I SA/Op 95/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów związanych z powołaniem biegłego w sprawie ustalenia podatku od spadków i darowizn, w związku z wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi M. C. jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 grudnia 2010 r. Nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji odmawiające umorzenia kosztów związanych z powołaniem biegłego w sprawie ustalenia podatku od spadków i darowizn. W związku z zarządzeniem z dnia 15 lutego 2011 r. wzywającym do uiszczenia należnego wpisu od wniesionej skargi w kwocie 100,00 zł, skarżąca działając przez pełnomocnika, w zakreślonym terminie do uiszczenia wpisu złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych – wpisu od skargi. W złożonym formularzu "PPF", o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., skarżąca wskazała, że w wyniku powodzi mającej miejsce w maju 2010 r. poniosła znaczne szkody (w granicach 70.000 zł) oraz, że wraz z mężem uiścili już kilka wpisów w tutejszym Sądzie i w niedalekiej przyszłości będą zobowiązani do uiszczenia następnych wpisów od skarg. Wskazała, że z powodu powodzi nie uzyskano z gospodarstwa rolnego żadnych przychodów, zaś mąż w związku z koniecznością zabezpieczania majątku przez powodzią i usuwaniem szkód spowodowanych powodzią poniósł straty z pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednocześnie, odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżąca oświadczyła, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z mężem, a jedynymi dochodami uzyskiwanymi w tym gospodarstwie domowym w obecnym czasie są dochody z najmu mieszkań w wysokości 1.067 zł brutto miesięcznie. Z kolei, zgodnie oświadczeniem, na posiadany przez skarżącą i jej męża majątek składają się: dom mieszkalny o powierzchni 150 m², dwa lokale mieszkalne o powierzchni odpowiednio 19 i 24 m², nieruchomość rolna o powierzchni 1,43 ha oraz samochód osobowy marki KIA o wartości 22.000 zł. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że wspólnie z mężem obciążeni są kredytami bankowymi na kwotę 150.000 zł, zaś w lutym 2011 r. zaciągnięto kolejny kredyt. W związku z wezwaniem referendarza sądowego z dnia 7 marca 2011 r., pełnomocnik skarżącej, pismem z 30 marca 2011 r., uzupełnił informacje dotyczące wniosku, składając dokumenty w postaci: deklaracji podatkowej VAT-7K dotyczącej opodatkowania podatkiem od towarów i usług działalności gospodarczej prowadzonej przez męża wnioskodawczyni za IV kwartał 2010 r. z którego wynika, iż dokonano dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwotę 330 zł i wykazano nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym w kwocie 673 zł, zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2010 (PIT-28), z którego wynika przychód w kwocie 12 803,95 zł brutto oraz zaświadczenia Burmistrza Brzegu z 2 czerwca 2010 r. o zalaniu wodami rzeki Odry posesji położonej w B. przy ul. O. (zalane podwórko, piwnica do wysokości 160 cm, a w niej piec c.o., zbiornik wyrównawczy i rury stalowe c.o., wody i gazu, zalanie instalacji elektrycznej i teletechnicznej). W związku z wydanym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2011 r. odmawiającego przyznania skarżącej prawa pomocy, pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw do wydanego postanowienia. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącej powtórzył, iż skarżąca oraz jej małżonek wnieśli szereg wpisów w sprawach rozstrzyganych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, ponadto poniósł, że skarżąca zapłaciła znaczny podatek od spadków i darowizn, co wynika ze spraw o sygn. akt I SA/Op 250/10 i I SA/Op 254/10. Zarzucił treści wydanego postanowienia – odmawiającego przyznania prawa pomocy, że dowolne było uznanie, iż dokumenty urzędowe przedłożone w Sądzie nie są wiarygodne. Następnie w związku z wezwaniem Sądu z dnia 19 maja 2011 r. wydanym w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych kosztów na bieżące utrzymanie; - wyciągów z kont i lokat bankowych wnioskodawczyni z okresu za ostatnie trzy miesiące; - deklaracji podatkowej VAT 7 za I kwartał 2011 r. z prowadzonej przez męża skarżącej działalności gospodarczej. - zeznania o wysokości osiągniętych dochodów (strat) w roku podatkowym 