I SA/Op 95/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów związanych z powołaniem biegłego w sprawie ustalenia podatku od spadków i darowizn, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi M. C. jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów związanych z powołaniem biegłego w sprawie ustalenia podatku od spadków i darowizn. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie w kwocie 100 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Skarżąca na sporządzonym w dniu 1 marca 2011 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że w wyniku powodzi mającej miejsce w maju 2010 r. poniosła znaczne szkody ( zgodnie z jej twierdzeniem mieszczące się w granicach 70.000 zł ), że wraz z mężem są i w niedalekiej przyszłości będą zobowiązani do uiszczenia kilku wpisów od skarg, oraz że z powodu powodzi nie uzyskano z gospodarstwa rolnego żadnych przychodów, zaś mąż skarżącej z tego powodu poniósł straty z pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednocześnie odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżąca oświadczyła, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z mężem A. C., a jedynymi dochodami uzyskiwanymi w tym gospodarstwie domowym są dochody skarżącej z najmu mieszkań w wysokości 1.067 zł brutto. Z prowadzonej przez jej męża pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z prowadzonego wspólnie z nim gospodarstwa rolnego wykazała brak dochodów. Z kolei, zgodnie jej oświadczeniem, na posiadany przez nią i męża majątek składają się: dom mieszkalny o powierzchni 150 m², dwa lokale mieszkalne o powierzchni odpowiednio 19 i 24 m², nieruchomość rolna o powierzchni 1,43 ha oraz samochód osobowy marki KIA o wartości 22.000 zł. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że wspólnie z mężem obciążeni są kredytami bankowymi na kwotę 150.000 zł, zaś w lutym 2011 r. zaciągnięto kolejny kredyt. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 8 marca 2011 r. wezwano ją do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez nią i męża kosztów na bieżące utrzymanie ( tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - informacji odnośnie ewentualnych obciążeń dochodów jej i męża poza bieżącymi wydatkami również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - dowodów potwierdzających jej oświadczenie o szkodach poniesionych w wyniku powodzi i ich wielkości, - informacji i dokumentów dotyczących odszkodowania ( jeżeli takowe było ), - dowodów potwierdzających jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy odnośnie dochodów z gospodarstwa rolnego i najmu mieszkań, - zeznania o wysokości dochodów ( bądź straty ) osiąganych przez nią i męża w 2010r., - deklaracji podatkowych jej męża dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych ( PIT ) oraz opodatkowania podatkiem od towarów i usług ( VAT-7 ) za listopad i grudzień 2010 r. oraz styczeń i luty 2011 r., - dokumentów potwierdzających oświadczoną we wniosku o przyznanie prawa pomocy wielkość kredytów bankowych oraz kopię umowy kredytu zawartego w lutym 2011 r., - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych wnioskodawczyni i jej męża za ostatnie trzy miesiące. Przedłożone przez pełnomocnika skarżącej, będącym jednocześnie jej mężem, pismo z 29 marca 2011 r. oraz dokumenty w postaci deklaracji podatkowej VAT-7K dotyczącej opodatkowania podatkiem od towarów i usług działalności gospodarczej męża skarżącej za IV kwartał 2010 r., zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2010 ( PIT-28 ) oraz zaświadczenia Burmistrza Brzegu z 2 czerwca 2010 r. o zalaniu wodami rzeki Odry posesji skarżącej położonej w Brzegu przy ul. O. ( karty 30-34 ) w żadnym razie nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku nałożonego w/w wezwaniem. Skarżąca nie przedłożyła przede wszystkim informacji na temat kosztów ponoszonych przez nią i męża na bieżące utrzymanie, nie wspominając już o dokumentach potwierdzających informacje w tym zakresie, o przekazanie których również wezwano skarżącą. Również nie przekazała wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jej i męża pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące, a także dokumentów dotyczących uzyskiwanych kredytów i ich spłaty. Skoro skarżąca nie uzupełniła danych i dokumentacji pod kątem, który został jej nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF referendarz nie mógł bazować na szczątkowych, niepotwierdzonych i do tego mało wiarygodnych danych zawartych w tym wniosku. W tym względzie rozbieżności nasuwają się mając na uwadze tylko porównanie wielkości kosztów ponoszonych w skali miesiąca w gospodarstwie domowym skarżącej z tytułu spłaty kredytów bankowych z wielkością dochodów uzyskiwanych w tym gospodarstwie. Posiłkując się oświadczeniem męża skarżącej zawartym w piśmie z 30 czerwca 2010 r., przekazanym w związku z rozpatrywaniem wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy przy sprawie o sygn. I SA/Op 250/10, ustalono, że jej gospodarstwo domowe obciążone jest stałymi miesięcznymi kosztami w wysokości 3.490,78 zł związanymi ze spłatą kredytów bankowych ( Polanku – 2.195,01 zł, Citihandlowy – 845 zł, Alior Bank – 450,77 zł ), natomiast z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w niniejszej sprawie wynika, że miesięczne dochody uzyskiwane w tym gospodarstwie stanowią kwotę 1.067 zł brutto. Skarżąca w żaden sposób nie wyjaśniła jak ponosząc tylko koszty związane z obsługą kredytów w kwocie znacznie przekraczającej wielkość uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów jest w stanie utrzymać rodzinę. Oznaczać to może, iż skarżąca bądź też osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają inne źródła dochodów lub korzystają z pomocy osób trzecich. Nie udokumentowała jednakże ani rodzaju pomocy, ani podmiotów jej udzielających. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Dodatkowo należy podkreślić, iż dochody gospodarstwa domowego skarżącej obciążają również bieżące koszty utrzymania ( jakiekolwiek by one były ) oraz utrzymania wykazanych nieruchomości. Jednocześnie nie wyjaśniona została kwestia czym uzasadniały instytucje bankowe, posiadając dane o dochodach tylko z tych źródeł i w takiej wysokości, przyznanie skarżącej i jej mężowi w lutym 2011 r. kolejnego kredytu, którego regularna spłata wraz ze spłatą rat poprzednich kredytów oraz kosztami bieżącego utrzymania wielokrotnie przewyższa wielkość dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącej. Wszystko to dopełnia mało wiarygodny i niespójny obraz sytuacji finansowej przedstawiony przez skarżącą. W związku z powyższym, w sytuacji gdy skarżąca nie przekazała dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową jej i rodziny, należało uznać, iż nie wykazała, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W tym względzie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne, rozbieżne czy też przeczą zasadom logicznego rozumowania. Również w szeregu innych orzeczeniach NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji ( Sygn. akt: II FZ470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05 ). Przy tym należy podkreślić, iż to, że skarżąca nie wykazała przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie jest konsekwencją jej działania. Nie dopełniła ona bowiem w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, szczególnie gdy pismem z 8 marca 2011 r. została do tego wezwana. Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.ps.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl. ). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.