponuje w ramach gospodarstwa domowego. Niewiadomym jest bowiem aktualny stan tego rachunku. We wniosku o przyznanie prawa pomocy w punkcie 10 urzędowego formularza PPF wymaga się oświadczenia o dochodach również osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, w szczególności małżonka, z którym zamieszkuje się wspólnie i który ponosi koszty utrzymania całej rodziny, co zostało przez skarżącego nadmienione we wniosku. Zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, nie wyłączając w niej pomocy w zapłacie niezbędnych kosztów sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (postanowienie NSA z 6.10.2004 r., syg. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005 oraz postanowienie NSA z 29.09.2005 r., II FZ 572/05, niepubl.). Zatem fakt wyłączenia ustawowej wspólności majątkowej małżonków nie ma znaczenia przy dokonywaniu oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego, w szczególności gdy oboje pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, co zostało oświadczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że sytuację majątkową i finansową żony skarżącego należy uwzględnić dokonując oceny jego sytuacji. W związku z tym powoływanie się na majątkową umowę małżeńską o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej nie może uzasadniać nie przekazanie wyciągów z rachunku bankowego żony. Zatem, w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową jego i rodziny, należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne (por. postanowienie NSA z 26.02.2009 r., sygn. akt I FZ 23/09 oraz postanowienie NSA z 11.06.2010 r., sygn. akt I OZ 416/10, WWW.nsa.orzeczenia.gov.pl). W tym względzie szczególnie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 5.11.2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując analizy sytuacji gospodarstwa domowego skarżącego pod kątem finansowym należało wskazać również na istniejący w tym gospodarstwie znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły. Potencjał przejawiający w postaci uzyskiwanych przychodów jak i dochodów. Otóż na podstawie deklaracji podatkowych (VAT-7) za wrzesień, październik i listopad 2012 r. ustalono, że w tym okresie żona skarżącego z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej dokonała sprzedaży towarów i usług na łączną kwotę 142.382 zł, ponosząc koszty w kwocie 131.771 zł (różnica stanowiąca dochód - 10.611 zł). Przy czym należy podkreślić, iż przy rozpoznawaniu wniosku skala przychodów posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Powyższe oznacza, iż wpis od skargi stanowi ledwie około 0,14% kwoty przychodów, uzyskanych we wrześniu, październiku i listopadzie 2012 r. przez żonę skarżącego z działalności gospodarczej. Zatem nie sposób przyjąć, iż skarżący nie jest w stanie dokonać zapłaty wymaganych kosztów sądowych, stanowiących tak znikomą część środków pieniężnych, którymi obraca jego żona prowadząca z nim wspólnie gospodarstwo domowe. Dodatkowo należy wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy stwierdzić, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.