I SA/Op 78/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych W związku ze skargą wniesioną przez T. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] określającą wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. oraz odsetki za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek za miesiące od stycznia do grudnia 2002 r., skarżący wnioskiem z dnia 24 lutego 2009 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek złożył po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 31.242,00 zł. W jego uzasadnieniu wskazał, że od grudnia 2003 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani wartościowych przedmiotów, za wyjątkiem samochodu osobowego m-ki Peugeot 406 rok prod. 2000 o wartości ok. 8.000 zł, który jest zajęty na poczet zobowiązań. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwojgiem małoletnich dzieci: lat 12 i 8. Z uwagi na niepełne dane co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego zarządzeniem referendarza z dnia 27 lutego 2009 r. został on wezwany do szczegółowego wskazania i udokumentowania kosztów utrzymania, źródeł ich finansowania, zaświadczeń z urzędu pracy, udokumentowania prób poszukiwania zatrudnienia lub uzyskania pomocy finansowej. Skarżący w związku z tym wezwaniem poinformował, że od dnia 5 maja 2005 r., kiedy opuścił areszt śledczy, pozostaje na utrzymaniu żony, z którą ze względu na wyłączenie wspólności majątkowej nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Z tego powodu nie zna stanu dochodów żony ani wysokości kosztów utrzymania, gdyż te w całości ponosi żona. Ona też zapewnia mu wyżywienie i mieszkanie. Nie rejestrował się w urzędzie pracy, nie starał się o zasiłki z pomocy społecznej, nie posiada konta bankowego, próby znalezienia pracy były bezskuteczne ze względu na toczące się przeciw niemu postępowanie karne w Sądzie Okręgowym w Opolu. Nie ma też środków finansowych, aby rozpocząć działalność gospodarczą. Do pisma załączył umowę notarialną z dnia 25.03.1996 r. o wyłączeniu wspólności ustawowej. Postanowieniem referendarza WSA w Opolu z dnia 17 marca 2009 r. wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został oddalony z tym uzasadnieniem, że skarżący nie wykazał przesłanek niezbędnych do uzyskania zwolnienia od kosztów (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.).- dalej: [p.p.s.a.]. Wyjaśniono, z odwołaniem się do orzecznictwa NSA, że mimo wyłączenia wspólności majątkowej małżonkowie obowiązani są, na podstawie art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do wzajemnej pomocy, nie wyłączając z niej pomocy w zapłacie niezbędnych kosztów sądowych. Dlatego obowiązkiem skarżącego było dane o dochodach żony ujawnić, czego nie uczynił, tym bardziej, że pozostaje na jej utrzymaniu. Samo przedłożenie umowy o wyłączeniu wspólności majątkowej nie realizuje obowiązku udokumentowania rzeczywistego stanu majątkowego. Ponadto skarżący, pozostając tak długo bez pracy, nie wykazał, by podejmował jakiekolwiek starania o nią, nie rejestrując się nawet w urzędzie pracy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem w trybie art. 259 § 1 p.p.s.a., w którym skarżący podtrzymując wniosek o zwolnienie od kosztów wniósł o uchylenie kwestionowanego postanowienia. Zarzucił nieadekwatność zastosowania do jego sytuacji powołanego w uzasadnieniu postanowienia NSA z dnia 6.10.2004 r. GZ 71/04 i wyjaśnił, że nie ma dostępu do informacji o stanie majątku żony i jej dochodach, lecz nie może ponosić negatywnych dla siebie konsekwencji jej postępowania, nawet jeśli narusza ono w tym przypadku obowiązek świadczenia pomocy z art. 23 k.r.iop. W jego ocenie spoczywający na nim obowiązek utrzymania rodziny winien być traktowany priorytetowo i jest dodatkowym uzasadnieniem dla zwolnienia od kosztów, natomiast samochód osobowy został zabezpieczony z zakazem jego zbywania. Z kolei brak formalnej rejestracji urzędzie pracy nie uprawnia do wniosku o nieistnieniu przesłanek do zwolnienia od kosztów, czego dowodzi przedstawiony we wniosku stan faktyczny. Podkreślił, że chodziło mu o rzeczywiste znalezienie pracy, a nie o formalną rejestrację dla otrzymania zasiłku dla bezrobotnych czy uzyskania świadczeń pomocy społecznej. Na koniec zarzucił nierozpatrzenie wniosku w aspekcie przesłanek prowadzących do częściowego choćby zwolnienia od kosztów Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 cyt. wyżej ustawy postanowienie, przeciw któremu został skutecznie wniesiony sprzeciw traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 – FZ 377/04). Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Nie traci jednak mocy zarządzenie referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2009 r. o wezwaniu do nadesłania w terminie 14 dni dokumentów i oświadczeń, ponieważ art. 260 p.p.s.a. wyraźnie stanowi, że w przypadku wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego moc traci wyłącznie to postanowienie. