II SA/Op 156/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. i J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. K. i J. K. na uchwałę Rady Gminy Komprachcice z dnia 18 czerwca 1999 r., nr VII/61/99 w przedmiocie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy postanawia: oddalić wniosek. Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę B. K. i J. K. na uchwałę Rady Gminy Komprachcice z dnia 18 czerwca 1999 r., nr [...]. W dniu 31 grudnia 2015 r. skarżący złożyli wniosek o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. Na skutek powyższego, doręczono skarżącym przy piśmie z dnia 29 stycznia 2016 r., odpis zapadłego w sprawie wyroku. Uzasadniając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący podnieśli, że są emerytami, od lat walczą z istniejącym obok ich domu, a nielegalnie wybudowanym tartakiem i od lat starają się ponosić koszty sądowe z własnych zasobów. Obecnie jednak, skarżący czują się gorzej i wobec tego coraz więcej pieniędzy przeznaczają na zabiegi oraz wydatki związane z leczeniem. Ponadto, coraz więcej środków przeznaczają na utrzymanie właściwego stanu technicznego domu i posesji, stąd nie są w stanie ponieść opłaty za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem oraz opłaty z tytułu skargi kasacyjnej. Oświadczyli, że posiadają dom o powierzchni 147,75 m² oraz posesję o powierzchni 1.097 m² o wartości 300.000 zł, stanowiącą współwłasność skarżących; samochód osobowy marki Škoda z 2006 r. o wartości 8.000 zł; z tytułu emerytury uzyskują łącznie dochód w wysokości 3.938,81 zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczyli, że ponoszą średniomiesięczne stałe wydatki z tytułu: podatku od nieruchomości – 58 zł, opłaty za energię – 120 zł, za wywóz śmieci – 27,20 zł, za wodę – 25 zł, za wywóz szamba – 90 zł, za telefony i Internet – 180 zł, za opał – 450 zł, za gaz – 50 zł, z tytułu wydatków na lekarstwa – 500 zł, z tytułu składki ubezpieczeniowej na życie – 70 zł, składek na ubezpieczenie samochodowe i domu – 104 zł, z tytułu zakupu paliwa do samochodu – 400 zł, kosztów zakupu środków czystości – 40 zł, opłaty za usługi fryzjerskie – 35 zł, na remonty – 100 zł, z tytułu kosztów rehabilitacji – 80 zł, materiały piśmiennicze – 50 zł, a także żywność i inne nieprzewidziane wydatki na utrzymanie ogródka oraz obejścia wokół domu, nie podając wysokości tych wydatków. Skarżący nie wykazali innych dodatkowych źródeł dochodu oraz składników majątkowych, pozostających w ich posiadaniu. Na wezwanie referendarza sądowego, skarżący przedłożyli do akt sprawy: wyciągi bankowe za okres obejmujący trzy miesiące kalendarzowe (październik, listopad 2015 r. i styczeń 2016 r.), kserokopie faktur z aptek oraz polis ubezpieczeniowych. Skarżący w piśmie z dnia 22 stycznia 2016 r. oświadczyli także, że nie korzystają z pomocy osób trzecich i podejmują wszelkie działania, aby utrzymać się z własnych emerytur. Przedstawili szczegółową kalkulację kosztów ich utrzymania, które w części pokrywają się z wyżej podanymi. Odmienne wartości skarżący wskazali natomiast, określając koszty zakupu lekarstw – 700 zł, a nie jak poprzednio – 500 zł; wydatki na paliwo – 450 zł, a nie jak poprzednio – 400 zł; wydatki na środki czystości – 60 zł (poprzednio: 40 zł); kosztów wywozu szamba – 75 zł (poprzednio: 90 zł); opłaty za energię – 130 zł (poprzednio: 120 zł). Dodatkowo skarżący podali, że ponoszą wydatki związane z kupnem prasy (40 zł), uzupełnieniem ubrania, pościeli i ręczników (150 zł), utrzymaniem ogródka (100 zł), a także odkładają po 200 zł miesięcznie na planowane operacje, na pogrzeby i zadbane miejsce na cmentarzu. Na żywność pozostaje im 882,30 zł. Wskazali także, że ponieśli wydatki z powodu remontów budynku mieszkalnego, które to remonty były związane z koniecznością naprawienia pękających ścian, ociepleniem budynku, nałożeniem nowego tynku i założeniem żaluzji. Podali, że ponoszą wydatki związane z walką z bezprawiem (opłaty i koszty wyjazdów). