I SA/Op 92/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy po wznowieniu postępowania uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie ustalenia podatku od spadków i darowizn w związku z wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W postępowaniu wszczętym skargą M. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 grudnia 2010 r. w przedmiocie odmowy, po wznowieniu postępowania, uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie ustalenia podatku od spadków i darowizn, skarżąca (na druku PPF) zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych – wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, iż w wyniku powodzi w maju 2010r. poniosła znaczne szkody (w granicach 70.000 zł) oraz, że wraz z mężem uiściła już kilka wpisów w tutejszym Sądzie i w niedalekiej przyszłości będzie zobowiązana do uiszczenia następnych wpisów od skarg. Wskazała, że z powodu powodzi nie uzyskała z gospodarstwa rolnego żadnych przychodów, a jej mąż w związku z koniecznością zabezpieczania majątku przed powodzią i usuwaniem szkód spowodowanych powodzią - poniósł straty z pozarolniczej działalności gospodarczej. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżąca oświadczyła, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z mężem, a jedynymi dochodami uzyskiwanymi w tym gospodarstwie są dochody z najmu mieszkań w wysokości 1.067 zł brutto miesięcznie. Na posiadany przez skarżącą i jej męża majątek składają się: dom mieszkalny o powierzchni 150 m², dwa lokale mieszkalne o powierzchni odpowiednio 19 i 24 m², nieruchomość rolna o powierzchni 1,43 ha oraz samochód osobowy marki KIA o wartości 22.000 zł. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że wspólnie z mężem obciążona jest kredytami bankowymi na kwotę 150.000 zł, a nadto w lutym 2011 r. zaciągnęła kolejny kredyt. Dodatkowo, na wezwanie referendarza, pełnomocnik skarżącej, pismem z 30 marca 2011 r. uzupełnił informacje dotyczące wniosku i złożył dokumenty w postaci: deklaracji podatkowej VAT-7K dotyczącej opodatkowania podatkiem od towarów i usług działalności gospodarczej prowadzonej przez męża wnioskodawczyni za IV kwartał 2010 r. z którego wynika, iż dokonano dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwotę 330 zł i wykazano nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym w kwocie 673 zł; zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2010 (PIT-28), z którego wynika przychód w kwocie 12.803,95 zł brutto oraz zaświadczenia Burmistrza Brzegu z 2 czerwca 2010 r. o zalaniu wodami rzeki Odry posesji położonej w Brzegu przy ul. Oławskiej 79 (zalane podwórko, piwnica do wysokości 160 cm, a w niej piec c.o., zbiornik wyrównawczy i rury stalowe c.o., wody i gazu, zalanie instalacji elektrycznej i teletechnicznej). Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2011 r. odmówiono przyznania prawa pomocy z tym uzasadnieniem, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i może być udzielone w sytuacjach szczególnych, a skarżąca nie uwiarygodniła, aby w takiej sytuacji się znalazła. W postanowieniu podkreślono także, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji, natomiast skarżąca nie zastosowała się w pełni do wezwania o udzielenie niezbędnych informacji, co uniemożliwiło ocenę podanej przez skarżącą sytuacji majątkowej i finansowej. Orzeczenie to zostało zaskarżone sprzeciwem w trybie art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - /dalej p.p.s.a/., w którym pełnomocnik skarżącej ponownie podniósł, iż skarżąca oraz jej małżonek wnieśli szereg wpisów w sprawach rozstrzyganych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Ponadto wskazał, że skarżąca zapłaciła znaczny podatek od spadków i darowizn, co wynika ze spraw o sygn. akt I SA/Op 250/10 i I SA/Op 254/10. Zarzucił także, że dowolnie uznano, iż dokumenty urzędowe przedłożone w Sądzie nie są wiarygodne. Zarządzeniem z dnia 10 maja 2011 r., wydanym w trybie art. 255 p.p.s.a., wezwano skarżącą do przedłożenia: szczegółowej informacji na temat ponoszonych kosztów na bieżące utrzymanie; wyciągów z kont i lokat bankowych wnioskodawczyni i jej