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, podlegającym rozpoznaniu w świetle przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy. W myśl tego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, jeśli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednocześnie zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisie art. 199 p.p.s.a. strony obowiązane są do ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Skoro przytoczony przepis ustanawia jako zasadę ponoszenie kosztów postępowania przez stronę, która dokonała czynności procesowej, to przyznanie zwolnienia od tych kosztów jako wyjątek od zasady może nastąpić wyłącznie w sytuacji wykazania przez stronę wystąpienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a więc braku możliwości poniesienia pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. Należy przy tym wskazać, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. leży na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (por. postanowienie NSA: z dnia 8.05.2009 r. II FZ 132/09). Jest to niezbędne nie tylko z punktu widzenia przesłanek wymienionych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., lecz stanowi przejaw zasady, że prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 6.10.2004 r. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależne jest od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por. postanowienie NSA z dnia 30.04.2009 r. II OZ 379/09). Wniosek o prawo pomocy sporządzony przez stronę na stosownym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.) ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji materialnej. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z możliwości tej skorzystano poprzez wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów mających pomóc w ustaleniu jego sytuacji majątkowej. Nie zastosował się on jednak do zarządzenia referendarza z dnia 26 lutego 2009 r. dotyczącego uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania swej sytuacji majątkowej i tym samym nie udokumentował w pełni stanu swojego majątku i wysokości dochodów. Wskazał jedynie i przedstawił co do tego dowód, że pozostaje w rozdzielności majątkowej. Nadto oświadczył, że żona go utrzymuje i zapewnia mieszkanie, oraz, że bez pracy pozostaje już od 2003 r. Nie udokumentował jednak jakichkolwiek starań o uzyskanie pracy poprzestając na własnym oświadczeniu. Nie przedłożył też spisu miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami zasłaniając się ponoszeniem tych kosztów przez żonę. Zarówno w piśmie z dnia 6.03.2009 r. jak i w sprzeciwie skarżący całość swojej argumentacji opiera na istnieniu między nim a żoną rozdzielności majątkowej i niemożności uzyskania od małżonki jakichkolwiek informacji o wysokości jej dochodów. Podnosi, że nie może być obarczany skutkami jej zachowania uniemożliwiającego przedłożenie takich dowodów. W związku z takim stanowiskiem skarżącego prezentowanym w niniejszym postępowaniu Sąd stwierdza, że podstawą do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest przedłożenie przez stronę starającą się o taką pomoc dokumentów, które pozwoliłyby ocenić wiarygodność jej twierdzeń. Zważywszy na wyjątkowy charakter tej instytucji Sąd nie ma obowiązku poprzestawania tylko na oświadczeniu strony. Dlatego w jej interesie jest podjęcie takich działań, aby żądane przez Sąd informacje przedłożyć – w tym celu, aby istniała możliwość zweryfikowania prawdziwości jej twierdzeń. Przeciwne stanowisko, jakie zdaje się prezentować skarżący, czyniłoby funkcję Sądu iluzoryczną. Z literalnego brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a wynika, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, jeśli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Sformułowanie (...) "jeśli wykaże" jednoznacznie wskazuje na obowiązek wnioskodawcy udowodnienia tej przesłanki. Nie jest więc wystarczające wskazanie na okoliczności utrudniające uzyskanie żądanych przez Sąd danych. Powołany przepis nie przewiduje wyjątków co do wymogu wykazania stanu majątkowego i dochodów. Należy więc przyjąć, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji niezłożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym wskutek pominięcia stanu dochodów i majątku żony, nieprzedstawienie jakichkolwiek dalszych dokumentów żądanych przez Sąd miało decydujący wpływ na dokonanie oceny wniosku o prawie pomocy. Oceny tej nie podważono w sprzeciwie, do którego również nie zostały dołączone żadne dowody, ograniczano się bowiem do polemiki z rozstrzygnięciem referendarza. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd stwierdza, że strona nie wykazała, aby nie mogła ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W takiej sytuacji nie można było dokonać również analizy jej sytuacji pod kątem choćby częściowego zwolnienia jej z "kosztów procesu", co zarzuca w sprzeciwie. Z powyższych przyczyn i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.