I SA/Op 529/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kuczyńska po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o. o. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za październik 2012 r. wraz z należnymi odsetkami w związku z wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów należnego wpisu od skargi w części dotyczącej kwoty 400 zł postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 400 zł W postępowaniu wszczętym ze skargi spółki A Sp. z o. o. w T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 maja 2013 r. w przedmiocie odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za październik 2012 r. wraz z należnymi odsetkami skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części należnego wpisu od skargi dotyczącej kwoty 400 zł. W uzasadnieniu wniosku podniosła, iż nie zgadza się z wysokością wpisu sądowego, do opłaty którego została wezwana w kwocie 500 zł - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Jej zdaniem w rozpatrywanej sprawie wysokość wpisu należnego od skargi winna być ustalona na podstawie § 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, tj. w kwocie 100 zł. Nadto, we wniosku Spółka wykazała środki trwałe o wartości 78.889,76 zł, stan kont bankowych w wysokości 60,49 zł, zysk za poprzedni rok obrotowy w wysokości 117.568,51 zł, wielkość kapitału zakładowego opiewającego na kwotę 50.000 zł. Uznając za niewystarczające informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem referendarza tut. Sądu z dnia z 5 września 2013 r. wezwano skarżącą do przekazania, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania, dodatkowych informacji i dokumentów dotyczących jej kondycji finansowej tj. do przedłożenia kserokopii deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych (CIT 8) za ostatni rok podatkowy oraz opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące maj, czerwiec, lipiec i sierpień 2013 r., wyciągów i odpisów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie dwa miesiące oraz odpisów aktualnych bilansów. W odpowiedzi na wezwanie przedłożono kserokopie: deklaracji podatkowej CIT-8 za 2012 r., deklaracji VAT-7 za II kwartał 2012 r., wyciągów bankowych, bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2012 r. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 2 października 2013 r. odmówiono przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia referendarz, po przeprowadzeniu analizy wniosku skarżącej wraz z informacjami i danymi zawartymi w przedłożonych dokumentach, stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż skarżąca Spółka posiada znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Jak bowiem wynikało z zeznania podatkowego (CIT-8) skarżąca Spółka w 2012 r. osiągnęła dochód w wysokości 138.505,10 zł, przy przychodach z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.761.951,02 zł. Z kolei w deklaracji podatkowej VAT-7K za II kwartał 2013 r. skarżąca Spółka wykazała sprzedaż towarów i usług za ten okres w kwocie 147.401 zł. Zatem nie sposób przyjąć, iż skarżąca Spółka nie jest w stanie dokonać zapłaty wymaganych kosztów sądowych, stanowiących tak nieznaczną część środków pieniężnych, którymi obraca. Od powyższego postanowienia Spółka złożyła sprzeciw, w którym zarzuciła, iż w wydanym postanowieniu niewłaściwe zrozumiano i błędnie zinterpretowano przedłożone dane finansowo - ekonomiczne, zwłaszcza wynikające z deklaracji podatkowych. Skarżąca wskazała, że przywołany przez referendarza sądowego dochód Spółki w 2012 r., wykazany w deklaracji CIT - 8, wynikał ze zbycia przez Spółkę części nieruchomości na rzecz jej udziałowca w ramach rozliczenia za pożyczki udzielone przez tego udziałowca w latach poprzednich. Zatem dochód ten miał wartość tylko w ujęciu księgowym, nie oznaczał natomiast realnych wpływów do Spółki. Skarżąca podniosła, iż jej straty z lat ubiegłych przekraczają wartość miliona złotych, czego nie dostrzegł referendarz mimo informacji wykazanej w załączniku CIT-8/O. Nadto zarzuciła, iż w treści rozstrzygnięcia nie przywołano i nie skomentowano danych ekonomiczno finansowych zawartych w bilansie i rachunku zysków i strat, z których wynika, że w 2012 r. Spółka poniosła stratę na sprzedaży w wysokości 222.634,75 zł (w 2011 r. strata była jeszcze wyższa i wynosiła 486.117,60 zł). W opinii skarżącej dane te jednoznacznie dowodzą jej trudnej sytuacji ekonomicznej i przemawiają za słusznością zwolnienia z kosztów. Dalej skarżąca podniosła, iż przy ocenie jej możliwości finansowych błędnie wzięto pod uwagę przychody ze sprzedaży towarów i usług, wykazane w deklaracji VAT 7 k za II kwartał, gdyż wielkości wskazane w postanowieniu nie uwzględniają przeciętnie ponoszonych kosztów operacyjnych, wynoszących miesięcznie ok. 34 tys. zł. Skarżąca była przy tym zobowiązana do pokrycia w tym okresie podatku od nieruchomości w kwocie 33.426,40 zł, podatku VAT w kwocie 24.650 zł oraz zobowiązań kredytowych w łącznej kwocie ponad 30.800 zł. Skarżąca wskazała, iż przy ocenie jej możliwości finansowych należało uwzględnić także koszty bieżącej działalności, w tym "pierwszoplanowe" wydatki podatkowe, koszty wynagrodzeń pracowników wraz ze składkami ZUS, wydatki na funkcjonowanie (np. koszty energii, opłat telefonicznych, materiałów biurowych, ogrzewania) oraz wydatki na utrzymanie produkcji i koszty transportu towarów. Przedkładając wraz ze sprzeciwem bilans oraz rachunek zysków i strat za okres 01.01.2013-30.06.2013 r. skarżąca zwróciła uwagę na rosnącą wartość posiadanych zobowiązań (na dzień 30.06.2013 r. w wysokości 2.214.487.29 zł), na pokrycie których spółka jest zmuszona dokonywać wyprzedaży swego majątku. Stąd, na wykazaną w