I SA/Op 507/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk – spr. Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Spółki z o.o. w [...] o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anny Wójcik i Grzegorza Gockiego od orzekania w sprawie ze skargi A Spółki z o.o. w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2014 r. postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu w osobach: Anny Wójcik i Grzegorza Gockiego. 1 Przedmiotem skargi wniesionej przez A Spółkę z o.o. w [...] jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 marca 2016 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 25 września 2015 r., nr [...], określającą A Spółce z o.o. w [...], wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2014 r. w kwocie 4.502 zł. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu w dniu 24 marca 2017 r., Prezes Zarządu skarżącej Spółki złożył wniosek o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu - Anny Wójcik i Grzegorza Gockiego, którzy orzekali w składzie osobowym Sądu w tożsamej sprawie ze skargi A Spółki z o.o. za poprzednie lata podatkowe. W ocenie strony skarżącej, aby postępowanie było obiektywne i bezstronne, taki wniosek jest konieczny. Sędziowie Anna Wójcik i Grzegorz Gocki złożyli pisemne oświadczenia, z których wynika, że brak jest podstaw do wyłączenia ich od rozpoznawania niniejszej sprawy na mocy art. 18 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskazując jednocześnie, że nie zachodzą również przyczyny wyłączenia określone w art. 19 tej ustawy, które mogły by wywołać wątpliwości co do ich bezstronności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, z póżn. zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.", wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy, bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 P.p.s.a., wedle którego sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Na mocy art. 18 § 3 p.p.s.a. również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Przesłanki wyłączenia wymienione w art. 18 p.p.s.a. opierają się na związkach sędziego z przedmiotem lub podmiotami postępowania. Są to takie powiązania, że niezależnie od odczuć osób występujących, czy odczuć samego sędziego, dobro wymiaru sprawiedliwości wymaga, by sędzia, co do którego zachodzą przesłanki z powołanego przepisu, nie orzekał w sprawie (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 5. Warszawa 2012 r., s. 230). Wskazane wyżej przyczyny wyłączenia sędziego tworzą katalog zamknięty, co uniemożliwia stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Tym samym, nie można wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., w myśl art. 19 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały przez ustawodawcę scharakteryzowane jedynie ogólnie. W konsekwencji, zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. M. Romańska. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie LexisNexis, Warszawa 2011, s. 210). Zaznaczyć jednak należy, że stosownie do treści art. 20 p.p.s.a., strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodabniających istnienie tej przyczyny. Z uwagi na fakt, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, sąd rozpatrując taki wniosek obowiązany jest nie tylko zbadać, czy owe wskazane we wniosku okoliczności rzeczywiście istnieją, ale także, czy mogą one budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. Zatem nie wszystkie okoliczności, w tym także stosunki osobiste ze stroną, mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie - co należy podkreślić - które oparte na obiektywnych okolicznościach mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. W przypadku, gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX nr 41089). Pomimo bowiem, że co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy, obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX nr 78239). Niniejsza sprawa dotyczy skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2014 r. Strona skarżąca upatruje zaistnienia przesłanek do wyłączenia sędziów w tym, że wskazani przez nią sędziowie brali udział w rozpoznaniu podobnej pod względem prawnym i faktycznym sprawy, ale dotyczącej innego okresu podatkowego. Z urzędu jest Sądowi znane, że w sprawach o sygn. akt I SA/Op 505/16 i I SA/Op 508/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie osobowym, w którym znajdowali się wymienieni wyżej sędziowie, oddalił skargi strony skarżącej na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu. Zaskarżone w tamtejszych sprawach decyzje, zostały także wydane w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od nieruchomości, przy czym zaskarżona decyzja w sprawie o sygn. akt I SA/Op 505/16 (z dnia 30 marca 2016 r., nr [...]) dotyczyła podatku od nieruchomości za 2012 r., natomiast zaskarżona decyzja w sprawie o sygn. akt I SA/Op 508/16 (z dnia 30 marca 2016 r., nr [...]), dotyczyła podatku od nieruchomości za 2015 r. Z treści złożonego żądania o wyłączenie sędziów jawi się zatem obawa strony skarżącej, że sam fakt wyrażenia przez sędziów określonych stanowisk, a także rozstrzygnięć o oddaleniu skarg w innych postępowaniach sądowych toczących ze skarg A Spółki z o.o. w [...] (tj. o sygn. I SA/Op 505/16 i I SA/Op 508/16), spowoduje wydanie identycznego rozstrzygnięcia także w niniejszej sprawie. Odnosząc się do powyższego, wskazać należy, że podnoszony przez stronę fakt wcześniejszego orzekania w sprawach ze skarg skarżącej Spółki, w których zachodzi podobieństwo rodzajowe, nie stanowi przesłanek wyłączenia sędziów Anny Wójcik i Grzegorza