I SA/Op 818/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 października 2013r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011r. w związku z wnioskiem skarżącego o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi postanawia : I. oddalić wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi; II. zwrócić z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na rzecz strony skarżącej kwotę 217 (słownie dwieście siedemnaście złotych 00/100), uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi. W dniu 16 grudnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynęła skarga J. K. (dalej jako: skarżący, strona skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 października 2013 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 217 zł, skarżący w dniu 16.01.2014r. złożył do tut. Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Następnie po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego postanowieniem z dnia 18 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie wskazano, iż skarżący nie spełnia przesłanek określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270)- /dalej w skrócie p.p.s.a/. Skarżący nie skorzystał z prawa do kwestionowania powyższego postanowienia, wskutek czego stało się ono prawomocne. W związku z powyższym Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 19 sierpnia 2014r. zobowiązał skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 17 grudnia 2013r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu należnego od skargi w kwocie 217 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu doręczony został skarżącemu za zwrotnym potwierdzeniem jego odbioru w dniu 27 sierpnia 2014 r. (k. 137). W dniu 2 września 2014 r. skarżący nadał na adres tut. Sądu pismo, w którym domagał się obniżenia wpisu sądowego od skargi. Natomiast termin do uiszczenia wpisu upłynął w dniu 3 września 2014 r. Pomimo upływu wymaganego siedmiodniowego terminu wpis od skargi nie został uiszczony. Wobec powyższego, wskutek nieuzupełnienia braków fiskalnych skargi przez skarżącego postanowieniem z dnia 12 września 2014 r. skarga została odrzucona. W dniu 22 października 2014 r. (data nadania przesyłki 18 października 2014 r.) do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 października 2013 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. Do wniosku dołączono dowód uiszczenia wpisu sądowego w należnej wysokości (k. 152). Skarżący motywował swój wniosek tym, iż w trakcie toczącego się postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji, popadł w depresję, co spowodowane było również zamknięciem dojazdu do prowadzonego przez stronę sklepu, w związku z prowadzonym remontem drogi, wskutek czego skarżący stracił część klientów i popadł w kłopoty finansowe. Do wniosku skarżący dołączył fotografie przedstawiające remontowany odcinek drogi oraz wydruki zdjęć swojego mieszkania. Postanowieniem z dnia 31.10.2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu, wskazując, że wniosek z 18 października 2014 r. został wniesiony po upływie siedmiodniowego terminu liczonego od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi. Skarżący powziął wiadomość o przyczynach odrzucenia skargi w dniu doręczenia postanowienia w tym przedmiocie, czyli 18 września 2014 r. Tym samym siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi upłynął 25 września 2014 r. Wniosek ten był zatem spóźniony i na mocy art. 88 p.p.s.a. podlegał odrzuceniu. Na skutek rozpoznania zażalenia skarżącego na ww. postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 23 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2065/14 uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 31 października 2014 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że badając dopuszczalność wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (uiszczenia wpisu od skargi) WSA w Opolu doszedł do błędnego wniosku, że termin zakreślony w art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczął swój bieg z dniem 18 września 2014 r. – czyli datą, w której doręczono skarżącemu postanowienie o odrzuceniu skargi z uwagi na nie uzupełnienie jej braków formalnych. Z treści wniosku złożonego przez skarżącego wynika bowiem, że przyczyną niedochowania terminowi do wniesienia opłaty sądowej była depresja – a nie, jak wskazał sąd pierwszej instancji, wydanie postanowienia odrzucającego skargę. Zatem obowiązkiem sądu pierwszej instancji było merytoryczne odniesienie się do wniosku skarżącego i zbadanie, czy wystąpiła przesłanka braku winy w uchybieniu terminu, o której jest mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. W odniesieniu do wniosku strony z dnia 2 września 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że