I SA/Op 48/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 1 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności nałożonej w drodze mandatu karnego, p o s t a n a w i a przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. Przedmiotem skargi B. K. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 1 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności nałożonej w drodze mandatu karnego. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 10 kwietnia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego (sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369] - zwanej dalej p.p.s.a.), w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. Z treści wniosku wynika, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wspólnie z żoną i małoletnią córką (ur.[...].), że w gospodarstwie domowym uzyskiwane są dochody z umowy zlecenia w wysokości 150 zł (skarżącego), świadczenia rodzinne w wysokości 1.095 zł i wychowawcze w wysokości 500 zł (świadczenie 500 plus), że zobowiązania i stałe wydatki tego gospodarstwa związane z czynszem i opłatami za gaz i energię elektryczną opiewają na łączną kwotę 776 zł (według oświadczenia pozostała kwota dochodów przeznaczana jest na zakup żywności), oraz zarówno on jak i żona nie posiadają żadnego majątku. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). W tym kontekście należy wskazać, że zasadność wniosku strony oceniana jest z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się również, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. (zob. postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 19 kwietnia 2018 r. wezwano skarżącego do przekazania: - pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca na bieżące utrzymanie przez niego i rodzinę (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, zakupem wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny i innymi niezbędnymi dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz z dowodami potwierdzającymi te koszty, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - szczegółowej pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających mu pokrycie ponoszonych koszów (pouczono, że w przypadku gdy nie jest w stanie sam pokryć wykazanych wydatków winien szczegółowo opisać rodzaj i wysokość pomocy udzielanej przez instytucje publiczne i osoby trzecie, np. rodzinę pozostającą poza wspólnym gospodarstwem domowym bądź osoby z sąsiedztwa) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie (w przypadku pomocy społecznej zażądano przekazania kserokopii stosownych decyzji), - dokumentów potwierdzających wykazane w formularzu PPF dochody, - szczegółowej informacji na temat działań podejmowanych przez niego w celu aktywizacji zawodowej, w tym pozyskania stałego zatrudnienia, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego i żony za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący przedłożył pismo, w którym, poza potwierdzeniem informacji na temat dochodów i kosztów jego gospodarstwa domowego, wskazał na przyczyny ograniczające możliwości podjęcia przez niego stałego zatrudnienia (brak jakichkolwiek kwalifikacji zawodowych, brak pieniędzy na zdobycie kwalifikacji, w przeszłości odbycie dwukrotnie kary pozbawienia wolności łącznie na okres 5 lat). W załączeniu skarżący przekazał decyzję ZUS w sprawie wysokości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, zawiadomienie o planowanych czynnościach względem dłużnika (tj. żony skarżącego K. K.), informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2017 (PIT-11), a także kserokopie decyzji Burmistrza Miasta [...] o przyznaniu świadczenia wychowawczego, zasiłku rodzinnego na dziecko i świadczenia rodzicielskiego. Biorąc pod uwagę informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak też wynikające z przekazanego dotykowo pisma i załączonych do niego dokumentów należało stwierdzić, iż w przypadku skarżącego zachodzi ustawowa przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższa ocena wynika z porównania skali dochodów uzyskiwanych w ramach jego gospodarstwa domowego (według oświadczenia skarżącego, potwierdzonego załączonymi dokumentami, wynoszących, bez tzw. świadczenia 500 plus, około 1.245 zł netto) z wielkością niezbędnych kosztów utrzymania tego gospodarstwa kształtujących się na podobnym poziomie 776 zł, a związanych z opłatami za wynajem mieszkania oraz korzystanie z energii elektrycznej i gazu. W tej sytuacji uznano, iż skarżący z uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów, obciążonych opisanymi wyżej, a niezbędnymi dla utrzymania kosztami (do których należy zaliczyć również niezbędne dla utrzymania, a nie wymienione, koszty zakupu żywności, środków czystości i higieny), nie jest w stanie wygenerować środki finansowe na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.