II SA/Op 157/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Opolskiego w Opolu z dnia 15 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca M. C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Opolskiego w Opolu z dnia 15 stycznia 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla najlepszych studentów w roku akademickim 2015/2016. Wraz ze skargą skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, uzasadniając go tym, że jako studentka studiów stacjonarnych nie jest w stanie podjąć pracy w celach zarobkowych i nie stać jej na poniesienie jakichkolwiek kosztów. Podała też, że opłata w sprawie wynosi 100 zł i jest ona stosunkowa, a wartość przedmiotu zaskarżenia to 8100 zł. Wobec tego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się, zgodnie z treścią art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, referendarz sądowy, zwany też dalej orzekającym, przesłał skarżącej wymagany formularz wniosku i wezwał do jego wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni, od dnia otrzymania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżąca w wyznaczonym terminie złożyła wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, Wskazała w nim, że jest, jako niepracująca studentka studiów dziennych na utrzymaniu rodziców. Rodzice pobierają świadczenia emerytalne, ich wiek [...] i [...] lat i stan zdrowotny zmusza ich do pobierania i zażywania leków, co jest dość znaczącym dla budżetu wydatkiem. Miesięczne utrzymanie skarżącej w [...], na które składają się opłaty za akademik, dojazdy, wyżywienie, bilety MZK, ksero, itp., stanowi duże obciążenie dla rodziców. Skarżąca wskazała, że ma oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym w kwocie 3615,47 zł, jest współwłaścicielką samochodu, a jej rodzina ma dwa samochody o łącznej wartości 4500 zł. Podała, że emerytura matki wynosi 900 zł, a ojca 2500 zł. Ubezpieczenia i stałe wydatki wynoszą: prąd 170 zł, akademik 320 zł i koszty utrzymania 150 zł, telewizja 60 zł, telefon 60 zł, Internet 60 zł, leki 200 zł, ubezpieczenie domu 500 zł, ubezpieczenia auta 400 zł. Działając w trybie art. 255 P.p.s.a., określającego, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, referendarz sądowy wezwał skarżącą w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - zaświadczenia o aktualnej wysokości emerytur rodziców w formie decyzji, wyjaśnił, że nie trzeba ich przesyłać, jeżeli wysokość tych świadczeń potwierdzą wyciągi z ich rachunków bankowych, - wyciągu z posiadanych rachunków bankowych skarżącej i członków wspólnego gospodarstwa domowego za okres ostatnich 3 miesięcy przed złożeniem wniosku, to jest od stycznia 2016 r. do marca 2016 r. - przesłanie zaświadczeń potwierdzający zły stan zdrowia rodziców (zaświadczenie lekarskie, karty leczenia szpitalnego, itp.) oraz wykazanie wysokości ponoszonych przez nich kosztów leczenia i leków z okresu ostatnich 3 miesięcy przed złożeniem wniosku, to jest od stycznia 2016 r. do marca 2016 r., - wskazanie na jaki cel przeznaczone są wykazane przez skarżącą oszczędności na rachunku bankowym w wysokości 3615,47 zł, - wskazanie marki i rocznika posiadanych samochodów, nadesłanie kopii dowodów rejestracyjnych. Pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, oraz, że na jej prośbę wskazany termin może ulec przedłużeniu. Skarżąca odpowiedziała na wezwanie pismem z dnia 20 kwietnia 2016 r., poinformowała w nim, że aktualną wysokość emerytur jej rodziców potwierdzają wyciągi z ich kont bankowych, prześle je w terminie późniejszym. Wyciąg ze swojego konta przesłała w formacie zdjęć, poinformowała, że zgromadzone na nim oszczędności służą jej do opłacania pobytu w [...], tj. akademika, częściowo wyżywienia, kosztów przejazdu, rachunków za telefon, opłaca też z nich swoje potrzeby: kosmetyki, środki czystości, ubrania, itp., część pieniędzy odkłada, jako oszczędności. Stan zdrowia jej rodziców poświadczają wypisy ze szpitala, karta diagnostyczna i wyniki badań. Mama jest od 2011 r. pod opieką [...] i lekarza rodzinnego, ma stwierdzone [...] i [...]. Musi zażywać stale leki [...] 10 mg, [...],[...],[...]. Łączny koszt leków i co miesięcznego badania gęstości krwi to ok. 100 zł. Ojciec był dwukrotnie operowany z powodu [...], dołączyła dokumentację z ostatniego leczenia szpitalnego, odbytego w 2014 r.). Ojciec z tego powodu musi przestrzegać diety i przyjmować leki wspomagające [...] np. [...] i naturalny [...] w postaci zmielonych ziaren. Łączny koszt leków to ok. 35 zł miesięcznie. Posiada wraz z rodzicami dwa samochody [...] rok 1998 i [...] rok 1990, którego jest współwłaścicielem. W dniu 27 kwietnia 2016 r. skarżąca złożyła wydruki z kont bankowych rodziców. Analiza dokumentów nadesłanych przez skarżącą wygląda następująco: Wyciąg z konta bankowego skarżącej za okres od stycznia 2016 r. do marca 2016 r. miał saldo początkowe 4009, 31 zł, a saldo końcowe 5895,47 zł. Wyciąg z konta bankowego matki skarżącej, za okres od stycznia 2016 r. do marca 2016 r., miał saldo początkowe 5157, 19 zł, a końcowe 5685, 38 zł. Przelew z ZUS z tytułu emerytury wyniósł w miesiącach styczniu i lutym 2016 r. po 982, 85 zł, a w miesiącu marcu 2016 r. było to 1189, 38 zł. Wyciąg z konta bankowego ojca skarżącej za okres od stycznia 2016 r. do 20 kwietnia 2016 r., miał saldo początkowe 2899, 42 zł, a saldo końcowe 2844,10 zł. Aktualna kwota emerytury ojca to 2996,10 zł. Skarżąca przesłała też dowody rejestracyjne posiadanych przez jej rodzinę samochodów, karty leczenia szpitalnego, wyniki badań, oraz informację o przyjmowanych lekach. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." należało rozważyć, czy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych, czyli w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o jego przyznanie. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody i posiadany majątek. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącej pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, orzekający biorąc pod uwagę dane zawarte we wniosku i nadesłanych dokumentach, uznał, że nie spełnia ona przesłanek przyznania jej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, czy to całkowitym, czy chociażby częściowym. Ocena sytuacji materialnej skarżącej prowadzi bowiem do stwierdzenia, że jest ona w stanie ponieść koszty postępowania bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu swoich podstawowych potrzeb życiowych, a tym bardziej nie wskazuje na to, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyjaśniając powyższą ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni, przede wszystkim należy wskazać, że jako osoba niepracująca, studiująca w trybie dziennym, nie osiąga ona żadnego dochodu. Jednocześnie, pomimo deklarowania braku dochodu, skarżąca wskazała, że posiada oszczędności na koncie bankowym wynoszące ok. 3615,47, a następnie po przesłaniu wyciągu z konta bankowego okazało się, że na dzień 30 marca 2016 r. saldo środków na koncie wynosiło 5895,47 zł. Według natomiast przyjmowanych w orzecznictwie poglądów, podzielanych przez orzekającego, jak przykładowo wyrażonego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt I SO/Sz 1/10, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 620345; "Jeśli ponoszone uzasadnione wydatki konsumują wskazane dochody, wnioskodawca nie posiada oszczędności, nie dysponuje majątkiem, którym mógłby swobodnie dysponować oraz nie może podjąć pracy zwiększającej dochody, to sytuacja ta uzasadnia uwzględnienie wniosku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a." Biorąc natomiast pod uwagę, kolejne zbieżne z poglądami orzekającego, orzeczenie sądowowadministracyjne, jak postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 605/10, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1095750; stanowiące, że "Aktualna linia orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie prawa pomocy uznaje fakt posiadania zgromadzonych oszczędności za negatywną przesłankę przyznania tego prawa (głównie w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych), jednak wyjątkowe okoliczności pozwalają na odstępstwo od tej reguły." Za wyjątkowe okoliczności natomiast, pomimo posiadania przez skarżącego znacznych środków na rachunkach bankowych, pochodzących głównie z odszkodowań, uznano fakt, że on sam nie chodzi, z trudem siedzi w wózku inwalidzkim, występuje u niego uszkodzenie rdzenia kręgowego, ma znaczny stopień niepełnosprawności, 100 % uszczerbku na zdrowiu, wymaga stałej opieki osób trzecich, poprawa zdrowia wymaga kosztownych zabiegów operacyjnych oraz rehabilitacji. W postanowieniu natomiast z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 430/10, Lex nr 742485, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "1. Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swoich praw przed sądem. 2. Rozstrzygające znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów. Posiadanie majątku, w szczególności oszczędności i nieruchomości, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych." W tym miejscu przychodzi także wyjaśnić, że jednym z głównych elementów mających wpływ na stwierdzenie spełnienia przez skarżącą przesłanki przyznania prawa pomocy jest również określenie rozmiaru obciążenia finansowego ciążącego na niej w związku z postępowaniem. Koszty sądowe, jakie obecnie obowiązana jest ponieść skarżąca, to wpis sądowy od skargi, stosownie § 2 ust 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem", wynosi on 200 zł. Ewentualne dalsze koszty postępowania, jakie mogą powstać dla skarżącej to 100 zł opłaty kancelaryjnej za wydanie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł - jak stanowi § 3 rozporządzenia - czyli w tym wypadku byłaby to kwota 100 zł. Łącznie zatem koszty sądowe, jakie mogą obciążać skarżącą w sprawie to kwota 400 zł. Biorąc, zatem pod uwagę już same oszczędności znajdujące się na koncie bankowym skarżącej w kwocie 5895,47 zł, są one w ocenie orzekającego wystarczające, a nawet znacznie przewyższające kwotę potrzebną na opłacenie kosztów postępowania, na które składają się koszty sądowe i koszty wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru (art. 205 § 1 i 2 P.p.s.a.). Dodatkowo należy zauważyć, że oszczędności na koncie bankowym posiadają także rodzice skarżącej. Łącznie stan aktualnych oszczędności wykazanych przez skarżącą wszystkich członków jej rodziny wynosi ok. 14424, 95 zł. Ponadto zostało także ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak przykładowo w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1028/14, Lex nr 1530792, gdzie stwierdzono, że: "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę." W postanowieniu z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 887/14, Lex nr 1634806, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że: "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe." Skarżąca wykazała wprawdzie, że jej rodzice są osobami wymagającymi leczenia i stałego przyjmowania leków, nie przedstawiła jednak dokumentów, które nakazywałaby przyjąć orzekającemu, że wydatki z tym związane, konsumują posiadane środki finansowe. Nie wykazała także aktualnie potrzeby poniesienia - przez nią lub jej rodziców - jakiś nadzwyczajnych, a niezbędnych życiowo wydatków, na które musieliby przeznaczyć posiadane środki finansowe, czy chociażby ich większą część. W tym miejscu należy też wyjaśnić, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 405/13, Lex nr 1319088). Sytuacja materialna wnioskodawczyni nie uprawnia jej, zatem w ocenie orzekającego do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, ma ona, bowiem obecnie wystarczające środki finansowe zezwalające na pokrycie przez nią pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego jej i jej rodziny. W związku z powyższym na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.