w istocie rzeczy skarżący dążył do podważenia prawomocnego postanowienia sądu pierwszej instancji z 18 lipca 2014 r. odmawiającego prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 16.02.2015r. tut. Sąd wezwał skarżącego do uprawdopodobnienia podniesionych we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, w szczególności poprzez nadesłanie dokumentów potwierdzających, że skarżący z uwagi na depresję spowodowaną m.in. utratą klientów oraz zaleganiem z zapłatą czynszu, nie był w stanie uiścić w terminie wpisu sądowego od skargi. W wyznaczonym terminie skarżący przedłożył do Sądu kopie wezwania do zapłaty z tytułu zaległych opłat za czynsz najmu za okres od 31.01.2014r. do 31.01.2015r. w łącznej kwocie 12.792 zł wraz z odsetkami, wezwanie do zapłaty nieuregulowanych należności z tytułu świadczenia usług dystrybucji energii elektrycznej (łączne zadłużenie w kwocie 226,17 zł) oraz deklaracje VAT- 7 za miesiące od stycznia do grudnia 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że zgodnie z treścią art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zasadą wynikającą z art. 85 p.p.s.a. jest bezskuteczność czynności podjętej w postępowaniu sądowym przez stronę po upływie terminu. Jednakże w sytuacji, gdy strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Warunkami skuteczności takiego wniosku jest złożenie go w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, spowodowanie dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego, równoczesne ze złożeniem wniosku dokonanie uchybionej czynności oraz uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i § 2 oraz art. 87 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a.) Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że brak jednej z nich skutkować musi odmową przywrócenia terminu. W pierwszej kolejności należy odnotować, że skarżący nie wskazał czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Ponieważ z okoliczności faktycznych sprawy nie da się w sposób jednoznaczny ustalić, czy siedmiodniowy termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany, Sąd zobligowany jest do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego w przedmiocie uchybienia terminu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. (por. B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2011 r., s. 290). Nie ulega również wątpliwości, że skarżący uiścił należny wpis od skargi. Konieczne stało się zatem merytoryczne rozpoznanie wniosku. Rozważyć zatem należy czy argumenty przedstawione przez skarżącego uprawdopodobniają, że uchybienie terminu do uiszczenia wpisu nastąpiło bez jego winy. Zgodnie z utrwalonymi w tej kwestii poglądami doktryny i judykatury uchybienie terminu jest niezawinione wówczas, gdy nawet przy dołożeniu najwyższej staranności strona nie mogła w terminie dopełnić czynności procesowej. Przeszkody te zatem muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Uwzględniając obowiązujący stan prawny oraz całokształt okoliczności sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że przedstawiona przez skarżącego argumentacja nie daje podstaw do przywrócenia uchybionego terminu. Sąd nie dopatrzył się braku winy strony skarżącej w uchybieniu terminowi, uznając, że można jej przypisać co najmniej niedbalstwo wyrażające się w niestarannym prowadzeniu własnych spraw. W niniejszej sprawie skarżący jako okoliczność wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wskazał na depresję, co spowodowane było prowadzonym wobec niego postępowaniem podatkowym, a także zamknięciem dojazdu do jego sklepu, utratą klientów oraz kłopotami finansowymi. Zaznaczyć należy, że skarżący, pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku, nie uprawdopodobnił, że w dniach od 27.08.2014r. (data doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu) do 3.09.2014r. (dzień, w którym upłynął siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu) z uwagi na depresję nie był stanie uiścić wpisu sądowego z zachowaniem ustawowego terminu, tym bardziej, że w terminie otwartym do uiszczenia wpisu skarżący dokonywał innych czynności procesowych – złożył pismo procesowe z dnia 2 września 2014 r. Choroba ta nie uniemożliwiała mu również działania we wcześniejszej fazie postępowania. Nie sposób zatem przyjąć by, ze względu na chorobę strona była pozbawiona możliwości działania. Skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu - zaświadczenia lekarskiego, wskazującego na jego depresję lub inne problemy ze zdrowiem, w wyniku których nie mógł dokonać czynności procesowej. Przedłożył natomiast dokumenty w postaci kopii wezwania do zapłaty z tytułu zaległych opłat za czynsz najmu za okres od 31.01.2014r. do 31.01.2015r. w łącznej kwocie 12.792 zł wraz z odsetkami, wezwanie do zapłaty nieuregulowanych należności z tytułu świadczenia usług dystrybucji energii elektrycznej (łączne zadłużenie w kwocie 226,17 zł) oraz deklaracje VAT- 7 za miesiące od stycznia do grudnia 2014r., z których wynika, ze skarżący w 2014r., mimo podnoszonych trudności kontynuował prowadzenie działalności gospodarczej i dokonał dostawy towarów oraz świadczenia na terytorium na kwotę odpowiednio: w styczniu 2014r.