2010 r., - dowodów potwierdzających oświadczenie o szkodach poniesionych w powodzi i ich wielkości wraz z informacją o ewentualnych odszkodowaniach z tego tytułu, - dokumentów potwierdzających wskazane obciążenie kredytowe w wysokości 150 000,00 zł, wraz z informacją o wysokości miesięcznych kosztów z tego tytułu, - wskazania źródła pokrycia kosztów związanych z obsługą kredytów oraz z wpłatą należności podatkowych w kwocie 5 854,00 zł w miesiącu kwietniu 2011 r., wobec deklarowanych miesięcznych przychodów w kwocie 1067,00 zł brutto. - dowodów potwierdzających oświadczenie wnioskodawczyni odnośnie dochodów z gospodarstwa rolnego, pełnomocnik skarżącej przedłożył pismo z dnia 2 czerwca 2011 r. w którym wskazał, iż żądane dokumenty znajdują się w aktach sprawy sygn. akt: I SA/Op 92/11. Nadto w piśmie przewodnim wskazał, iż skarżąca posiada na prywatnym rachunku bankowym debet w wysokości 3893,20 zł, a na rachunku firmowym debet w wysokości 9860,36 zł oraz że nie posiada żadnych lokat. Zaznaczył także, że nie jest w stanie przedstawić wysokości bieżących kosztów utrzymania, ponieważ są one zmienne, w zależności od potrzeb, część kosztów, zdaniem pełnomocnika została ujęta w kosztach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej podobnie, jak odsetki od kredytów i pożyczek. Odnośnie wezwania do przedłożenia dokumentów potwierdzających oświadczenie o braku dochodów z gospodarstwa rolnego, pełnomocnik wskazał, że w 2010 r. dochodów takowych nie uzyskano z powodu powodzi. Do akt sprawy sygn. akt: I SA/Op 92/11 pełnomocnik złożył: - umowę kredytu z dnia 24.07.2008 r. na kwotę 125 000,00 zł i okresem spłaty do dnia 16.07.2015 r., - umowę pożyczki z dnia 12.12.2008 r. na kwotę 20 600,00 zł, z harmonogramem spłaty w 60 miesięcznych ratach, - umowę pożyczki z dnia 29.04.2010 r. na kwotę 43 050,00 zł, - zmieniony harmonogram spłaty kredytu w kwocie 41 102,10 zł z terminem spłaty od 03.2011 r. do 05.2013 r., - deklarację PIT 36 wspólnego rozliczenia dochodów skarżącej i jej małżonka za 2010 r. z którego wynika, iż skarżąca uzyskała przychód w kwocie 4 367,92 zł brutto, natomiast jej maż przy przychodzie w kwocie 60 198,59 zł uzyskał stratę w wysokości 5 162,27 zł, - pismo męża skarżącej z dnia 9 maja 2011 r. skierowane do Urzędu Nadzoru Finansowego z którego wynika, iż kwestionuje on stanowisko ubezpieczyciela w kwestii wysokości przyznanego odszkodowania w kwocie 17 241,11 zł. z tytułu szkód spowodowanych w majątku jego i skarżącej na skutek zaistniałej powodzi w 2010 r. i domaga się wypłaty dodatkowej kwoty 49 928,33 zł z tytułu powstałych szkód, - stanowisko ubezpieczyciela z dnia 22.02.2011 r. nie uznające stanowiska męża skarżącej o uzupełnienie wysokości odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie, skutecznie zaskarżone sprzeciwem, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 – FZ 377/04). Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Zwolnienie od kosztów sądowych w części – zwolnienie od wpisu od skargi, o co wnioskuje skarżąca, określa instytucję prawa pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle unormowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, winna być rozpatrywana w aspekcie możliwości finansowych strony odniesionych do wysokości tych obciążeń, które w związku z postępowaniem sądowym jest ona obowiązana ponieść. Na obecnym etapie sprawy chodzi zatem o kwotę 100 zł z tytułu należnego od skargi wpisu sądowego. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Na aprobatę zasługuje pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. przy rozważaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy uwzględnić z jednej strony wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu (np. wysokość wpisu od skargi), z drugiej zaś możliwości finansowe strony w chwili składania tego wniosku. