I SA/Op 81/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi M. M. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z [...] nr [...] odmawiającą stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. w kwocie 6.904 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 277 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 139 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Skarżący na. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej ustawą, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, iż w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i synem ( 14 lat ), uzyskuje dochody z tytułu emerytury wypłacanej w Polsce w wysokości 1.239 zł oraz emerytury wypłacanej w Niemczech w wysokości 380 euro, zaś na posiadany przez nią majątek składają się: dom mieszkalny o powierzchni 160 m² i nieruchomość rolna o powierzchni 2 ha. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie bowiem do art. 245 ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 ustawy ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 ustawy ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 ustawy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 ustawy, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 ustawy, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ( art. 246 § 1, pkt 1 ustawy ) winno być bowiem stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie ( przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ( art. 246 § 1, pkt 2 ustawy ) dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to w tym przypadku, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Jak bowiem zostało stwierdzone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. ( GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Z kolei zgodnie z art. 255 ustawy jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 18 maja 2010 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych w jego gospodarstwie domowym kosztów na bieżące utrzymanie ( tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, a szczególności poniesienia wydatków na utrzymanie mieszkania w Niemczech, - dokumentów potwierdzających fakt i wysokość ponoszenia kosztów zakupu leków, - stosownych dokumentów potwierdzających informację, zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, odnośnie wysokości uzyskiwanych dochodów, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych wnioskodawcy i jego żony za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący nie przedłożył żądanych informacji ani dokumentów. W zamian przekazał pismo, w którym stwierdził, że nie jest wstanie w wyznaczonym terminie wywiązać się z obowiązku przedłożenia żądanych dokumentów. Jednocześnie oświadczył, iż żona jest przewlekle chora i stale potrzebuje zażywać leki o wartości około 300 zł oraz że kiedy to jest potrzebne osoba nie ponosząca żadnych " korzyści materialnych " udostępnia mu do zamieszkania pokój. W ocenie referendarza nie ma podstaw, iż żądanych informacji i dokumentów skarżący nie był w stanie dostarczyć w wyznaczonym terminie ( w szczególności informacji na temat ponoszonych w jego gospodarstwie domowym kosztów na bieżące utrzymanie tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia czy też wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych wnioskodawcy i jego żony za ostatnie trzy miesiące ), a jeżeli niektórych rzeczywiście nie mógł przedłożyć w tym terminie należało zwrócić się o jego przedłużenie, czego nie uczynił ( do dnia wydania niniejszego postanowienia również nie przedłożył żądanych informacji i dokumentów ). Szczególnie istotny dla oceny opisanej przez skarżącego sytuacji majątkowej i finansowej oraz wiarygodności podanych przez niego w tym względzie danych jest brak wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące, szczegółowej informacji na temat ponoszonych w jej gospodarstwie domowym kosztów na bieżące utrzymanie z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje ( w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych wydatków, w tym wydatków na zakup leków. Nie przedkładając tych dokumentów skarżący nie uwiarygodnił m.in. informacji odnośnie kosztów utrzymania domu, zakupu leków, dochodów, zasobów pieniężnych na kontach bankowych swoim i żony. Natomiast nie przekazując szczegółowej informacji odnośnie kosztów bieżącego utrzymania ( pomimo wezwania w tym zakresie ) skarżący sprawił, iż obraz jego sytuacji finansowej jest niepełny, podważając dodatkowo zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei odnośnie ponoszenia kosztów utrzymania mieszkania w Niemczech skarżący przekazał dwie sprzeczne informacje. We wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że musi utrzymać mieszkanie w Niemczech, gdyż jest to warunkiem otrzymania emerytury. Zaś w we wskazanym wyżej piśmie stwierdza, iż pewna osoba grzecznościowo od czasu do czasu udostępnia skarżącemu pokuj, nie ponosząc z tego tytułu żadnych korzyści materialnych. Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową i majątkową jego i rodziny należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 ustawy. W tym względzie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). Również w szeregu innych orzeczeniach NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji ( Sygn. akt: II FZ470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05 ). Przy tym należy podkreślić, iż to, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie jest konsekwencją jego działania. Nie dopełnił on bowiem w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, szczególnie gdy pismem z 18 maja 2010 r. został do tego wezwany. Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 ustawy, postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl. ). Poza opisanym wyżej powodem odmowy przyznania prawa pomocy należy dodatkowo wskazać, iż dochody skarżącego w sposób ciągły w wysokości 1.239 zł i 380 euro oraz majątek w postaci nieruchomości rolnej pozwalają na wygenerowanie jednorazowo kwoty 277 zł stanowiącej kwotę wpisu od skargi i ewentualnie w następnych etapach kwoty 100 zł za opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku i 139 zł za wpis od skargi kasacyjnej. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 w/w ustawy, orzeczono jak w sentencji.