- 15.941 zł, lutym 2014r.- 18.203 zł, marcu 2014r.- 8.030 zł, kwietniu 2014r.- 348 zł, maju 2014r.- 174 zł, czerwcu 2014r.- 11.563 zł, lipcu 2014r. - 5231 zł, sierpniu 2014r. - 3594 zł, wrześniu 2014r. - 5697 zł, październiku 2014 r. - 3631 zł, listopadzie 2014r. - 8582 zł, w grudniu 2014r. - 76.863 zł. W ocenie Sądu z argumentacji skarżącego jak również z przedłożonych dokumentów nie wynika aby w terminie otwartym do uzupełnienia braków skargi wystąpiła szczególna przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie czynności z zachowaniem ustawowego terminu. Zauważyć przy tym należy, iż skarżący w dniu 17.10.2014r. uiścił kwotę należnego wpisu, natomiast we wniosku o przywrócenie terminu ani też w dalszych pismach nie wskazał na konkretne przeszkody, które uniemożliwiłyby mu uzyskanie środków pieniężnych w takim czasie, by możliwe było dokonanie terminowej wpłaty kwoty wpisu. Zdaniem Sądu, skarżący, w celu dochowania należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, powinien zadbać o to, by zgromadzić odpowiednią kwotę, zwłaszcza, że wiedzę o wysokości wpisu podjął już w dniu 17 grudnia 2013r. r., kiedy odebrał pierwsze wezwanie do uiszczenia wpisu. Od tego czasu skarżący powinien liczyć się z koniecznością uiszczenia wpisu, w razie gdyby wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie odniósł skutku. W tym miejscu podkreślić należy, że nawet trudna sytuacja majątkowa strony nie stanowi argumentu przemawiającego za przywróceniem terminu do uiszczenia wpisu sądowego, bowiem ewentualny brak środków finansowych nie usprawiedliwia opóźnienia w uiszczeniu należnej opłaty. Brak środków finansowych wskazany we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, będący przyczyną uchybienia terminu przewidzianego do wykonania obowiązku uiszczenia stosownej opłaty, może stanowić jedynie podstawę do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 886/10; z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt II FZ 752/06, dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy a następnie Sąd uznał, że strona nie wykazała, że zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie korzystał z prawa do zaskarżenia postanowienia Sądu o odmowie przyznania prawa pomocy z dnia 18 lipca 2014r., wskutek czego stało się ono prawomocne. Wobec powyższego strona powinna liczyć się z tym, że będzie obowiązana uiścić koszty zainicjowanego przez nią postępowania sądowego i tym samym zadbać o to, aby takie środki zgromadzić. Skarżący został wezwany do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 17 grudnia 2013r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Wskazać należy, że analiza akt sądowych sprawy prowadzi do wniosku, iż skarżący został prawidłowo i w sposób jasny poinformowany przez Sąd o czynnościach, do jakich wykonania został zobowiązany w związku ze złożoną przez niego skargą. Podkreślić należy, iż w wezwaniu do uiszczenia wpisu zawarto pouczenie o wysokości, trybie i terminie uiszczenia wpisu, a nadto wskazano skutki niedopełnienia tego obowiązku w postaci odrzucenia skargi. Natomiast nieznajomość przepisów prawa nie stanowi przesłanki uzasadniającej brak winy w dochowaniu terminu, zwłaszcza w sytuacji, kiedy strona była prawidłowo i w sposób jasny informowana o czynnościach, do jakich wykonania została zobowiązana w związku ze złożoną przez nią skargą (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt. II OZ 712/08; czy wyrok NSA z dnia 6 listopada 1998 r. sygn. akt I SA/Łd 153/97). Dotyczy to zarówno wezwania do uiszczenia wpisu, jak i procedury związanej z przyznaniem stronie prawa pomocy. Mając na względzie przedstawione powyżej rozważania Sąd nie dopatrzył się braku winy w działaniu skarżącego, gdyż można mu przypisać co najmniej niedbalstwo wyrażające się w niestarannym prowadzeniu własnych spraw. Powyższe wyklucza możliwość przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w postaci uiszczenia wpisu. Z tego względu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. należało odmówić skarżącemu przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Natomiast uiszczony wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu wpis sądowy od skargi zwrócono stronie skarżącej na podstawie art. 232 §1 pkt 1 p.p.s.a. z uwagi na uprzednie odrzucenie skargi.