rachunku zysków i strat kwotę 241.372,55 zł przychodów ze sprzedaży składają się także kwoty pochodzące z wyprzedaży wyposażenia Odlewni Żeliwa - zakładu produkcyjnego spółki w łącznej wysokości 109.462,92 zł. W ocenie skarżącej oczywistym w tej sytuacji jest, iż zapłata kwoty 400 zł na pokrycie części wpisu od skargi nastąpi z uszczerbkiem dla wydatków pierwszoplanowych Spółki i będzie działaniem na jej niekorzyść Końcowo skarżąca podkreśliła, iż obecnie, po zakończeniu boomu inwestycyjnego na EURO 2012, ma ograniczone możliwości sprzedaży produkowanych wyrobów odlewniczych. Dotyczy to również możliwości sprzedaży wyposażenia produkcyjnego Spółki, ponieważ brak nowych inwestycji przemysłowych powoduje bardzo ograniczone możliwości sprzedaży. Z tych względów Spółka dysponuje jedynie środkami pozwalającymi na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania i nie może sobie pozwolić na zapłatę pełnego wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej jako: [p.p.s.a.], postanowienie skutecznie zaskarżone sprzeciwem traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnosi skarżąca) może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, publikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, jak i pozostałe powołane poniżej orzeczenia). Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści cytowanego powyżej art. 246 § 2 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjmuje się, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie chociaż części kosztów postępowania (postanowienie z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 80/09). Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącą w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji finansowej, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. W ocenie Sądu skarżąca Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą kwotę 500 zł należnego wpisu od skargi. Wskazać w tym miejscu należy, iż w orzecznictwie i doktrynie utrwalone jest stanowisko, popierane także przez skład rozpoznający niniejszą sprawę, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., l GZ 147/08). Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób (w tym osób prawnych) toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów, także sądowych (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2008 r., l FZ 265/08, LEX nr 494324). W związku z powyższym Sąd nie podzielił podniesionych w sprzeciwie argumentów skarżącej, iż przy ocenie jej możliwości finansowych należało dać prymat "pierwszoplanowym" wydatkom, związanym z bieżącym funkcjonowaniem Spółki. Sąd w pełni akceptuje wyrażony w orzecznictwie pogląd, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Wbrew bowiem mniemaniu strony nie można mówić o spełnieniu przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., w sytuacji gdy skarżąca angażuje posiadane środki w prowadzoną działalność gospodarczą, pomijając zupełnie konieczność uiszczenia wpisu sądowego. Koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Przy czym, jak już wyżej wskazano, zwolnienie od kosztów dopuszczalne jest jedynie wtedy, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. W ocenie Sądu zestawiając wysokość należnego wpisu (500 zł) z osiąganymi przez skarżącą przychodami, które zgodnie z przedłożonym rachunkiem zysków za okres od stycznia do czerwca 2013 r. wyniosły kwotę 168.277 zł, nie sposób przyjąć, że Spółka nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że wykazana w przedłożonym rachunku strata w kwocie 106.586,77 zł nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż przedmiotowy wniosek winien zostać uwzględniony. Należy mieć bowiem na uwadze, że strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania, nie stanowi natomiast automatycznie o braku środków finansowych. Mimo wskazywanych trudności wnioskodawczyni nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Jak wynika z odpisów deklaracji VAT-7K za II kwartał 2013 r., działalność gospodarcza generuje znaczny obrót w kwocie 147.401 zł. Nadto, jak przyjmuje się w orzecznictwie, pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie NSA z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12 i z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę spełnienia tej przesłanki. Jak wynika z przedstawionego rachunku zysków i strat Spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 50.000 zł, kapitał zapasowy w kwocie 284.954,34 zł, pozostałe kapitały rezerwowe w wysokości 66.235,06 zł, oraz aktywa trwałe o wartości 94.933,73 zł (stan na dzień 30 czerwca 2013r.). W świetle tych danych brak jest podstaw do stwierdzenia zależności pomiędzy przedstawioną przez skarżącą sytuacją materialno-finansową, a brakiem po jej stronie możliwości wywiązania się z obowiązku poniesienia kosztów związanych z udziałem w sprawie. Oceny tej nie zmienia podniesiony w sprzeciwie argument o konieczności dokonywania wyprzedaży majątku w celu pokrycia narastających zobowiązań skarżącej. Zdaniem Sądu spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Przy czym niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Nadto, na gruncie niniejszej sprawy aktualny pozostaje pogląd, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328). Reasumując, zebrany w toku niniejszego postępowania materiał nie pozwala na stwierdzenie, że w odniesieniu do skarżącej zachodzi przesłanka wymieniona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zarówno wielkość posiadanego majątku, rozmiar prowadzonej działalności, jak też wysokość przychodów skarżącej spółki, nie wskazuje, aby skarżąca była pozbawiona środków finansowych. Z przedstawionych przyczyn faktycznych i prawnych orzeczono jak w sentencji.