I SA/Op 928/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. oraz odsetek od nieuiszczonej zaliczki za marzec 2008 r., p o s t a n a w i a przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Przedmiotem skargi B. O. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. oraz odsetek od nieuiszczonej zaliczki za marzec 2008 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 8.462 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 339 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 170 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 28 stycznia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowym wnioskiem skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, ponieważ razem z żoną i pełnoletnią córką P. są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, utrzymującymi się z prac dorywczych. Jednocześnie oświadczył, że w ramach gospodarstwa domowego, w którym pozostaje wspólnie z żoną i dwiema córkami, uzyskiwane są (z prac dorywczych) miesięczne dochody w wysokości około 2.600 zł. Jednocześnie wskazał, że majątek jego gospodarstwa domowego obejmuje dom mieszkalny o powierzchni 200 m² oraz działkę budowlaną o powierzchni 650 m². Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. W art. 245 p.p.s.a. ustawodawca określił zakres prawa pomocy, zaś w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki dające podstawę do zastosowania tej instytucji. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Zatem wniosek skarżącego dotyczący zwolnienia od kosztów sądowych w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do postanowień tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom charakteryzującym się ubóstwem w takim stopniu, iż zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Tym samym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Jednocześnie należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 11 lutego 2015 r. został wezwany do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca przez niego i rodzinę na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - dowodów potwierdzających fakt i wysokość poniesienia dochodów opisanych w formularzu PPF jako prace dorywcze, - szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających wnioskodawcy i jego rodzinie pokrycie tych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - stosownych zaświadczeń z urzędu pracy, z których wynikałoby, iż wnioskodawca, jego żona i córka P. są osobami posiadającymi status bezrobotnych, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez wnioskodawcę, jego żonę i córkę P. w 2013 r. i 2014 r. (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych wnioskodawcy, jego żony i córki P. za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przekazał pisemne oświadczenie (sporządzone 9 marca 2015 r.), w którym wskazał, że obecnie on i jego rodzina utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z prac dorywczych (córka w ogrodnictwie, skarżący jako mechanik samochodowy) i wsparcia dalszej rodziny (wcześniej – jak twierdzi – rodzina utrzymywała się z dochodów żony i towarów pozostałych po likwidacji firmy), oraz że nikt w rodzinie nie posiada kont i lokat bankowych. W oświadczeniu tym skarżący zamieścił również zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania rodziny związanych z zakupem żywności (stanowiących wielkość rzędu 700-800 zł), utrzymania domu mieszkalnego (opiewających na kwotę 343 zł, związanych z zakupem energii elektrycznej, a także odnoszących się do podatku od nieruchomości, opłat za zużycie wody i odprowadzenie nieczystości) oraz zakupu usług telekomunikacyjnych (łącznie w kwocie 85 zł). W załączeniu do pisemnego oświadczenia skarżący przekazał kserokopie: decyzji Starosty [...] o uznaniu jego, żony i córki [...] za osoby bezrobotne, decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na rok 2015, faktur dotyczących zakupu energii elektrycznej, zużycia wody i przyjęcia ścieków wraz z opłatą abonamentową, umowy pożyczki hipotecznej zawartej w dniu 11 lutego 2005 r. Dokonując oceny informacji i danych dotyczących aktualnej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wynikających ze złożonych dodatkowo kserokopii dokumentów i pisemnego oświadczenia, referendarz sądowy uznał, że skarżący znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy w żądanym zakresie. W związku z czym wniosek o udzielenie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w pełni zasługuje na uwzględnienie. W ocenie referendarza z uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego miesięcznych dochodów w wysokości 2.600 zł, obciążonych stałymi miesięcznymi kosztami bieżącego utrzymania związanymi z zakupem żywności, usług telekomunikacyjnych, energii elektrycznej, opłatą za zużycie wody i odprowadzenie nieczystości, a także kosztami dotyczącymi podatku od nieruchomości oraz niewykazanymi przez niego (a niewątpliwie ponoszonymi) kosztami zakupu środków higieny, środków czystości i ogrzewania, nie jest on w stanie wygenerować dodatkowe środki finansowe, które umożliwiłyby mu poniesienie wymaganych kosztów postępowania. Poza tym sytuację skarżącego pogarsza posiadane przez niego zadłużenie związane z uzyskaną w 2005 r. pożyczką hipoteczną.. Mając na względzie powyższe orzeczono jak w sentencji.