męża za ostatnie trzy miesiące; deklaracji podatkowej VAT 7 za I kwartał 2011 r. z prowadzonej przez męża skarżącej działalności gospodarczej, zeznania o wysokości osiągniętych dochodów (straty) w roku podatkowym 2010 r., dowodów potwierdzających oświadczenie o szkodach poniesionych w powodzi i ich wielkości wraz z informacją o ewentualnych odszkodowaniach z tego tytułu, dokumentów potwierdzających wskazane obciążenie kredytowe w wysokości 150.000,00 zł, wraz z informacją o wysokości miesięcznych kosztów z tego tytułu, wskazania źródła pokrycia kosztów związanych z obsługą kredytów oraz z wpłatą należności podatkowych w kwocie 5.854,00 zł (wobec deklarowanych miesięcznych przychodów w kwocie 1067,00 zł brutto), dowodów potwierdzających oświadczenie wnioskodawczyni odnośnie dochodów z gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej przedłożył pismo z dnia 28 maja 2011r., w którym wskazał, iż skarżąca posiada na prywatnym rachunku bankowym debet w wysokości 3.893,20 zł, a na rachunku firmowym debet w wysokości 9.860,36 zł oraz, że nie posiada żadnych lokat. Zaznaczył także, że nie jest w stanie przedstawić wysokości bieżących kosztów utrzymania, ponieważ są one zmienne, w zależności od potrzeb, zaś część kosztów została ujęta w kosztach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej podobnie, jak odsetki od kredytów i pożyczek. Odnośnie wezwania do przedłożenia dokumentów potwierdzających oświadczenie o braku dochodów z gospodarstwa rolnego, pełnomocnik wskazał, że w 2010 r. dochodów takich nie uzyskano z powodu powodzi. Jednocześnie do akt sprawy pełnomocnik przedłożył: - umowę kredytu z dnia 24.07.2008 r. na kwotę 125.000,00 zł i okresem spłaty do dnia 16.07.2015 r., - umowę pożyczki z dnia 12.12.2008 r. na kwotę 20.600,00 zł, z harmonogramem spłaty w 60 miesięcznych ratach, - umowę pożyczki z dnia 29.04.2010 r. na kwotę 43.050,00 zł, - zmieniony harmonogram spłaty kredytu w kwocie 41.102,10 zł z terminem spłaty od 03.2011 r. do 05.2013 r., - deklarację PIT 36 wspólnego rozliczenia dochodów skarżącej i jej małżonka za 2010 r. z którego wynika, iż skarżąca uzyskała przychód w kwocie 4.367,92 zł brutto, natomiast jej mąż przy przychodzie w kwocie 60.198,59 zł uzyskał stratę w wysokości 5.162,27 zł, - pismo męża skarżącej z dnia 9 maja 2011 r. skierowane do Urzędu Nadzoru Finansowego z którego wynika, iż kwestionuje on stanowisko ubezpieczyciela w kwestii wysokości przyznanego odszkodowania w kwocie 17.241,11 zł. z tytułu szkód spowodowanych w majątku jego i skarżącej na skutek zaistniałej powodzi w 2010 r. i domaga się wypłaty dodatkowej kwoty 49.928,33 zł z tytułu powstałych szkód, - stanowisko ubezpieczyciela z dnia 22.02.2011 r. nie uznające stanowiska męża skarżącej o uzupełnienie wysokości odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a., skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 – FZ 377/04). Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Zwolnienie od wpisu od skargi, o co wnioskuje skarżąca, określa instytucję prawa pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle unormowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, winna być rozpatrywana w aspekcie możliwości finansowych strony odniesionych do wysokości tych obciążeń, które w związku z postępowaniem sądowym jest ona obowiązana ponieść. Na obecnym etapie sprawy chodzi zatem o kwotę 200 zł z tytułu należnego od skargi wpisu sądowego. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) - opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W świetle art. 246 § 1 p.p.s.a., przy rozważaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy uwzględnić z jednej strony wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu (np. wysokość wpisu od skargi), z drugiej możliwości finansowe strony w chwili składania tego wniosku. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżąca pomimo wzywania do uzupełniania danych zwartych w złożonym oświadczeniu nie uzupełniła danych i dokumentacji zgodnie z treścią wezwań. W żadnym razie nie można uznać za wywiązanie się przez skarżącą z obowiązku nałożonego przez ustawodawcę w zakresie pełnego udokumentowania i uzasadnienia podstaw do udzielenia prawa pomocy, udzielanych wybiórczo informacji. Skarżąca nie przedłożyła przede wszystkim informacji na temat kosztów ponoszonych przez nią i jej męża na bieżące utrzymanie, nie wspominając już o dokumentach potwierdzających informacje w tym zakresie, nie przekazała wyciągów i odpisów ze swoich kont bankowych jak i kont męża pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (za ostatnie trzy miesiące), deklaracji podatkowej VAT 7 za I kwartał 2011 r. z prowadzonej przez męża skarżącej działalności gospodarczej, zaświadczenia potwierdzającego brak uzyskania dochodów z gospodarstwa rolnego w 2010 r. oraz informacji o źródłach finansowania spłat zaciągniętych zobowiązań. Skarżąca, w związku ze złożonym wnioskiem, ujawniła tylko dane dotyczące pasywów występujących w prowadzonym przez nią gospodarstwie domowym. W ten sposób zarysował się stan faktyczny, gdzie miesięczne koszty związane ze spłatą zaciągniętych zobowiązań trzykrotnie przekraczają osiągane dochody. Łącznie miesięczne zobowiązania z tytułu rat kredytów i pożyczek wynoszą ok. 4.100 zł, przy czym, według stanowiska pełnomocnika skarżącej, posiada ona jeszcze linę debetową na rachunku bankowym w kwocie około 13.000,00 zł, a po stronie aktywów istnieje tylko miesięczny przychód w kwocie 1.067,00 zł brutto i stanowi on jedynie źródło utrzymania obojga małżonków. Co także istotne, strona nie wykazała w złożonym z wniosku, dochodu w kwocie 4.367,92 zł, który z kolei został przez nią wskazany w deklaracji PIT-36. Ponadto skarżąca wpłaciła w kwietniu 2011 r. tytułem należności podatkowych kwotę 5.854,10 zł. Pomimo wezwania Sądu do złożenia wyjaśnień z jakich źródeł pokrywane są wskazane zobowiązania, skarżąca nie złożyła żadnych wyjaśnień w tym zakresie. W ocenie Sądu postępowanie skarżącej, polegające na podawaniu nierzetelnych informacji na temat swojej rzeczywistej sytuacji finansowej powoduje, iż sytuacja majątkowa strony w dalszym ciągu pozostaje niewyjaśniona. Nie jest zatem możliwe podjęcie jakiejkolwiek pozytywnej decyzji, kiedy dane o sytuacji finansowej wnioskodawcy są co najmniej niepełne i obrazują niespójną sytuację w jakiej znajduje się strona (por. postanowienie NSA z dnia 26.02.2009 r., sygn. akt:I FZ 23/09, oraz postanowienia NSA z dnia 11.06.2010 r., sygn. akt: I OZ 416/10, www.nsa.orzeczenia .gov.pl). Skoro zatem z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżąca nie wskazała dowodów potwierdzających w sposób wiarygodny sytuację finansową jej i jej rodziny, należało uznać, że nie spełnia ona wymogów pozwalających na przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., o sygn. akt FZ 165/04, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby. Sąd badając niniejszą sprawę w pełni podziela ten pogląd, w szczególności, jeżeli podane informacje są niepełne, rozbieżne czy też przeczą zasadom logicznego rozumowania. Także w innych rozstrzygnięciach Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał, że na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji (sygn. akt: II FZ 470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05). Skarżąca w niniejszej sprawie tego nie uczyniła, bowiem nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Uzupełniająco podkreślić należy, iż o konieczności rzetelnego wykazania swojej sytuacji finansowej i osobistej, w związku ze złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wiedziała, gdyż w analogicznej sytuacji takie stanowisko zostało zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający jej zażalenie na postanowienie tut. Sądu odmawiające przyznania prawa pomocy z podobną argumentacją (postanowienie NSA z dnia 11.01.2011 r., sygn. akt: II FZ 643/10). Dlatego też, wobec niepełnego udokumentowania sytuacji finansowej, argumenty podniesione w złożonym sprzeciwie, a wskazujące na konieczność poniesienia kosztów związanych z opłaceniem innych wpisów od skarg wniesionych do WSA w Opolu oraz na obowiązek odprowadzenia podatku od spadku, nie stanowią dostatecznej okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.