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżąca pomimo wielokrotnego wzywania do uzupełniania danych zwartych w złożonym oświadczeniu nie uzupełniła danych i dokumentacji pod kątem, który został jej nakreślony. W żadnym razie nie można uznać za wywiązanie się przez skarżącą z obowiązku nałożonego przez ustawodawcę w zakresie pełnego udokumentowania i uzasadnienia podstaw do udzielenia prawa pomocy udzielanych wybiórczo informacji. Skarżąca nie przedłożyła przede wszystkim informacji na temat kosztów ponoszonych przez nią i jej męża na bieżące utrzymanie, nie wspominając już o dokumentach potwierdzających informacje w tym zakresie, nie przekazała ona wyciągów i odpisów z kont bankowych strony i jej męża pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące, deklaracji podatkowej VAT 7 za I kwartał 2011 r. z prowadzonej przez męża skarżącej działalności gospodarczej, zaświadczenia potwierdzającego brak uzyskania dochodów z gospodarstwa rolnego w 2010 r. oraz informacji o źródłach finansowych z których spłaca zaciągnięte zobowiązania. Skarżąca, w związku z złożonym wnioskiem, ujawnia tylko dane dotyczące pasywów występujących w prowadzonym przez nią gospodarstwie domowym. W ten sposób zarysował się stan faktyczny, gdzie miesięczne koszty związane ze spłatą zaciągniętych zobowiązań trzykrotnie przekraczają osiągane dochody. Łącznie miesięczne zobowiązania z tytułu rat kredytów i pożyczek wynoszą 4 174,84 zł, przy czym, według stanowiska pełnomocnika skarżącej, posiada ona jeszcze linę debetową na rachunku bankowym w kwocie około 13 000,00 zł, a po stronie aktywów istnieje tylko miesięczny przychód w kwocie 1067,00 zł brutto i stanowi on jedynie źródło utrzymania obojga małżonków. W tym miejscu Sąd zauważył, iż strona nie wykazała, w złożonym z wnioskiem oświadczeniu, dochodu w kwocie 4 367,92 zł, który został przez nią wskazany w deklaracji PIT-36. Ponadto Sadowi z urzędu znane jest fakt, iż skarżąca wpłaciła w kwietniu 2011 r. tytułem należności podatkowych kwotę 5 854,10 zł (dowody wpłaty w aktach sądowych tut. Sądu sygn. akt: I SA/Op 92/11). Pomimo wezwania Sądu do złożenia wyjaśnień z jakich źródeł finansowych są porywane wskazane zobowiązania, skarżąca nie złożyła żadnych wyjaśnień w tym zakresie. W ocenie Sądu postępowanie skarżącej, polegające na podawaniu nierzetelnych, informacji na temat swojej rzeczywistej sytuacji finansowej, powoduje, iż sytuacja majątkowa strony w dalszym ciągu pozostaje niewyjaśniona. Nie jest zatem możliwe podjęcie jakiejkolwiek pozytywnej decyzji, kiedy dane o sytuacji finansowej wnioskodawcy są co najmniej niepełne i obrazują niespójną sytuację w jakiej znajduje się strona (por. postanowienie NSA z dnia 26.02.2009 r., sygn. akt:I FZ 23/09, oraz postanowienia NSA z dnia 11.06.2010 r., sygn. akt: I OZ 416/10, www.nsa.orzeczenia .gov.pl). Skoro zatem z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika , iż skarżąca nie wskazała dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową jej i rodziny, należało uznać, że nie spełnia wymogów dla przyznania prawa pomocy w zakresie żądanym. W postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., o sygn. akt FZ 165/04, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby (niepubl. www.nsa.orzeczenia .gov.pl). Sąd badając niniejszą sprawę w pełni podziela ten pogląd, w szczególności, jeżeli podane informacje są niepełne, rozbieżne czy też przeczą zasadom logicznego rozumowania. Również w szeregu innych orzeczeń NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji (sygn. akt: II FZ 470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05). Przy tym należy podkreślić, iż to, że skarżąca nie wykazała przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, jest konsekwencją jej działania. Nie dopełniła ona bowiem w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Na marginesie Sąd zauważa, iż skarżąca winna wiedzieć o konieczności rzetelnego wykazania swojej sytuacji finansowej i osobistej, w związku z złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem w jej sprawie w analogicznej sytuacji wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie na postanowienie tut. Sądu odmawiające przyznania prawa pomocy z podobną argumentacją (postanowienie NSA z dnia 11.01.2011 r., sygn. akt: II FZ 643/10). W kontekście braku danych dotyczących wszystkich źródeł dochodów skarżącej, również argumenty podniesione w złożonym sprzeciwie, wskazujące na konieczność poniesienia kosztów związanych z opłaceniem innych wpisów od skarg wniesionych do WSA w Opolu oraz obowiązek odprowadzenia podatku od spadku nie stanowią dostatecznej okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.