I SA/Op 62/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Gocki po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 16 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r., w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący K.K., działając poprzez ustanowionego w sprawie pełnomocnika K.K. (matkę skarżącego), wniósł do tut. Sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 16 listopada 2012 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 400 zł pełnomocnik skarżącego, po upływie terminu wyznaczonego na dokonanie tej czynności złożyła druk PPF, w którym przedstawiła własną sytuację majątkową. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2013 r. Sąd, stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 3 w związku art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2012 r., poz. 270) – dalej jako [p.p.s.a.] odrzucił skargę, albowiem w ustawowym terminie nie został uiszczony należny wpis, zaś złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nastąpiło po upływie terminu do uiszczenia wpisu należnego od skargi. Z kolei postanowieniem z dnia 25 lutego 2013 r., referendarz sądowy odrzucił wniosek o prawo pomocy z uwagi na jego niedopuszczalność, stwierdzając, że został on złożony w imieniu własnym przez pełnomocnika skarżącego – K.K. i dotyczył jej własnej sytuacji majątkowej. Pismem nadanym w dniu 13 marca 2013 r. pełnomocnik złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, wnioskując jednocześnie o "przywrócenie terminu na złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych". Jednocześnie złożono również na druku PPF wniosek samego skarżącego o przyznanie ,u prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia z urzędu pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek skarżący podał, iż nie jest w stanie uregulować wpisu, gdyż jest osobą bezrobotną a pomoc na utrzymanie uzyskuje od rodziców. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z ojcem i matką a na posiadany majątek składają się dom o pow. 26 m2, nieruchomość rolna o pow. 0,7 ha, działka budowlana oraz samochód marki Skoda Favorit, rok produkcji 1991. Dodatkowo w piśmie z dnia 13 marca pełnomocnik przyznała, iż doszło do błędnego ujęcia we wcześniejszym wniosku o prawo pomocy osoby pełnomocnika, a nie skarżącego i wyjaśniła, iż pomyłka ta wynikła z tego, że do uiszczenia wpisu na doręczonym wezwaniu podano dane pełnomocnika. Zaznaczyła przy tym, iż skarżący, będący osobą bezrobotną, bez jakichkolwiek dochodów, również nie był w stanie uiścić wpisu od skargi. Podjęte próby uzbierania kwoty 400 zł spotkały się z niepowodzeniem, a nadto pod koniec stycznia 2013 r. skarżący zachorował na ospę wietrzną, którą z uwagi na swój wiek przechodził bardzo ciężko. Postanowieniem Sądu z dnia 27 marca 2013 r. sprzeciw skarżącego został odrzucony na podstawie art. 259 § 2 p.p.s.a, gdyż jego wniesienie nastąpiło z uchybieniem ustawowego terminu. Jednocześnie postanowieniem z tego samego dnia Sąd, w oparciu o art. 88 p.p.s.a. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu. Następnie, na podstawie art. 255 p.p.s.a., w związku z nowym wnioskiem o prawo pomocy z dnia 13.03.2013r., Sąd wezwał skarżącego do uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku, poprzez nadesłanie: szczegółowej informacji na temat ponoszonych kosztów na bieżące utrzymanie wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te obciążenia, dowodów potwierdzających oświadczenie skarżącego o posiadaniu statusu bezrobotnego, kserokopii wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, dokumentów potwierdzających oświadczenie skarżącego o pozostawaniu na utrzymaniu rodziny (oświadczeń tych osób o wysokości przekazanych środków) wraz z dowodami potwierdzającymi wysokość uzyskiwanych przez te osoby dochodów i ich ewentualnych obciążeń. W odpowiedzi skarżący, w piśmie z dnia 15 kwietnia 2013 r. wskazał, iż rodzice nie wystawiają mu rachunków za produkty spożywcze i środki czystości, w związku z czym nie jest w stanie podać danych na temat ponoszonych kosztów ani nie posiada dokumentów potwierdzających fakt i wysokość ich poniesienia. Oświadczył, że nie posiada ani rachunków bankowych ani lokat oraz dowodów świadczących o byciu osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, gdyż się nie zarejestrował w urzędzie pracy. Wskazał także, iż rodzina odmawia wystawienia oświadczeń o wysokości przekazywanych mu środków i podania wysokości dochodów. Wyjaśnił, że żadne środki nie są mu przekazywane, gdyż korzysta on z tego co jest w domu. Końcowo skarżący sprecyzował, iż ubiega się o ustanowienie radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (obejmującym w rozpoznawanej sprawie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, przy czym ciężar dowodów, że znajduje się ona w takiej sytuacji, jak wynika to z powołanego przepisu, spoczywa na wnioskodawcy, na co wskazuje użycie przez ustawodawcę zwrotu: "gdy wykaże". Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika również, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi bowiem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Z tego względu udzielenie prawa pomocy może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że skarżący nie sprostał obowiązkowi wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący nie ustosunkował się w pełni do wezwania Sądu z dnia 27 marca 2013 r., zobowiązującego go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, co powoduje, iż wniosek został rozpatrzony jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Wskazać przy tym należy, iż w związku z faktem, że skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców koniecznym było wyjaśnienie nie tylko jego sytuacji majątkowej, lecz również zbadanie, czy nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania ze wsparciem rodziców, gdyż w takim wypadku - jak wynika z orzecznictwa - o zwolnieniu od kosztów sądowych decydują możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w pełni podziela wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06 (dostępne na stronie internetowej www.nsa.orzeczenia.gov.pl- jak i pozostałe wskazane poniżej orzeczenia) pogląd, iż "pojęcie "sytuacji majątkowej" wnioskodawcy obejmuje swym zakresem również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze". Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami (rodzicami), to dochody i wydatki tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Dodatkowo wskazać należy, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi nakładają na rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne. Zgodnie zaś z utrwalonym stanowiskiem judykatury, do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por: postanowienia NSA: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 115/06 i z dnia 21 października 2012 r., sygn. akt II FZ 513/10). Dokonując zatem oceny sytuacji skarżącego zaznaczyć należy, iż wprawdzie sam skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów obrazujących przychody osób prowadzących z nim wspólnie gospodarstwo domowe, jednakże Sąd z urzędu uwzględnił dane wynikające ze złożonego już uprzednio w imieniu własnym ,druku PPF przez K.K., gdzie przedstawiła ona swą sytuację materialną. We wniosku tym podała, iż uzyskuje dochody brutto z tytułu umowy o pracę w wysokości 6.500 zł oraz z tytułu emerytury w kwocie 3.800 zł, przy czym dochody te są przedmiotem zajęć komorniczych do wysokości 50% z tytułu pracy i 25 % z emerytury. Dochody z tytułu świadczeń emerytalnych w wysokości 2.600 zł uzyskuje również C.K. (ojciec skarżącego), jednakże ich wysokość w 25 % też jest potrącana przez komornika. Nadto K.K. wskazała, iż z pozostałych po zajęciu komorniczym dochodów spłacana jest rata miesięczna za kredyt hipoteczny w wysokości 1.060 CHF (ok.3.500 zł) oraz raty innych kredytów, których wysokości nie podała. Mając zatem na uwadze powyższe łączne dochody rodziny skarżącego, kształtujące się miesięcznie na poziomie 12.900 zł brutto, Sąd doszedł do wniosku, iż trudno jest uznać wnioskodawcę za osobę ubogą, pozbawioną środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Oceny tej nie zmieniają wskazywane obciążenia z tytułu egzekucji, gdyż nawet uwzględnienie w żaden sposób nieudokumentowanych zajęć komorniczych daje niebagatelną kwotę dochodu w wysokości 7.600 zł brutto, wobec którego nawet spłata rat kredytu (3.500 zł) pozwala na niezagrożoną egzystencję. W tej sytuacji w ocenie Sądu poniesienie kosztów postępowania -obejmujących na obecnym etapie sprawy obowiązek uiszczenia wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł i wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, wynoszące 240 zł według minimalnych stawek pomocy prawnej udzielonej z urzędu - § 14 ust 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349, ze zm.) – leży w zakresie możliwości finansowych rodziny skarżącego. Nie zachodzą zatem przesłanki przemawiające za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, działając w oparciu o art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.