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Skarżący zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. zażądali przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., określającego przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy w tym zakresie, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który to pogląd referendarz podziela, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 424/04, niepublikowane). Dla dokonania oceny finansowej płynności skarżących istotne znaczenie mają przytoczone we wniosku okoliczności i zgromadzone dokumenty, które powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinni więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez nich środków pieniężnych niezbędnych do opłacenia postępowania sądowego, jest obiektywnie niemożliwe. Przy czym wskazać należy, że sytuację finansową wnioskodawców należy badać pod względem uzyskiwanych dochodów (posiadanego majątku) i kosztów ich utrzymania. Mając powyższe na względzie referendarz zważył, że skarżący wykazali dochód z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3.938,81 zł netto, który nie jest niskim dochodem, jak na polskie warunki życiowe. Minimalne wynagrodzenie za pracę w 2016 r. wynosi bowiem 1.850 zł (podstawa prawna: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r. – Dz.U. z 2015 r., poz. 1385). Ponadto, skarżący oświadczyli, że ponoszą comiesięczne koszty utrzymania w łącznej wysokości 3.939 zł (w tym koszty żywności w wysokości 882,30 zł). Szczegółowo opisali comiesięcznie wydatki, zawierające obok kosztów utrzymania mieszkania, zakupu lekarstw i wydatków na rehabilitację, także takie pozycje, jak: opłata za fryzjera, zakup czasopism, środków piśmienniczych, kosztów utrzymania ogródka. Uzyskiwany dochód wystarcza zatem skarżącym na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych związanych z utrzymaniem człowieka, takich jak potrzeby mieszkaniowe, żywnościowe, czy koszty ubrania, a także pozwala im na pokrycie innych celów. Wnioskodawcy nie wskazali przy tym, by mieli zaległości w bieżących opłatach, jak również oświadczyli, że nie korzystają z żadnych pożyczek i kredytów. Wręcz przeciwnie, z przedłożonych wyciągów bankowych wynika, że skarżący na bieżąco regulują swoje należności, a ostatnie salda ich rachunków na dzień 18 stycznia 2016 r. wyniosły: 2.289,81 zł i 16.368,05 zł. Wprawdzie skarżący oświadczyli, że odkładają pieniądze na "przewidywane operacje", jednakże w żaden sposób nie uprawdopodobnili tej okoliczności, np. przez przedłożenie zaświadczenia lekarskiego. Zasadą jest natomiast, że skoro skarżący dysponują oszczędnościami, to brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami, które co do zasady powinna ponieść strona postępowania. Z istoty prawa pomocy wynika bowiem możliwość skorzystania z pomocy sądowej, dopiero jednak gdy strona ta wykaże, że po uiszczeniu wszystkich koniecznych kosztów swojego utrzymania nie dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych postępowania. Kolejną kwestią na którą należy zwrócić uwagę w kontekście oceny sytuacji materialnej wnioskodawców, jest ich stan majątkowy. Skarżący posiadają bowiem dom o powierzchni 147,75 m² oraz posesję o powierzchni 1.097 m². Do ich majątku zalicza się także wykazany we wniosku samochód marki Škoda, choć z pozostałych oświadczeń skarżących złożonych w trakcie postępowania wynika, że posiadają także samochód osobowy marki Tico i przyczepę. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się natomiast, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, LEX 552394; z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 158/13, LEX 1310045; z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1012/14, LEX 1530778). Zdaniem referendarza sądowego, przedstawione okoliczności nie dają podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy przez zwolnienie ich od kosztów sądowych. Stan majątkowy skarżących, w tym zgromadzone oszczędności, pozwala im na uiszczenie wymaganych na tym etapie procedowania kosztów sądowych, czyli opłaty kancelaryjnej za doręczenie odpisu zapadłego wyroku wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) oraz wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 150 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Wobec tego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.