Gockiego, o których mowa w art. 18 p.p.s.a. Chociaż w każdej z tych spraw przedmiotem zaskarżenia były decyzje dotyczące określenia zobowiązania w podatku od nieruchomości, to kluczowe znaczenie ma okoliczność, że każda z tych decyzji posiada odrębny byt prawny. Od każdej z nich zatem przysługują odrębne środki zaskarżenia, a zwłaszcza - dotyczą one różnych lat podatkowych. Nie ma zatem żadnych podstaw prawnych, by rozstrzygnięcie w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego za 2014 r. utożsamiać z rozstrzygnięciem w tym zakresie za rok 2012, czy za rok 2015. Rozstrzygnięcia te podlegają odrębnej kontroli sądowej, przy czym orzekanie w tym samym składzie sędziowskim w jednej z tych spraw, samo w sobie nie przesądza o braku bezstronności przy orzekaniu w drugiej z wymienionych spraw. Nie istnieje bowiem instytucja, która nakazywałaby sędziom orzekanie w sposób identyczny w odrębnych sprawach, chociażby były rodzajowo podobne. Zdaniem Sądu, podanych przez stronę skarżącą okoliczności mających stanowić podstawę wyłączenia, nie można odnosić także do bezstronności sędziów w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. Wyrażenie przez sędziego poglądu na temat zagadnienia związanego z przedmiotem wydanego przez niego rozstrzygnięcia, dokonanie oceny postępowania administracyjnego, jego legalności oraz zasadności zarzutów zawartych w skardze, a także zaprezentowanie argumentacji w zakresie przedmiotu sprawy, nie oznacza braku obiektywizmu, czy też bezstronności. Nie wskazuje także na jakikolwiek związek emocjonalny ze sprawą, czy też którąkolwiek ze stron. Natomiast podejmowane w toku postępowania sądowoadministracyjnego czynności sędziego mają swoje oparcie w przepisach prawa i nie mogą być odczytywane jako przejaw stronniczości, nawet w przypadku gdy strona ocenia je negatywnie. Samo subiektywne przeświadczenie o braku bezstronności sędziego oraz odczucie strony skarżącej, że jest w jakikolwiek inny sposób dyskryminowana, nie stanowią wystarczającej przesłanki do wyłączenia sędziów na podstawie art. 19 p.p.s.a. Sąd podziela w tej kwestii stanowisko zaprezentowane w postanowieniu NSA z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OZ 378/09 - dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym "okoliczność, że sędzia wyraził przy orzekaniu w innej sprawie pogląd, z którym wnioskujący się nie zgadza nie może być przesłanką do wyłączenia sędziego od orzekania w innej sprawie, choćby w jakikolwiek sposób powiązanej ze sprawą, w której sędzia orzekał wcześniej." Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być ono traktowane, jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08). Ponadto nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, że wnioskodawca kwestionuje zasadność rozstrzygnięć wydanych w innych sprawach z udziałem tego sędziego (por. postanowienie NSA z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt II OZ 979/08; postanowienie NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OZ 612/08). Dodatkowo odnotować też tzreba, że przepisy regulujące tok postępowania przed sądem administracyjnym zapewniają stronie ochronę przed ewentualnymi naruszeniami w zakresie braku należytego obiektywizmu wydanego orzeczenia, zatem samo przeświadczenie strony, że sędzia prowadzi proces wadliwie, nieobiektywnie czy też stronniczo, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Strona może bowiem zwalczać nieprawidłowe - jej zdaniem - orzeczenie wydane przez sąd I instancji, wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze (por. postanowienie NSA z dnia 6 sierpnia 2009 r., sygn. akt II OZ 648/2009). Brak jest zatem jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość odnośnie bezstronności wskazanych we wniosku sędziów, co znajduje także potwierdzenie w treści oświadczeń sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu - Anny Wójcik i Grzegorza Gockiego, tym bardziej, że prawdziwości tego oświadczenia składający wniosek w żaden sposób nie podważył. Sąd podziela przy tym ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że skoro sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 864/10). Również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71 podkreślił, że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego." Reasumując, z wyjaśnień zawartych w oświadczeniu złożonym przez sędziów, których dotyczy wniosek wynika, że nie istnieje między nimi, a stronami postępowania jakikolwiek stosunek osobisty tego rodzaju, iż mógłby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w tej sprawie, a także nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 18 § 1 p.p.s.a. Sąd ustalił, że nie występują w sprawie okoliczności, które podważałyby wiarygodność złożonego oświadczenia. We wniosku strona skarżąca nie przedstawiła natomiast podstaw wywołujących wątpliwości co do bezstronności sędziów. Podkreślenia również wymaga, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego, czyli być jedynie uprawdopodobniona. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego lub sędziów w danej sprawie musi być realna, a zatem nie jest wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiarygodności w bezstronność sędziego. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziego. Wobec braku oczywistych faktycznych i prawnych przesłanek wyłączenia sędziów, należało orzec o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu - Anny Wójcik i Grzegorza Gockiego, od rozpoznawania sprawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, działając na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.