I SA/Op 544/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 stycznia 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 31 lipca 2015r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji określającej zobowiązanie w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu, postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Przedmiotem skargi wniesionej przez A. P. (dalej też jako: skarżący, strona) jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 31 lipca 2015 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 14 kwietnia 2014r. odmawiającą stwierdzenia wygaśnięcia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 18 grudnia 2012r., mocą której organ ten określił zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym "A" S.C. K. K., A. P. z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu oraz orzekł o odpowiedzialności podatkowej byłych wspólników ww. spółki. Wraz ze skargą skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy przez zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w osobie adwokata M. J. Uzasadniając wniosek skarżący w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej powoływana jako: [P.p.s.a.] oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, nie uzyskuje jakichkolwiek stałych dochodów, posiada oszczędności w wysokości około 80 zł, oraz że zasądzono wobec niego alimenty w kwocie 1.000 zł. Uzupełniając wniosek na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 P.p.s.a. skarżący przedłożył pisemne oświadczenie, w którym wskazał, że oprócz wydatków na zakup żywności nie ponosi stałych kosztów utrzymania, zaznaczając zarazem, że od ponad dwóch lat nie posiada żadnego stałego źródła utrzymania, a koszty związane z zakupem żywności i " realizacją niektórych zobowiązań" finansuje z dochodów uzyskiwanych z prac dorywczych (m.in. sezonowych w rolnictwie) oraz ze sprzedaży rzeczy i przedmiotów osobistych, które wcześniej zgromadził. Dodatkowo skarżący wskazał, że zobowiązania alimentacyjne w wysokości 1.000 zł realizuje nieterminowo, w zakresie od 60% do 80 %, przekazując je osobiście lub przelewem. W załączeniu do nadesłanego pisma skarżący przedłożył kserokopię zaświadczenia wystawionego przez Powiatowy Urząd Pracy w [...] o zarejestrowaniu jego osoby jako bezrobotnego, bez prawa do zasiłku oraz kserokopię wyciągu z rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2016r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, odmówił przyznania A. P. prawa pomocy w zakresie całkowitym, dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z tym uzasadnieniem, że w ocenie referendarza sądowego, przekazane przez skarżącego informacje wraz z załączonymi dokumentami nie obrazują w pełni sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. Zdaniem referendarza, skarżący nie ujawnił zarówno skali kosztów bieżącego utrzymania, jak i wysokości dochodów umożliwiających pokrycie tych kosztów. Niewyjaśniona została również kwestia źródeł finansowania kosztów związanych z utrzymaniem skarżącego. Brak jakichkolwiek udokumentowanych danych w tym względzie, w ocenie referendarza uniemożliwia poznanie realnych środków i potencjału, jako okoliczności warunkującej ocenę spełnienia przesłanek zawartych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Od postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw w ustawowym terminie, domagając się przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przez odmowę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny podczas, gdy na podstawie tych samych przesłanek skarżącemu przyznawane było prawo pomocy, w sprawach rozpoznawanych przez WSA w Opolu pod sygn. akt: I SA/Op 186/13, I SA/Op 250/13, I SA/Op 265/13, a od tamtej pory sytuacja materialna skarżącego uległa pogorszeniu. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący odwołał się do treści wydanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowienia z dnia 15 stycznia 2014r. sygn. akt I GZ 595/13, którym Sąd ten oceniając odmiennie sytuację finansową skarżącego uchylił wydane przez WSA w Opolu postanowienie z dnia 21 listopada 2013r. (sygn. akt: I SA/Op 573/13) odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z urzędu jest sądowi wiadome ,że skarżący ma w toku 12 dalszych spraw w tym samym przedmiocie tj. I SA/Op 522/15, I SA/Op 524/15, I SA/Op 526/15, I SA/Op 528/15, I SA/Op 530/15 I SA/Op 532/15, I SA/Op 534/15, I SA/Op 536/15, I SA/Op 538/15, I SA/Op 540/15, I SA/Op 542/15, I SA/Op 546/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 258 § 1 P.p.s.a. czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy, a do czynności tych należą w szczególności (...) wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 259 § 1 P.p.s.a. od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w tym w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1 sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Natomiast stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym, a o takie wnioskuje skarżący, może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika z przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o sprawach na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl podobnie jak wszystkie niżej podane orzeczenia sądowe). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2008r., sygn. akt VII SA/Wa 1486/08). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w tym wymagalnych na obecnym etapie postępowania wpisów od skargi w sprawie niniejszej, jak i w pozostałych dwunastu sprawach, w przedmiocie odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji określającej zobowiązanie w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu, zawisłych przed Sądem). Należy wskazać, że złożony wniosek jest kolejnym, jaki skarżący składa w sprawach z jego skarg. We wszystkich tych sprawach skarżący permanentnie powołuje się na te same okoliczności tj. brak majątku, bezrobocie, brak dochodów. Podnoszona przez skarżącego okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt danej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, że w większości spraw korzystał on z prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części nie oznacza, że zwolnienie to będzie przysługiwało mu niejako automatycznie także w przedmiotowej sprawie. W świetle przede wszystkim ogólnikowych twierdzeń skarżącego, jego biernej postawy wobec wezwania o dostarczenie stosownej dokumentacji, która pozwoliłaby na dokonanie rzetelnej i realnej oceny jego stanu majątkowo – finansowego trafne było rozstrzygnięcie referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, tym samym, że spełniona została przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt.1 P.p.s.a. Skarżący nie nadesłał stosownych dokumentów, nie wskazał żadnych potencjalnych powodów, czy też trudności związanych ze skompletowaniem odpowiedniego materiału dowodowego. Z informacji złożonych przez skarżącego wynika, że skarżący sam pozostaje w gospodarstwie domowym, nie uzyskuje jakichkolwiek stałych dochodów, posiada oszczędności w wysokości około 80 zł, oraz że zasądzono wobec niego alimenty w kwocie 1.000 zł. Oprócz wydatków na zakup żywności skarżący nie ponosi stałych kosztów utrzymania, zaznaczając przy tym, że od ponad dwóch lat nie posiada żadnego stałego źródła utrzymania, a koszty związane z zakupem żywności i " realizacją niektórych zobowiązań" finansuje z dochodów uzyskiwanych z prac dorywczych (m.in. sezonowych w rolnictwie) oraz ze sprzedaży rzeczy i przedmiotów osobistych, które wcześniej zgromadził. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia trafnie zwrócono uwagę, że skarżący pomimo wyraźnego wezwania nie tylko nie ujawnił skali kosztów bieżącego utrzymania (poza wskazaną wielkością zobowiązania alimentacyjnego), wysokości dochodów umożliwiających pokrycie tych kosztów ale również nie uwiarygodnił informacji na temat źródeł finansowania kosztów swojego utrzymania. W przekazanym piśmie skarżący wskazał jedynie, że niektóre zobowiązania realizuje z dochodów uzyskiwanych z prac dorywczych oraz ze sprzedaży osobistych rzeczy. Jednakże na poparcie powyższych twierdzeń nie przedłożył jakichkolwiek konkretnych i udokumentowanych informacji. Nie uprawdopodobnił swoich oświadczeń, które podniósł we wniosku ani nie wyjaśnił wątpliwości, co do sytuacji materialnej nie nadsyłając żadnych dokumentów obrazujących wysokość obciążających go kosztów utrzymania, ani też potwierdzających fakt, iż pozostaje aktualnie bez dochodów. Jednocześnie zauważyć należy, że skarżący nie wskazał, iż korzysta z pomocy społecznej, do czego niewątpliwie uprawniałaby go przedstawiona sytuacja materialno-bytowa. Skarżący podając, że nie ma żadnego majątku jednocześnie nie wyjaśnia we wniosku okoliczności zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych, z czym niewątpliwie wiążą się dodatkowe koszty utrzymania. Nie powołuje się w szczególności na okoliczność bezdomności. Zatem brak wiarygodnych danych dotyczących bieżących wydatków oraz nieudokumentowanie ich sprawia, że niemożliwym staje się ustalenie, czy poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Podkreślić bowiem należy, że rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania dochodów uzyskiwanych przez stronę wnioskującą, bądź możliwych przez nią do osiągnięcia, z jej wydatkami, przy czym tylko takimi, które uznać można za niezbędne dla utrzymania. Tym samym wiedza na temat wydatków strony jest niezbędna zarówno, co do ich wysokości, jak również co do ich rodzaju (charakteru), by można było dokonać oceny, czy dany wydatek jest niezbędny dla utrzymania. Nieprawdopodobnym natomiast jest, by przy braku stałego źródła dochodu, czy też pomocy ze strony osób trzecich skarżący był w stanie zaspokoić konieczne środki na zapewnienie najniższego nawet poziomu prawidłowego funkcjonowania człowieka. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał także niemożności podejmowania działalności zarobkowej. Z akt sprawy nie wynika, aby był on całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Skarżący, będący osobą posiadającą doświadczenie zawodowe nie wyjaśnił jakie obiektywne przeszkody tj. choroba bądź inne zdarzenia uniemożliwiają mu podjęcie zatrudnienia. Przyjęcie natomiast argumentacji skarżącego prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który nie prowadzi działalności zarobkowej powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącego wynika, że został zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego, w wysokości 1000 zł miesięcznie, które realizuje nieterminowo, w wysokości od 60% do 80 % zasądzonej kwoty. Skarżący nie wskazał jednakże źródeł pokrycia ponoszonych wydatków alimentacyjnych. Zauważyć należy, że istota i charakter świadczeń alimentacyjnych sprawia, że podstawą ich ustalenia powinien być stały poziom możliwości płatniczych zobowiązanego. Przy czym zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015r., poz. 2082 t.j.) dalej powołana jako: [K.r.i.o.] mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Zakres tych świadczeń zależy m.in. od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (art. 135 § 1 i § 2 K.r.i.o.). Jednocześnie, stosownie do treści art. 138 K.r.i.o. w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub ugody dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Wspomniana natomiast zmiana to istotne zmniejszenie lub ustanie możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego do alimentacji albo istotne zwiększenie się usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego. Dlatego uprawnione jest stwierdzenie, że skarżący nie wykazał by ponoszenie obowiązku alimentacyjnego w aktualnej sytuacji było dla niego niemożliwe bądź wiązało się z nadmiernym uszczerbkiem, którego skutkiem byłaby potrzeba skorygowania zakresu obowiązku alimentacyjnego. Powyższe w kontekście braku dochodu czyni niewiarygodnym oświadczenie skarżącego o braku środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. W tej sytuacji należy stwierdzić, że istnieje duże prawdopodobieństwo, że wnioskodawca posiada jednak źródło dochodów, które pozwala mu na płacenie alimentów, jak również na swoje utrzymanie, choć źródła tego skarżący nie ujawnia. Reasumując skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwił przeprowadzenie analizy jego zdolności płatniczych. Zauważyć należy, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008r., sygn. akt I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich podważeniu. Strona skarżąca nie uczyniła niczego, aby wyjaśnić istotne wątpliwości w tym zakresie. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, w niniejszym postępowaniu referendarz sądowy dokonał prawidłowej oceny przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego, po wezwaniu go w trybie art. 255 P.p.s.a. do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień, a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Mając zatem na uwadze wyżej przytoczoną argumentację, Sąd nie stwierdził podstaw do przyznania prawa pomocy w dochodzonym zakresie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.